TALABALARDA IJODIY TAFAKKURNI RIVOJLANTIRISHDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALARNING TARBIYAVIY AHAMIYATI

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 206 TALABALARDA IJODIY TAFAKKURNI RIVOJLANTIRISHDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALARNING TARBIYAVIY AHAMIYATI 1Ozodboyev Ismoil Odilboyevich, 2Psurmanova Malika Ashurovna 1Chirchiq davlat pedagogika universiteti San’atshunoslik fakulteti “Muhandislik va kompyuter grafikasi” kafedrasi o‘qituvchisi, 2talaba https://doi.org/10.5281/zenodo.17403339 Annotatsiya. Mazkur maqolada oliy ta’lim tizimida talabalarda ijodiy tafakkurni rivojlantirishning dolzarb jihatlari yoritiladi. Innovatsion texnologiyalarning ta’lim jarayonida qo‘llanilishi, ularning pedagogik va tarbiyaviy samaradorligi, shuningdek, zamonaviy texnologiyalar yordamida talabalarning ijodiy fikrlash qobiliyatini oshirish usullari tahlil qilinadi. Maqolada ijodiy tafakkurni shakllantirishda interfaol metodlar, raqamli ta’lim vositalari, axborot-kommunikatsion texnologiyalar va sun’iy intellektdan foydalanishning ilmiynazariy asoslari ochib beriladi. Kalit so‘zlar: innovatsion texnologiyalar, ijodiy tafakkur, ta’lim, tarbiya, pedagogik jarayon, raqamli texnologiya, interfaol metod, talaba, motivatsiya. Bugungi globallashuv jarayonida ta’lim tizimi oldida turgan eng muhim vazifalardan biri – talabalarda ijodiy tafakkurni rivojlantirishdir. Chunki jamiyat taraqqiyoti, ilm-fan va texnologiyalarning jadal rivojlanishi ijodkor, tashabbuskor va yangilikka intiluvchi mutaxassislarni talab etadi. Shu bois, O‘zbekiston Respublikasi ta’lim siyosatida ham ta’lim jarayoniga innovatsion yondashuvlarni tatbiq etish, talabalarning mustaqil fikrlashini, ijodiy yondashuvini va muammoli vaziyatlarni hal qilish ko‘nikmalarini rivojlantirishga katta e’tibor qaratilmoqda. Ijodiy tafakkur – bu yangilik yaratish, mavjud muammoni noodatiy usullar bilan hal qilish, o‘z fikrini erkin ifoda etish qobiliyatidir. Ushbu jarayonni samarali tashkil etish uchun innovatsion pedagogik texnologiyalardan foydalanish zamon talabi hisoblanadi. Ijodiy tafakkur talabaning nafaqat bilim olish darajasini, balki uning dunyoqarashini, shaxsiy fazilatlarini ham shakllantiradi. Shaxsning barkamolligi va kasbiy kompetentligida ijodkorlik muhim omil bo‘lib xizmat qiladi. Masalan, muhandislik sohasida o‘qiyotgan talabalar yangi g‘oyalarni ilgari surishi, chizmalar yaratishda original yondashuv qo‘llashi yoki loyihalash jarayonida yangicha qarashlarni tatbiq qilishi uning kelajakdagi kasbiy muvaffaqiyatini belgilaydi. Tarbiyaviy nuqtayi nazardan, ijodiy tafakkur talabalarda quyidagi sifatlarni shakllantiradi: mustaqil qaror qabul qilish qobiliyati; yangilikka intilish va tashabbuskorlik; o‘z fikrini asoslash va himoya qilish ko‘nikmasi; muammoli vaziyatlarda noodatiy yechimlar topa olish; jamoa bilan ishlash va yetakchilik fazilatlari. Innovatsion texnologiyalar – bu ta’lim jarayoniga yangicha yondashuv, zamonaviy pedagogik metodlar va raqamli vositalarni qo‘llash orqali samaradorlikka erishishni ta’minlovchi tizimdir. Bugungi kunda quyidagi innovatsion texnologiyalar ijodiy tafakkurni rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etadi: INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 207 Interfaol metodlar – “Aqliy hujum”, “Klaster”, “Debat”, “Rol o‘ynash” kabi usullar talabalarning erkin fikrlashini, muammoga yangicha yondashuvini rivojlantiradi. Raqamli texnologiyalar – AutoCAD, SolidWorks, 3D Max kabi grafik dasturlardan foydalanish talabalarning fazoviy tafakkurini oshiradi. Virtual va qo‘shimcha reallik – talabalarning murakkab jarayonlarni vizual ko‘rish, 3D muhitda ishlash orqali ijodiy g‘oyalarni amaliyotga tatbiq etish imkoniyatini beradi. Gamifikatsiya – o‘quv jarayonini o‘yin elementlari orqali tashkil etish talabalarning