OLIY TA'LIM MUASSASALARIDA TASVIRIY SAN'AT VA KOMPYUTЕR GRAFIKASI O'QUV DASTURLARI TAHLILI

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 217 OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA TASVIRIY SAN’AT VA KOMPYUTЕR GRAFIKASI O‘QUV DASTURLARI TAHLILI Rajabova Laylo O‘tkir qizi Chirchiq davlat pedagogika universiteti “Tasviriy san’at va dizayn”kafedrasi o‘qituvchisi https://doi.org/10.5281/zenodo.17403381 Annotatsiya. Ushbu maqolada oliy ta’lim muassasalarida tasviriy san’at va kompyuter grafikasi bo‘yicha o‘quv dasturlarining tahlili o‘rganiladi. Maqolada o‘quv dasturlarining mazmuni, tuzilishi, amaliy va nazariy yo‘nalishlari, shuningdek, zamonaviy texnologiyalar va innovatsiyalar bilan uyg‘unligi tahlil qilinadi. Mualliflar oliy ta’limdagi o‘quv dasturlarining kuchli va zaif tomonlarini ko‘rsatib, amaliyotga yo‘naltirilgan yangi ta’lim usullarini joriy etish zarurligini ta’kidlaydilar. Natijada, maqola tasviriy san’at va kompyuter grafikasi sohalarida malakali mutaxassislarni tayyorlash jarayonini takomillashtirishga qaratilgan tavsiyalarni beradi. Kalit so‘zlar: Tasviriy san’at,Kompyuter grafikasi,O‘quv dasturi,Ta’lim tahlili,Innovatsion texnologiyalar,Amaliy mashg‘ulotlar,Raqamli dizayn,Kreativlik,Kasbiy tayyorgarlik. Аннотация. В статье анализируются учебные программы по изобразительному искусству и компьютерной графике в высших учебных заведениях. Анализируются содержание, структура, практическая и теоретическая направленность учебных программ, а также их соответствие современным технологиям и инновациям. Авторы указывают на сильные и слабые стороны учебных программ в высших учебных заведениях и подчеркивают необходимость внедрения новых, практико-ориентированных методов обучения. В результате в статье даются рекомендации, направленные на совершенствование процесса подготовки квалифицированных специалистов в области изобразительного искусства и компьютерной графики. Ключевые слова: Изобразительное искусство, Компьютерная графика, Учебная программа, Анализ педагогической деятельности, Инновационные технологии, Практическая подготовка, Цифровой дизайн, Креативность, Профессиональная подготовка. Abstract. This article studies the analysis of curricula in fine arts and computer graphics in higher education institutions. The article analyzes the content, structure, practical and theoretical directions of curricula, as well as their compatibility with modern technologies and innovations. The authors indicate the strengths and weaknesses of curricula in higher education and emphasize the need to introduce new, practice-oriented educational methods. As a result, the article provides recommendations aimed at improving the process of training qualified specialists in the fields of fine arts and computer graphics. Keywords: Fine arts, Computer graphics, Curriculum, Educational analysis, Innovative technologies, Practical training, Digital design, Creativity, Professional training. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 218 Bugungi kunda ta’lim jarayonida tasviriy san’at va kompyuter grafikasi sohalarining roli tobora oshib bormoqda. Innovatsion texnologiyalar va raqamli asrning rivojlanishi ushbu yo‘nalishlarni yanada dolzarb qilmoqda. Oliy ta’lim muassasalarida ushbu sohalar bo‘yicha tayyorlovning sifatli va zamonaviy bo‘lishi mutaxassislarning kasbiy tayyorgarligi va bozor talablariga javob berishida muhim ahamiyat kasb etadi. Tasviriy san’at va kompyuter grafikasi o‘quv dasturlari talabalarga nazariy bilimlar bilan bir qatorda amaliy ko‘nikmalarni ham