MUSIQA DARSLARIDA O'QUVCHILARNING FANGA BO'LGAN QIZIQISHLARINI OSHIRISH

Oktabr, 2025-Yil 261 MUSIQA DARSLARIDA O’QUVCHILARNING FANGA BO’LGAN QIZIQISHLARINI OSHIRISH Ummatkulov Botir Guliston ixtisoslashtirilgan san’at maktabi o’qituvchisi Kushbakova Munavvar Boshlang’ich ta’lim o’qituvchisi https://doi.org/10.5281/zenodo.17404180 Annotatsiya. Ushbu maqola musiqa darslarida o’quvchilarning fanga bo’lgan qiziqishlarini yanada oshirish borasida bo’lib, turli hil metodlar va tavsiyalar berilib borilgan. Kalit so’z: musiqa, san’at, motivatsiya, temp, ovoz, sokinlik, jo’shqinlik. Abstract. This article is about further increasing students' interest in the subject in music lessons, and various methods and recommendations are given. Keywords: music, art, motivation, tempo, sound, calmness, enthusiasm. Musiqa darslarida o‘quvchilarning san’atga bo‘lgan qiziqishini oshirish uchun murakkab tizimlar yoki ko‘p tayyorgarlik talab qilinmaydi. Eng avvalo, sinfda iliq va qo‘llab-quvvatlovchi muhit yaratish muhim. O‘quvchi o‘z ovozidan uyalmasligi, ritmni adashishdan qo‘rqmasligi, savollariga masxara qilinmasligini his qilishi kerak. Buning eng oddiy yo‘li — dars boshida qisqa salomlashuv, kayfiyat so‘rovi va bir-ikki ijobiy motivatsion gap aytishdir. O‘qituvchi “bugun musiqada yangi narsani sinab ko‘ramiz, xohlaganingizcha xato qilishingiz mumkin, xatolar ham o‘rganishga yordam beradi” kabi so‘zlar bilan boshlasa, bolalar erkinlashadi. Shundan keyin darsdagi barcha kichik mashg‘ulotlar yaxshiroq natija beradi. Musiqa tinglash qiziqishni tez uyg‘otadi. Murakkab asarlarni tanlash shart emas; 1–2 daqiqalik parchalar yetarli. Ularda milliy kuylar, tanish xalq qo‘shiqlari yoki bolalarga yaqin mavzudagi zamonaviy musiqalar bo‘lishi mumkin. Tinglagach, o‘qituvchi uchta sodda savol beradi: tezmi yoki sekinmi, quvonchli kayfiyatmi yoki sokinmi, qaysi asbob ovozini eshitdingiz? Shu qisqa savollar orqali o‘quvchilar musiqa elementlarini sezishni, til bilan ifodalashni va o‘z didini tushuntirishni mashq qiladi. Agar imkon bo‘lsa, o‘sha parchaning asbobsiz variantini yoki boshqa ijrodagi qismini ham eshittirish mumkin, bu solishtirish ko‘nikmasini oshiradi. Kuylashda eng muhimi — ovozni isinish. Bir necha daqiqa “do–re–mi–fa–sol” kabi oddiy pog‘onalar, yumshoq nafas mashqlari va kichik intonatsion o‘yinlar yetarli. Keyin oson qo‘shiq tanlanadi: qisqa, takrorlanuvchi misralarga ega, diapazoni keng bo‘lmagan qo‘shiq ma’qul. Avval o‘qituvchi namoyish qiladi, keyin sinf birgalikda kuylaydi, shundan so‘ng kichik guruhlar yoki juftliklar navbat bilan ijro etadi. Kimdir uyalib qolsa, umumiy kuylash davomida sekin-asta qo‘shilib borishiga sharoit yaratish kerak. Qo‘shiq matnini darsning mazmuni bilan bog‘lash ham foydali: masalan, mehnatsevarlik, do‘stlik yoki tabiatni asrash haqida. Shunda musiqa darsi boshqa fanlar va tarbiya vazifalari bilan uyg‘unlashadi. Ritm mashqlari darsni jonlantiradi. Asbob bo‘lmasa ham, chapak, oyoq bilan vaqt bosish, stolga engil zarb berish yetarli. O‘qituvchi qisqa naqsh chaladi, o‘quvchilar takrorlaydi. Keyin guruhlar o‘z ritmini o‘ylab topadi va sinfga namoyish etadi. Juda oddiy qoidalar ishlaydi: to‘rt zarbli naqshni ikki marta takrorlash, pauza qo‘shish, kuchli zarbni ajratish. Ritm o‘yinlarida tartib muhim: navbatni saqlash, bir-birini tinglash, jamoa bilan bir vaqtda Oktabr, 2025-Yil 262 boshlash va tugatish. Bu kichik intizomiy ko‘nikmalar keyin kuylash va ijod jarayonida ham yordam beradi. Ijodiy faoliyatni murakkablashtirmaslik kerak. 