NEFT VA GAZ KONLARINI ISHLATISHDA GEOLOGIK MODELLASHTIRISH

364 NEFT VA GAZ KONLARINI ISHLATISHDA GEOLOGIK MODELLASHTIRISH Eshmuratov A.B., Ibraimova G.R., Joldasbaeva G.B. Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti, O‘zbekiston DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17400926 Annotatsiya: Ushbu tezisda neft va gaz konlarini o‘rganish va samarali ishlatishda geologic modellashtirishning o‘rni, maqsadi hamda asosiy vazifalari tahlil qilinadi. Geologik model konning yer osti tuzilishini to‘liq ifodalovchi uch o‘lchamli (3D) raqamli tasvir bo‘lib, u konlarni izlash, zaxiralarni baholash va ularni oqilona ekspluatatsiya qilishda muhim ilmiy-amaliy vosita hisoblanadi. Kalit so‘zlar: geologik model, neft, gaz, zaxira, kon, 3D modellashtirish, kollektor jins. Abstract:This thesis analyzes the role, purpose, and main tasks of geological modeling in the study and efficient development of oil and gas fields. A geological model is a threedimensional (3D) digital representation that fully describes the subsurface structure of a field. It serves as an important scientific and practical tool for exploration, reserve estimation, and the rational exploitation of oil and gas resources. Key words:geological model, oil, gas, reserves, field, 3D modeling, reservoir rock. Kirish. Neft va gaz sanoati hozirgi kunda mamlakat iqtisodiyotining yetakchi tarmoqlaridan biri hisoblanadi. Energiya resurslariga bo‘lgan talabning ortib borishi mavjud konlardan eng samarali tarzda foydalanishni taqozo etmoqda. Buning uchun konlarning geologik tuzilishini chuqur o‘rganish, kollektor jinslarning xossalarini aniqlash va qazib olinadigan zaxiralarni to‘g‘ri baholash zarur. An’anaviy usullar bu jarayonda har doim yetarli aniqlikni ta’minlamaydi. Shu bois zamonaviy kompyuter texnologiyalari asosida geologik modellashtirish usuli ishlab chiqilgan. Ushbu usul yordamida konning tuzilishi, qatlamlarning joylashuvi, neft va gazning tarqalishi raqamli muhitda aniq va vizual tarzda ifodalanadi. Asosiy qism. Geologik modellashtirishning asosiy maqsadi — kon haqidagi mavjud ma’lumotlarni yagona tizimga keltirib, ularni tahlil qilish asosida konning to‘liq, real va ishonchli geologik modelini yaratishdir. Bu model orqali: qatlamlarning tuzilishi, qalinligi va litologik xususiyatlari; kollektor jinslarning g‘ovakligi, o‘tkazuvchanligi; neft, gaz va suvning tarqalish holati; konning gidrodinamik holati aniqlanadi. Geologik modellashtirish natijalari nafaqat ilmiy tadqiqotlar, balki ishlab chiqarish jarayonida ham qo‘llaniladi. Bu usul yordamida konlarni ishlatish strategiyasi ishlab chiqiladi, yangi quduqlar joylashuvi belgilab olinadi hamda qazib olish jarayonining optimal sharoitlari aniqlanadi[1]. Geologik modellashtirish jarayoni bir necha asosiy bosqichlardan iborat: 365 1. Ma’lumotlarni yig‘ish va tahlil qilish. Bu bosqichda burg‘ilash quduqlari kesimlari, seysmik tadqiqotlar natijalari, laboratoriya ma’lumotlari, geofizik o‘lchovlar yig‘iladi. 2. Stratigrafik va struktur modellarni tuzish. Qatlamlarning chegaralari, burmalanishi, sinish zonalari aniqlanadi. Shu asosda konning 3D struktur modeli yaratiladi. 3. Litologik va petrofizik model yaratish. Bu bosqichda jinslarning g‘ovakligi, o‘tkazuvchanligi, to‘yinish darajasi kiritiladi. 4. Modelni kalibrlash (tekshirish). Model natijalari haqiqiy quduq ma’lumotlari bilan solishtirilib, aniqlik darajasi oshiriladi. 5. Natijalarni tahlil qilish va prognozlash. Yaralgan model asosida konning kelgusidagi qazib olish hajmi va rivojlanish istiqbollari baholanadi. Geologik modellashtirishning ahamiyati. Geologik modellashtirishning eng muhim jihati — u neft va gaz konlari haqidagi ma’lumotlarni yagona ilmiy tizimga keltirib, tahliliy va prognoz imkoniyatlarini kengaytirishidir. U quyidagi afzalliklarni beradi: Aniqlik va ishonchlilik. Model real geologik sharoitni aniq aks ettiradi. Tejamkorlik. Tajribalar va sinovlar soni kamayadi, vaqt va mablag‘ tejaydi. Qaror qabul qilishni osonlashtiradi. Quduqlarni joylashtirish, qazib olish strategiyasini ishlab chiqishda vizual ma’lumot beradi. Rivojlanish prognozi. Konning kelajakdagi holatini oldindan baholash imkonini yaratadi. Bugungi kunda “Petrel”, “Roxar”, “Surfer”, “GeoFrame” kabi dasturlar geologik modellashtirishda keng qo‘llanilib, O‘zbekiston neft-gaz konlarida ham samarali natijalar bermoqda.[1] Xulosa. Geologik modellashtirish neft va gaz konlarini izlash, baholash va ekspluatatsiya qilishda zamonaviy ilmiy-amaliy vosita sifatida beqiyos ahamiyatga ega. Bu usul yordamida yer osti tuzilmalari haqidagi ma’lumotlar aniq, vizual va tahliliy shaklga keltiriladi. Natijada ishlab chiqarish samaradorligi oshadi, resurslardan oqilona foydalanish ta’minlanadi hamda atrof-muhitga ta’sir kamayadi. Kelajakda geologik modellashtirishni sun’iy intellekt, mashinaviy o‘rganish va raqamli X-texnologiyalari bilan uyg‘unlashtirish orqali yanada mukammal natijalarga erishish mumkin. 366 Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati: 1. B.SH.Akromov. Neft konlarini ishlash va ishlatish. Toshkent-2015 (57-58 b.) 2. Karimov A. Neft va gaz geologiyasi asoslari. Toshkent: O‘zbekiston Milliy universiteti, 2020. 3. Nurmuhammedov H. S. tahrir ost.Gazlarni qayta ishlash texnologiyasi,jarayon va qurilmalari. - T: < FAN VA TEXNOLOGIYA>,2016,856 b. 4. Petrov I.I. Geologicheskoe modelirovanie neftyanyx mestorojdeniy. Moskva, 2019. 5. Smith J., Johnson L. Petroleum Reservoir Modeling and Simulation. New York: Springer, 2018. 6. O‘zbekiston Respublikasi Neft va Gaz Akademiyasi. Konlarni ishlatishda zamonaviy texnologiyalar. Toshkent, 2021.