shakllantirishga xizmat qiladi. Bu dasturlar o‘quv jarayonini tizimli va samarali tashkil etishga yordam beradi. O‘quv dasturlari mazmuni, tuzilishi, metodikasi, sohadagi innovatsiyalarni qamrab olishi talabalarning ijodiy salohiyatini rivojlantirishga zamin yaratadi. Tasviriy san’at bo‘yicha o‘quv dasturlari asosan san’atshunoslik, rassomchilik texnikasi, kompozitsiya, rang nazariyasi va estetikani o‘z ichiga oladi. O‘quv jarayonida an’anaviy va zamonaviy san’at shakllarining o‘rganilishi muhim ahamiyatga ega. Shu bilan birga, talabalar ijodiy fikrlash va o‘zaro tanqidiy baholash ko‘nikmalarini egallaydilar. Biroq, ayrim oliy ta’lim muassasalarida o‘quv dasturlari yetarlicha interfaol va amaliy yo‘naltirilmaganligi kuzatilmoqda, bu esa talabalar tayyorligini zaiflashtirishi mumkin. Kompyuter grafikasi o‘quv dasturlari raqamli dizayn, 3D modellash, animatsiya, vizual effektlar, interaktiv media va boshqa ko‘plab sohalarni qamrab oladi. Ushbu dasturlar zamonaviy dasturiy ta’minot va texnologiyalar bilan tanishtiradi, bu esa talabalarni bozor talablariga mos mutaxassislar qilib tayyorlashga yordam beradi. Kompyuter grafikasi sohasidagi o‘quv dasturlari amaliy mashg‘ulotlarga katta e’tibor qaratishi lozim, chunki bu sohada tajriba va texnologik bilimlar asosiy omil hisoblanadi. • Muammolar: Ba’zi oliy ta’lim muassasalarida o‘quv dasturlari eskirgan bo‘lishi, zamonaviy texnologiyalar yetarlicha o‘rganilmasligi va amaliyotga kam e’tibor berilishi. Shu bilan birga, o‘qituvchilarning malaka darajasi va ta’lim usullari yangilanishi zarur. • Takliflar: O‘quv dasturlarini doimiy ravishda zamonaviy texnologiyalar bilan boyitish, amaliy mashg‘ulotlarga ko‘proq o‘rin ajratish, xorijiy tajribalarni o‘rganish va joriy etish. Shuningdek, talabalarning ijodiy va texnik salohiyatini rivojlantirish uchun loyiha asosida ishlash shakllarini kuchaytirish tavsiya etiladi. Hozirgi kunda raqamli texnologiyalar jadal rivojlanib borayotgan bir paytda, tasviriy san’at va kompyuter grafikasi sohalari oliy ta’lim tizimida alohida ahamiyat kasb etmoqda. Bugungi kunda san’at yo‘nalishidagi ta’lim nafaqat an’anaviy usullar, balki zamonaviy raqamli vositalarni ham qamrab olishi zarur. Shu bois, oliy ta’lim muassasalarida tasviriy san’at va kompyuter grafikasi bo‘yicha o‘quv dasturlarini tahlil qilish dolzarb hisoblanadi. Tasviriy san’at — ijodiy fikrlash, estetik tarbiya va madaniy merosni o‘rganishda muhim rol o‘ynaydi. Kompyuter grafikasi esa bu sohani yangi bosqichga olib chiquvchi vosita bo‘lib, dizaynerlar, illustratorlar, animatorlar va boshqa ijodkorlar uchun asosiy ish quroli hisoblanadi. Hozirgi vaqtda ko‘pgina oliy ta’lim muassasalarida bu ikki yo‘nalish integratsiyalashgan holda o‘qitilayotgan bo‘lsa-da, o‘quv dasturlarining mazmuni, zamonaviy talablarga javob berishi va bozor ehtiyojlariga mosligi muhim masaladir. O‘quv dasturlari tahlili 1. Tasviriy san’at fanlari: Odatda tasviriy san’at bo‘yicha o‘quv dasturlarida quyidagi fanlar o‘rgatiladi: * Rangtasvir (jivopis) * Kompozitsiya * Rasm (chizma) INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 219 * San’at tarixi * Skulptura asoslari Bu fanlar talabalarda badiiy tafakkur, kompozitsion ko‘nikma va estetik didni shakllantiradi. Ammo, ko‘p hollarda raqamli vositalardan foydalanish yetarli darajada emas. 2. Kompyuter grafikasi fanlari: Kompyuter grafikasi bo‘yicha fanlar jumlasiga quyidagilar kiradi: * Kompyuterda dizayn (Photoshop, Illustrator) * 3D modellash (3ds Max, Blender) * Animatsiya asoslari (After Effects) * Veb-dizayn * Grafik interfeyslar (UI/UX) Ayrim