BACHADON NAYINI YALIG'LANISHI (SALPINGOOFORIT)

RESEARCH AND EDUCATION ISSN: 2181-3191 VOLUME 4 | ISSUE 8 | 2025 Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 22 DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17405340 BACHADON NAYINI YALIG‘LANISHI (SALPINGOOFORIT) Toxtasinova Mohlaroyim Baxrom qizi Qo‘qon Universteti Andijon Filiali, Tibbiyot fakulteti, Davolash ishi 101-guruh talabasi moxlaroytoxtasinova[email protected]om ANNOTATSIYA Ushbu maqolada salpingooforit (adneksit) bachadon ortiqlari (tuxumdon va bachadon naylari) yallig‘lanishi kasalligi haqida ma’lumot beriladi. Kasallikning asosiy sabablari stafilokokk, streptokokk, gonokokk va boshqa mikroorganizmlar hisoblanadi. O‘tkir va surunkali shakllari farqlanadi, ularning klinik belgilari, diagnostika usullari (UZI, laparoskopiya, HSG) va davolash yo‘llari (antibiotiklar, fizioterapiya, jarrohlik aralashuv) ko‘rsatib o‘tilgan. Salpingooforitning asoratlari bachadon naylarining tutilishi, bepushtlik, bachadondan tashqari homiladorlik kabi holatlar keltiriladi. Kasallikni oldini olishda gigiyenaga rioya qilish, infeksiyalarni erta davolash va ginekologik nazorat muhim ahamiyat kasb etadi. Kalit so‘zi. Salpingooforit, xavf omillari, hayz siklining buzilishi, xomiladorlik davolash usullari АННОТАЦИЯ В трёх статьях представлена информация о сальпингоофорите (аднексите) – воспалении придатков матки (яичников и маточных труб). Возбудителями заболевания являются стафилококки, стрептококки, гонококки и другие микроорганизмы. Выделяют острую и хроническую формы заболевания, указываются клинические признаки, методы диагностики (УЗИ, лапароскопия, ГСГ) и методы лечения (антибиотики, физиотерапия, лечебные мероприятия). К симптомам сальпингоофорита относятся: непроходимость маточных труб, бесплодие, спайки в матке. В профилактике заболевания важное значение имеют соблюдение правил гигиены, своевременное лечение заболеваний и гинекология. Ключевое слово: Сальпингоофорит, менструальный цикл, методы лечения бесплодия RESEARCH AND EDUCATION ISSN: 2181-3191 VOLUME 4 | ISSUE 8 | 2025 Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 23 ANNOTATION This article provides information about salpingo-oophoritis (adnexitis), an inflammatory disease of the uterine adnexa (ovaries and fallopian tubes). The main causes of the disease include Staphylococcus, Streptococcus, Gonococcus, and other microorganisms. Acute and chronic forms are distinguished, and their clinical manifestations, diagnostic methods (ultrasound, laparoscopy, hysterosalpingography), and treatment approaches (antibiotics, physiotherapy, surgical interventions) are discussed. Complications of salpingo-oophoritis may include tubal obstruction, infertility, and ectopic pregnancy. Prevention of the disease relies on maintaining hygiene, early treatment of infections, and regular gynecological check-ups. Keywords: Salpingo-oophoritis, risk factors, menstrual cycle disorders, pregnancy, treatment methods. Kirish. Salpingooforit, shuningdek, adneksit deb ham ataladi, bu bachadon ortiqlari (tuxumdonlar va bachadon naylari) yallig‘lanishi bo‘lib, u bir tomonlama yoki ikki tomonlama bo‘lishi mumkin. Kasallik ko‘pincha kichik chanoq a’zolarining umumiy yallig‘lanishi fonida rivojlanadi. Kasallikni turli patogen mikroblar – stafilokokk, streptokokk va boshqa qoʻzgʻatadi. Mikroblar bachadon ortiklari (tuxumdon va bachadon naylari)ga abort, tugʻruq, jinsiy aloqa vaqtida, turli infeksion kasalliklar (sil, angina, ichki aʼzolarning yalligʻlanishi)da esa boshqa aʼzo va toʻqimalardan qon va limfa tomirlari orqali oʻtadi. Sovqotish, oʻta toliqish, ruhiy iztirob, orastalik qoidalarining buzilishi kasallikning avj olishiga imkon beradi. Oʻtkir va surunkali adneksit farq qilinadi. Oʻtkir adneksitda qorinning pastki va quymich sohasida ogʻriq, koʻngil aynishi, qusish, harorat koʻtarilishi kuzatiladi. Kasallik ogʻir kechganda bemorning umumiy ahvoli ogʻirlashadi. Surunkali adneksit tez-tez qaytalanib