BACHADON MIYOMASI: KLINIK VA MORFOLOGIK XUSUSIYATLARI, TASHXIS VA DAVOLASH YONDASHUVLARI

RESEARCH AND EDUCATION ISSN: 2181-3191 VOLUME 4 | ISSUE 8 | 2025 Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 32 DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17405400 BACHADON MIYOMASI: KLINIK VA MORFOLOGIK XUSUSIYATLARI, TASHXIS VA DAVOLASH YONDASHUVLARI Odilova Ruhshona Olimjon qizi Qo‘qon Universteti Andijon Filiali, Tibbiyot fakulteti, Davolash ishi 101-guruh talabasi [email protected] ANNOTATSIYA Bachadon miyomasi (leiomioma uteri) ayollar reproduktiv tizimida eng ko‘p uchraydigan o‘smalardan biri hisoblanadi. Ushbu patologiya, asosan, bachadonning mushak qatlamidan rivojlanib, turli hajm va shaklda bo‘lishi mumkin. Kasallik dunyo bo‘yicha ayollarning 20–40 foizida uchrashi aniqlangan bo‘lib, ayrim adabiyotlarda bu ko‘rsatkich yanada yuqori ekanligi qayd etiladi [1]. Mioma ko‘pincha reproduktiv yoshdagi ayollarda, ya’ni 30–45 yosh oralig‘ida ko‘p kuzatiladi va ko‘pincha gormonal o‘zgarishlar, genetik moyillik, endokrin kasalliklar, surunkali yallig‘lanishlar hamda ijtimoiy-psixologik omillar bilan bog‘liq bo‘lishi aniqlangan [2]. Bachadon miomasining klinik belgilari turlicha bo‘lib, u hayz siklining buzilishi, dismenoreya, ko‘p qon yo‘qotish (menorragiyalar), qorin pastki qismida og‘riqlar, bepushtlik va homiladorlik asoratlari kabi holatlar bilan namoyon bo‘ladi [3]. Tashxis qo‘yishda ultratovush tekshiruvi (UTT), dopplerografiya, MRT va gisteroskopiya usullari asosiy ahamiyatga ega. Davolash esa kasallikning hajmi, joylashuvi va klinik ko‘rinishlariga qarab individual tarzda tanlanadi. Zamonaviy yondashuvlarda doridarmon terapiyasi, minimal invaziv usullar (embolizatsiya, ablatsiya) hamda jarrohlik yo‘li (miomektomiya yoki gisterektomiya) keng qo‘llanilmoqda [4]. Maqolada bachadon miomasining klinik va morfologik xususiyatlari, tashxislashning samarali yo‘llari, davolashda o‘zbek tibbiyoti tajribalari va xalqaro yondashuvlar tahlil qilinadi. Shuningdek, o‘zbek olimlari tomonidan olib borilgan izlanishlar natijalari ham ko‘rsatilib, milliy sog‘liqni saqlash tizimida ushbu kasallikni boshqarish strategiyalariga e’tibor qaratiladi. Kalit so‘zlar: Bachadon miyomasi, leiomioma, klinik xususiyatlar, tashxis, davolash, ultratovush tekshiruvi, ginekologiya. RESEARCH AND EDUCATION ISSN: 2181-3191 VOLUME 4 | ISSUE 8 | 2025 Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 33 АННОТАЦИЯ Миома матки (лейомиома матки) – одна из наиболее распространенных опухолей женской репродуктивной системы. Эта патология развивается преимущественно из мышечного слоя матки и может иметь различные размеры и форму. Заболевание встречается у 20–40% женщин во всем мире, а в некоторых литературных источниках этот показатель даже выше [1]. Миома чаще всего встречается у женщин репродуктивного возраста, то есть в возрасте 30–45 лет, и часто связана с гормональными изменениями, генетической предрасположенностью, эндокринными заболеваниями, хроническим воспалением и социально-психологическими факторами [2]. Клинические симптомы миомы матки разнообразны и проявляются нарушениями менструального цикла, дисменореей, обильной кровопотерей (меноррагией), болями внизу живота, бесплодием и осложнениями беременности [3]. В диагностике основное значение имеют ультразвуковое исследование (УЗИ), допплерография, МРТ и гистероскопия. Лечение подбирается индивидуально в зависимости от размеров, локализации и клинических проявлений заболевания. Современные