motivatsiyasini kuchaytiradi. Sun’iy intellekt (AI) vositalari – ijodiy topshiriqlarni yaratish, avtomatik baholash va shaxsiy yondashuvni amalga oshirishga yordam beradi. Ijodiy tafakkurni shakllantirish uchun quyidagi metodlar samarali hisoblanadi: Muammoli o‘qitish – talabalarga muammoli vaziyat yaratish va uni mustaqil hal qilish imkonini berish; Loyiha asosida o‘qitish (Project-based learning) – talabalar real hayotiy loyihalarni ishlab chiqib, ijodiy yondashuvni qo‘llashga o‘rganadi; Kollaborativ ta’lim – talabalarni guruhlarda ishlashga jalb qilish orqali bir-birining g‘oyasini baholash va rivojlantirish; Fan, texnologiya, muhandislik, san’at va matematika integratsiyasi asosida o‘quvchilarni keng qamrovli tafakkurga tayyorlash; Raqamli simulyatsiyalar – virtual tajribalar orqali nazariy bilimlarni amaliyot bilan uyg‘unlashtirish. Innovatsion texnologiyalar nafaqat ta’limiy, balki tarbiyaviy jihatdan ham muhim o‘rin tutadi. Ular: talabalarda mas’uliyat, tashabbuskorlik va mehnatsevarlikni shakllantiradi; milliy va umuminsoniy qadriyatlarga hurmatni oshiradi; axborot madaniyatini rivojlantiradi; talabaning shaxsiy o‘zini-o‘zi rivojlantirishga bo‘lgan motivini kuchaytiradi. Masalan, chizmachilik darslarida AutoCAD dasturidan foydalanish nafaqat grafik ko‘nikmalarni rivojlantiradi, balki talabani sabr-toqatli, diqqatli, aniqlikka intiluvchi shaxs sifatida tarbiyalaydi. Ijodiy tafakkurni rivojlantirish bugungi ta’lim tizimida eng dolzarb vazifalardan biridir. Innovatsion texnologiyalar bu jarayonni samarali tashkil etishda kuchli vosita bo‘lib xizmat qiladi. Ular talabaning shaxsiy rivojlanishi, kasbiy kompetentligini oshirish va tarbiyaviy fazilatlarini shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi. Ta’lim jarayonida talabalarda ijodiy tafakkurni shakllantirishga qaratilgan maxsus metodik qo‘llanmalar yaratish. Loyiha asosida o‘qitish metodini barcha fanlarda, ayniqsa, muhandislik grafikasi va chizmachilik fanlarida keng qo‘llash. Innovatsion texnologiyalardan foydalanishda milliy qadriyatlar va tarbiyaviy maqsadlarni uyg‘unlashtirish. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI 1. “Improving the Pedagogical Conditions of Using Innovative Technologies to Improve the Quality of Education in New Uzbekistan” — pedagogik sharoitlar, sifatni oshirishda innovatsion texnologiyalarning roli haqida. 2. “Methods of Using Innovative Technologies in the Education Process” — oʻqitish jarayonida innovatsion texnologiyalarni qo‘llash usullari. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 208 3. “Tarbiya fanini oʻqitishda innovatsion texnologiyalar va ularning mazmun mohiyati” — tarbiya fani bo‘yicha axborot-kommunikatsion texnologiyalar, virtual realiti, interaktiv vositalar orqali tarbiyaviy jihatlar. 4. “Innovative Educational Technologies and Intellectual Development of Youth in the New Uzbekistan” — yoshlarning intellektual va ijodiy salohiyatini rivojlantirishda innovatsiyaning ahamiyati. “The Impact of Innovative Technologies on Student Learning and Engagement: A Review of the Literature” — ta’limda talabalarning ishtiroki va o‘rganish jarayoniga texnologiyalarning ta’siri. 5. Achilov, N.N., (2020). O'yinli texnologiyalardan foydalanib chizmachilik darslarida o'quvchilar ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish va dars samaradorligini oshirish metodikasi. Academic Research in Educational Sciences, 1 (3), 49-60. 6. Xalimov Moxir, Achilov Nurbek, Bekqulov Qudrat, Xo‘jaqulov Elbek, Ko‘kiyev Boburmirzo., (2020). Chizmachilik va chizmageometriya fanlarida burchak topishning bazi usullari. ФИЗИКА МАТЕМАТИКА ФАНЛАРИ журнали, 4 (1), 47-52. 7. Odilboyevich, O. I. (2025). CHIZMACHILIK FANINI O ‘QITISHDA PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH ORQALI DARS SAMARADORLIGINI OSHIRISH. ИКРО журнал, 15(02), 587-588.