turadi. Bachadon naylari yalligʻlanishi natijasida ular chandiqlanib, toʻsilib qoladi, bu esa bachadondan tashqari homiladorlik yoki bepushtlikka sabab boʻladi. Sabablar. Salpingooforitga har xil mikroorganizmlar, jumladan, gonokokklar, sil tayoqchasi, streptokokklar, stafilokokklar va ichak tayoqchasi sabab bo‘ladi. Xavf omillari: Gigiyenaga rioya qilmaslik, stresslar, JYOYUI, tartibsiz jinsiy aloqalar. Rivojlanish mexanizmi: infeksiya bachadon naylari va tuxumdonlarga o‘tib, yallig‘lanish, bitishmalar va abssesslarni keltirib chiqaradi, bu esa naylarning tutilishiga olib kelishi mumkin. Infeksiya yo‘llari: limfogen, gematogen, pasayuvchi, ko‘tariluvchi. Tasnifi. o‘tkir, yarim o‘tkir, surunkali (retsidivlanuvchi yoki retsidivsiz) salpingooforit. RESEARCH AND EDUCATION ISSN: 2181-3191 VOLUME 4 | ISSUE 8 | 2025 Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 24 Salpingooforitning belgilari. Adneksit belgilari. O‘tkir salpingooforit: Qorinning pastki qismida kuchli og‘riqlar. Harorat ko‘tarilishi, sovuq qotish. Yiringli yoki shilliq ajralmalar.Qorinning shishishi, holsizlik. Surunkali adneksit. Qorin og‘rig‘i, stress va sovqotish paytida kuchayish. 50% bemorlarda hayz siklining buzilishi. Jinsiy faoliyat bilan bog‘liq muammolar 35-40% ayollarda kuzatiladi. Ehtimoliy asoratlar: ovqat hazm qilish buzilishi, siydik ajralishi, nevrozlar Diagnostika. Salpingooforit tashxisi quyidagilar asosida amalga oshiriladi: Anamnez. Abortlar, bachadon ichi spiralidan foydalanish, asoratli tug‘ruqlar va boshqalar. Bemorning shikoyati. Tadqiqot natijalari. UZI diagnostik Laparaskopiya, gniekologik diagnostika, fallopnaychalarining histerosalpingografiyasi Hayz sikli – ayollar salomatligining belgisidir. Sog‘lom ayolda sikl 21 dan 35 kungacha davom etadi. Har bir ayol uchun hayz kunlarining soni individualdir, bu 3-7 kunni tashkil etadi. Agar hayz kunlari orasidagi muddat 40-60 kunni tashkil qilsa yoki 21 kundan kamroq songa qisqarsa sikl buzilganligini taxmin qilish mumkin. Hayz sikli buzilishining bir necha ko‘rinishi mavjud. amenoreya (6 oy davomida hayz ko‘rmaslik). Gipomenstrual sindrom (kamdan-kam, qisqa, kam miqdorda hayz ko‘rish), ko‘p miqdorda qon ketishi bilan bog‘liq hayz sikli buzilishi algodismenoreya, ya’ni og‘riqli hayz ko‘rish. Hayz siklining buzilishida funksional testlar o‘tkaziladi: ko‘z qorachig‘i simptomini aniqlash, rektal haroratni o‘lchash, bachadon bo‘yni shillig‘ini tortish. Salpingooforitni davolash. O‘tkir salpingooforitni davolash statsionarda o‘tkaziladi va quyidagilarni o‘z ichiga oladi. Parhez: oson hazm bo‘ladigan ovqat, ayirish funksiyasini nazorat qilish.Dori vositalari: keng ta’sir doirasiga ega antibiotiklar, yallig‘lanishga qarshi, og‘riq qoldiruvchi, desensibilizatsiyalovchi preparatlar. Antibiotiklar tetratsiklinlar, penitsillinlar, makrolidlar, ftorxinolonlar, linkozamidlar, nitroimidazollar, aminoglikozidlar. Kasallikning og‘ir kechishida turli guruh antibiotiklarini birgalikda qo‘llash mumkin. Infuzion terapiya intoksikatsiyani bartaraf etish uchun vena ichiga glyukoza, poliglyukin, gemodez eritmalari va oqsil preparatlarini yuborish.Xirurgik davolash: yiringli shakllarda yiringni olib tashlash va antiseptiklar bilan sug‘orish bilan laparoskopiya yoki o‘sma tarkibini qin orqali evakuatsiya qilish. Qo‘shimchalar suyuqlanganda ular olib tashlanadi. RESEARCH AND EDUCATION ISSN: 2181-3191 VOLUME 4 | ISSUE 8 | 2025 Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 25 Surunkali salpingooforitni davolash o‘tkir salpingooforitga o‘xshaydi va kasalxonaga yotqizish, antibakterial va infuzion terapiyani o‘z ichiga oladi. Qo‘shimcha ravishda aloe inyeksiyalari va autogemoterapiya buyuriladi. Fizioterapiya: Uvch terapiya ultratovush Dorivor preparatlar bilan elektroforez tebranish massaj, biostimulyatorlar parafin bilan davolash davolash vannalari. Fiziologik muolajalar yallig‘lanishni kamaytirishga, og‘riqni ketkazishga, shishni kamaytirishga va bitishmalar hosil bo‘lishining