подходы включают медикаментозную терапию, малоинвазивные методы (эмболизация, абляция) и хирургическое лечение (миомэктомия или гистерэктомия) [4]. В статье анализируются клинико-морфологические особенности миомы матки, эффективные методы диагностики, опыт узбекской медицины в лечении и международные подходы. Также представлены результаты исследований узбекских учёных, уделено внимание стратегиям лечения этого заболевания в национальной системе здравоохранения. Ключевое слово: Миома матки, лейомиома, клиника, диагностика, лечение, ультразвуковое исследование, гинекология ANNOTATION Uterine fibroids (leiomyoma uteri) are one of the most common tumors in the female reproductive system. This pathology develops mainly from the muscular layer of the uterus and can be of various sizes and shapes. The disease has been found to occur in 20–40% of women worldwide, and some literature reports that this figure is even higher [1]. Myoma is most often observed in women of reproductive age, that is, between the ages of 30–45, and is often associated with hormonal changes, genetic predisposition, endocrine diseases, chronic inflammation, and socio-psychological factors [2]. The clinical symptoms of uterine fibroids are diverse, and they are manifested by menstrual irregularities, dysmenorrhea, heavy blood loss RESEARCH AND EDUCATION ISSN: 2181-3191 VOLUME 4 | ISSUE 8 | 2025 Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 34 (menorrhagia), lower abdominal pain, infertility, and pregnancy complications [3]. Ultrasound examination (UTT), Dopplerography, MRI, and hysteroscopy are of primary importance in diagnosis. Treatment is selected individually depending on the size, location and clinical manifestations of the disease. Modern approaches include drug therapy, minimally invasive methods (embolization, ablation) and surgical treatment (myomectomy or hysterectomy) [4]. The article analyzes the clinical and morphological characteristics of uterine fibroids, effective methods of diagnosis, the experience of Uzbek medicine in treatment and international approaches. The results of research conducted by Uzbek scientists are also presented, and attention is paid to strategies for managing this disease in the national healthcare system. Keywords: Uterine fibroids, leiomyoma, clinical features, diagnosis, treatment, ultrasound examination, gynecology Kirish: Bachadon miomasi – bu bachadonning mushak qatlamidan (miometriydan) kelib chiqadigan yaxshi sifatli o‘sma bo‘lib, ayollar orasida eng ko‘p uchraydigan ginekologik kasalliklardan biri hisoblanadi [1]. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, mioma dunyo bo‘yicha har besh ayoldan birida uchraydi va bu ko‘rsatkich ayrim mintaqalarda 50 foizgacha yetadi [2]. O‘zbekiston hududida o‘tkazilgan epidemiologik tadqiqotlarga ko‘ra, reproduktiv yoshdagi ayollarda mioma 23–28% hollarda qayd etilgan bo‘lib, bu ko‘rsatkichning yildan-yilga ortib borishi sog‘liqni saqlash tizimi oldida dolzarb masala sifatida turibdi [3]. Mioma o‘zining klinik jihatdan turlicha ko‘rinishlari bilan ham ahamiyatli. Ayrim hollarda u asemptomatik kechib, faqatgina tasodifiy tekshiruvlarda aniqlansa, boshqa hollarda u ayolning hayot sifatiga jiddiy ta’sir ko‘rsatadigan qon ketishlar, og‘riqlar va bepushtlik bilan kechadi [4]. Shu boisdan ham ushbu kasallik nafaqat tibbiy, balki ijtimoiy muammo sifatida ham qaralmoqda. So‘nggi yillarda O‘zbekistonda ginekologik kasalliklarni erta tashxislash, onalik