3–4 kishilik guruhlar 4–8 taktlik kichik kuy yoki ritm kompozitsiyasi tuzishi mumkin. Ular tanish qo‘shiqning oxiriga o‘z ritmini qo‘shishi yoki qo‘shiq orasida qisqa “javob” yaratishi mumkin. “Qanday asbob ishlatamiz?” degan savolga oddiy javoblar ham mos keladi: quti-baraban, qoshiq, kalitlar, stol, qog‘ozni shitirish. Asosiy maqsad — har bir o‘quvchi ijod jarayonida o‘z hissasini qo‘shsin. G‘oya juda oddiy bo‘lsa ham, o‘zi yaratgan narsaning ijro etilgani bolaga kuchli motivatsiya beradi. Dars tuzilmasini sodda va barqaror usulda olib borish foydali. Masalan, 45 daqiqada shunday ketma-ketlik bo‘lishi mumkin: bir daqiqa kayfiyat so‘rovi, ikki daqiqa tinglash, besh daqiqa isinish, o‘n daqiqa kuylash, o‘n daqiqa ritm, o‘n daqiqa guruh ijodi, besh daqiqa yakuniy fikr va kichik baholash. Har bir bosqichda aniq vazifa bor: tinglashda elementlarni farqlash, isinishda ovozni tayyorlash, kuylashda aniqlik, ritmda bir vaqtlilik, ijodda hamkorlik, yakunda refleksiya. Shu oddiy tuzilma har darsda takrorlansa, bolalar nima kutishini biladi va ishtiyoq bilan tayyor turadi. Baholashda murakkab jadval va uzun mezonlar talab qilinmaydi. Uchta oddiy belgi kifoya: tinglashda faol ishtirok, kuylashda qatnashish, ritm yoki ijodda hissa. Har biriga bitta stiker yoki kichik ball berish mumkin. Haftaning oxirida o‘quvchi o‘zi haqidagi kichik xulosani aytadi: “men bu hafta yangi ritm o‘yladim”, “qo‘shiqda balandroq kuylashni mashq qildim”, “tinglashda asbobni topishni o‘rgandim”. Bu yondashuv o‘zini baholashni o‘rgatadi va ichki motivatsiyani mustahkamlaydi. Resurslar masalasini kattalashtirmaslik lozim. Telefon yoki oddiy karnay orqali audio yetarli, stol va chapak bilan ritm qilish mumkin, qog‘oz va plastik idishlardan sodda asboblar yasash ham darsning bir qismi bo‘la oladi. Muhimi, dars harakatda bo‘lsin: ko‘proq namoyish, kamroq uzun tushuntirish. O‘quvchi ko‘rib, eshitib, darhol takrorlay olsin. Shu tarzda qisqa, tez va quvnoq mashg‘ulotlar almashib boradi va vaqt sezilmay o‘tadi. Tarbiyaviy jihatni ham unutmaslik zarur. Qo‘shiqlar mazmunini hayotiy odatlar bilan bog‘lash, masalan, mehnatsevarlik, do‘stlik, kattaga hurmat, tabiatni asrash kabi g‘oyalarni qo‘shiq misralari orqali muhokama qilish natijani mustahkamlaydi. Bir-ikki savol yetarli: “bu qo‘shiq nimani eslatadi?”, “ertaga uyda qaysi odatni sinab ko‘rasiz?” Shunda musiqiy faoliyatlar kundalik hayotga ulanadi va darsning foydasi ko‘rinadi. Dars oxirida doimiy yakuniy savol bo‘lishi foydali: “bugun eng yoqqan daqiqa qaysi?” yoki “ertaga yana nimani takrorlamoqchisiz?” Shu kichik refleksiya o‘quvchi ongida darsning mazmunini mustahkamlaydi. Agar vaqt bo‘lsa, uyga ham juda oddiy topshiriq berish mumkin: “uyda uch marta sekin ‘do–re–mi’ aytib mashq qiling” yoki “sevimli qo‘shiqingizdan bitta satrni eslab keling”. Bu topshiriqlar murakkab bo‘lmasligi, qisqa va bajariladigan bo‘lishi kerak. Xulosa shuki, musiqa darslarida qiziqishni oshirish uchun eng asosiy omillar — do‘stona muhit, sodda va qisqa faoliyatlar, muntazamlik va kichik muvaffaqiyatlarni darhol e’tirof etishdir. Tinglash, kuylash, ritm va kichik ijod bir dars ichida almashinib tursa, bolalar zerikmaydi. Har bir o‘quvchi o‘zini ko‘rsatishga imkon topadi: kimdir ovoz bilan, kimdir ritm bilan, boshqasi esa fikri bilan. Shunday oddiy, lekin izchil yondashuv san’atga bo‘lgan ichki qiziqishni uyg’otadi va bolani musiqiy jihatdan tarbiyalaydi.