oldini olishga yordam beradi. Xavf. Salpingooforit o‘z vaqtida davolanmasa, u surunkali shaklga o‘tishi va quyidagi asoratlarni keltirib chiqarishi mumkin. Bachadon naylarining o‘tmasligi. Kichik chanoqda bitishma jarayoni. Nay-peritoneal bepushtlik. Piosalpinks (bachadon nayidagi yiring) yoki gidrosalpinks (naydagi suyuqlik). Pelvioperitonit (kichik chanoq qorin pardasining yallig‘lanishi). Siydik-tanosil organlarining infeksion-yallig‘lanish jarayonlari (servitsit, vulvovaginit, endometrit, sistit). Hayz siklining buzilishi. Jinsiy maylning pasayishi. Homiladorlikning ko‘tara olmasligi. Bachadondan tashqari homiladorlik. Salpingooforit homiladorlikda quyidagilarga olib kelishi mumkin: Muddatidan oldingi tug‘ruq yoki abortlarga, Homila rivojlanishining ona qornida kechikishi. Homila pardalari va homilaning ona qornida infitsirlanishi. Yo‘ldoshning muddatidan oldin ko‘chishi. Endometrit. Siydik-tanosil tizimi a’zolarining yallig‘lanishi. Xavf guruhi. Salpingooforit bo‘yicha xavf guruhiga ayollar kiradi. Jinsiy infeksiyalar bilan. Reproduktiv organlarda operatsiya o‘tkazilganlar. Bachadon ichi kontratseptivlaridan foydalanuvchilar. Abortni boshidan kechirganlar. Abort qilganlar. Oldini olish. O‘tkir va surunkali salpingooforit rivojlanishining oldini olish uchun ayollar quyidagi profilaktika chora-tadbirlariga rioya qilishlari kerak:Abortlarni istisno qilish. Kontratsepsiya vositalarini to‘g‘ri tanlash. Spirtli ichimliklar va o‘tkir ovqatdan voz kechish. Haddan tashqari sovqotish va kuchli stresslardan qochish. Qo‘zg‘atuvchini aniqlash bilan kichik chanoq a’zolari yallig‘lanish kasalliklarini erta davolash. Ginekologga har yili tashrif buyurish. Xulosa: Salpingooforit – bachadon naylari va tuxumdonlarning yallig‘lanishi bo‘lib, u ayolning reproduktiv salomatligiga jiddiy ta’sir ko‘rsatadi. Kasallikning o‘tkir va surunkali shakllari mavjud bo‘lib, vaqtida to‘g‘ri tashxis qo‘yish va kompleks davolash muhim ahamiyatga ega. Davolash jarayonida konservativ usullar (antibakterial, yallig‘lanishga qarshi, infuzion terapiya, fizioterapiya) bilan bir qatorda, zarurat tug‘ilganda xirurgik aralashuvlar – yiringli o‘choqlarni olib tashlash va laparoskopik muolajalar qo‘llaniladi. Fizioterapiya usullari (ultratovush, elektroforez, parafin bilan davolash, davolovchi vannalar) yallig‘lanishni kamaytirish, og‘riqni RESEARCH AND EDUCATION ISSN: 2181-3191 VOLUME 4 | ISSUE 8 | 2025 Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 26 yengillashtirish va bitishmalar hosil bo‘lishining oldini olishda yordam beradi. Agar salpingooforit o‘z vaqtida davolanmasa, u surunkali shaklga o‘tib, bachadon naylarining o‘tmasligi, bitishmalar, bepushtlik, bachadondan tashqari homiladorlik kabi og‘ir asoratlarni keltirib chiqarishi mumkin. Shuningdek, homiladorlik davrida muddatidan oldin tug‘ruq, abort, homila rivojlanishining kechikishi kabi xavfli holatlar yuzaga keladi. Kasallikning oldini olish uchun gigiyenik qoidalarga amal qilish, jinsiy infeksiyalardan himoyalanish, abortlardan saqlanish, kontratsepsiya vositalarini to‘g‘ri tanlash va ginekologga muntazam tashrif buyurish zarur.Salpingooforitni erta aniqlash, kompleks davolash va muntazam profilaktik chora-tadbirlar orqali ayollarning reproduktiv salomatligini saqlash mumkin. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Karimova N. A. Raximova M. Sh. Akusherlik va ginekologiya. Toshkent-2022. 2. To‘xtayeva Z. K. “Ginekologik kasalliklar diagnostikasi va davolash asoslari” – Toshkent-2021. 3. Boboyeva N. R., Jo‘raeva D. N. “Ayollar reproduktiv salomatligi profilaktika va davolash” – Samarqand-2023. 4. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni Saqlash Vazirligi. “Ayollar sog‘lig‘ini muhofaza qilish bo‘yicha klinik protokollar” – Toshkent-2021. 5. Muminova G. M. “Akusherlik va ginekologiyada fizioterapiya usullari” – Toshkent-2020. 6. O‘zbekiston Respublikasi Tibbiyot Akademiyasi. “Ginekologik kasalliklar bo‘yicha o‘quv qo‘llanma” – Toshkent, 2022.