o‘quv dasturlar zamonaviy dasturiy ta’minotlarni qamrab olgan bo‘lsa-da, ularning amaliyotga yo‘naltirilganligi, individual loyihalar va bozor bilan integratsiya darajasi hali ham pastligi kuzatiladi. * O‘quv dasturlari ko‘p hollarda zamonaviy IT va dizayn bozori talablariga mos emas. * Dasturiy ta’minotlar bilan ishlash amaliyoti yetarlicha qamrab olinmagan. * Oqituvchilarning ayrimlari yangi texnologiyalardan to‘liq xabardor emas. * Talabalarning ijodiy loyihalarini tijorat yo‘nalishida rivojlantirish imkoniyatlari cheklangan. 1. O‘quv dasturlarini yangilash – tasviriy san’at va kompyuter grafikasini integratsiya qilgan holda, zamonaviy talablarga mos yangi o‘quv rejalari ishlab chiqilishi zarur. 2. Ilg‘or dasturiy ta’minotlarni joriy etish – Adobe Creative Cloud, Blender, Figma, Unity kabi dasturlardan samarali foydalanish o‘rgatilishi lozim. 3. Amaliy mashg‘ulotlarga ko‘proq e’tibor qaratish – talabalarni individual yoki guruh loyihalariga jalb etish, ijodiy portfolio yaratishlariga yordam berish. 4. Mutaxassislarni qayta tayyorlash – o‘qituvchilarni yangi texnologiyalar bo‘yicha malaka oshirish kurslariga jalb etish. 5. Sanoat hamkorligini rivojlantirish – dizayn studiyalari, IT kompaniyalar va boshqa tashkilotlar bilan hamkorlikni kuchaytirish orqali talabalarni real loyihalarga jalb qilish. Xulosa Oliy ta’lim muassasalarida tasviriy san’at va kompyuter grafikasi sohalari birgalikda rivojlanishi, talabalarda nafaqat ijodiy, balki texnik ko‘nikmalarni ham shakllantiradi. O‘quv dasturlarini tahlil qilish orqali ularni yanada samarali va zamonaviy qilish imkoniyati mavjud. Bu esa kelajakda raqobatbardosh mutaxassislarni tayyorlashga xizmat qiladi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. 1.Mirsoatova, L. (2023, December). PEDAGOGIK TA’LIM INNOVATSION KLASTERI HAMKORLIGI. In INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE on the topic:“Priority areas for ensuring the continuity of fine art education: problems and solutions” (Vol. 1, No. 01). 2. Мирсоатова, Л. Ў. (2023). Интеграция Средств Компьютерной Графики В Образовательные Стандарты И Курсы Развития Навыков Самостоятельного Обучения. Diversity Research: Journal of Analysis and Trends, 1(8), 72-76. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 220 3. Султанов ХЭ, Бойназарова НХ, Бердиев ДА, Мирсоатова ЛЎ, Маматкаримова МТ. Кластер ҳамкорлигида ижодий фаолиятни ташкил этишнинг ўқувчилар маънавийахлоқий тарбиясидаги аҳамияти. Yangi o ‘zbekistondа pedаgogik tа’lim innovаtsion klаsterini rivojlаntirish istiqbollаri” mаvzusidаgi xаlqаro ilmiy-аmаliy аnjumаn mаteriаllаri/may. 2022 May 20:613-20. 4. Mirsoatova, L. (2022). USE OF INNOVATIVE METHODS IN THE DEVELOPMENT OF STUDENTS’CREATIVE ABILITIES. CURRENT RESEARCH JOURNAL OF PEDAGOGICS, 3(01), 45-49. 5. Султанов, Х. Э., & Мирсоатова, Л. У. (2021). МЕХAНИЗМ ИННOВAЦИOННOЙ ДЕЯТЕЛЬНOCТИ В CФЕPЕ НЕПPЕPЫВНOГO OБPAЗOВAНИЯ. Academic research in educational sciences, 2(5), 1240-1247. 6. 6.Baymetov, B. B., & Misoatova, L. (2021). DEVELOPMENT OF CREATIVITY AND IMAGINATION OF SCHOOLCHILDREN IN FINE ARTS CLASSES. CURRENT RESEARCH JOURNAL OF PHILOLOGICAL SCIENCES, 2(05), 55-61. 7. Baymetov, L. M. B. B. (2020). Theory and methods of depicting the human body in higher pedagogical education. 2020/11" Science and Education. Scientific Journal, 1(8), 467-475. 8. Baymetov, B., & Sharipjonov, M. (2021). OLIY PEDAGOGIK TA’LIMDA TALABALARGA INSON QIYOFASINI AMALIY TASVIRLASH JARAYONIDA IJODIY KOMPYETYENSIYALARINI RIVOJLANTIRISH. Academic Research in Educational Sciences, 2(3), 1066-1070.