salomatligini saqlash va reproduktiv yoshdagi ayollarda homiladorlikni asrab qolishga oid davlat dasturlari qabul qilingan [5]. Ushbu dasturlar doirasida bachadon miomasini aniqlash, tashxislash va davolash bo‘yicha qator yangi yondashuvlar joriy etilgan. Xususan, ultratovush tekshiruvining keng tatbiq etilishi, laparoskopik operatsiyalarning yo‘lga qo‘yilishi va farmakoterapiyada zamonaviy gormonal preparatlardan foydalanish bunga yaqqol misol bo‘la oladi [6]. Shuningdek, milliy ilmiy tadqiqotlarda miomaning kelib chiqishida genetik omillar, estrogen va progesteron gormonlari disbalansi, surunkali infeksion kasalliklar hamda atrof-muhit ta’siri alohida o‘rganilgan [7]. Ayniqsa, ekologik noqulay RESEARCH AND EDUCATION ISSN: 2181-3191 VOLUME 4 | ISSUE 8 | 2025 Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 35 hududlarda yashovchi ayollarda mioma uchrash chastotasining yuqoriligi qayd etilgan [8]. Demak, bachadon miomasi dolzarb ilmiy va amaliy muammo sifatida tibbiyotda alohida o‘rganishni talab qiladi. Ushbu maqolaning maqsadi – bachadon miomasining klinik va morfologik xususiyatlarini tahlil qilish, tashxis va davolash bo‘yicha mavjud yondashuvlarni o‘zbek adabiyotlari asosida umumlashtirishdir. Material va metodlar: Maqolani tayyorlash jarayonida O‘zbekiston va xorijiy manbalarda chop etilgan ilmiy maqolalar, monografiyalar, dissertatsiyalar hamda klinik kuzatuv materiallari tahlil qilindi. Adabiyotlar orasida so‘nggi 10 yil ichida chop etilgan o‘zbek olimlarining ishlari ustuvor hisoblandi [1–10]. Tadqiqot metodologiyasi quyidagilardan iborat: Adabiyotlar tahlili. Bachadon miomasiga oid o‘zbek adabiyotlari, jumladan, Tibbiyot akademiyasi olimlari, TTA va Toshkent Davlat Tibbiyot Institutida o‘tkazilgan ilmiy ishlanmalar o‘rganildi. Statistik ma’lumotlarni o‘rganish. Respublika ixtisoslashtirilgan akusherlik va ginekologiya markazi hamda viloyat perinatal markazlaridan olingan statistik ko‘rsatkichlar tahlil qilindi. Taqqoslash metodlari. O‘zbek olimlari ishlarida qayd etilgan ma’lumotlar xalqaro adabiyotlarda keltirilgan ma’lumotlar bilan qiyoslandi. Klinik kuzatuvlar. So‘nggi yillarda Respublika klinik shifoxonasida bachadon miomasi tashxisi bilan murojaat qilgan bemorlarning klinik tarixlari o‘rganildi. Ma’lumotlarni umumlashtirishda tahliliy-solishtirma metod, statistik usullar va nazariy xulosalar chiqarish yondashuvlaridan foydalanildi. Natijalar: O‘zbekiston shifoxonalarida olib borilgan kuzatuvlarga ko‘ra, bachadon miomasi bilan kasallanish 35–45 yosh oralig‘idagi ayollarda eng yuqori darajada qayd etildi. Klinik belgilar ichida eng ko‘p uchraydiganlari: hayz davrida ko‘p qon yo‘qotish (menorragiyalar – 56%), qorin pastida og‘riqlar (47%), bepushtlik (32%) va tez-tez siydikka chiqish (28%) bo‘ldi [3,5]. Morfologik jihatdan, o‘zbek olimlarining tadqiqotlari natijasida miomalarning 65% hollarda intramural, 22% hollarda submukozal va 13% hollarda subserozal turlari uchrashi aniqlangan [6]. Shuningdek, katta hajmdagi miomalar ko‘pincha reproduktiv yoshdan keyin, menopauza oldi davrida ko‘proq kuzatiladi. Tashxislash usullari orasida eng samarali metod – ultratovush tekshiruvi bo‘lib, uning aniqlik darajasi 92% ga teng ekani qayd etilgan [7]. Dopplerografiya yordamida RESEARCH AND EDUCATION ISSN: 2181-3191 VOLUME 4 | ISSUE 8 | 2025 Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 36 miomaning qon ta’minoti va o‘sma o‘sish tezligi haqida qo‘shimcha ma’lumot olish mumkin. MRT esa, asosan, murakkab holatlarda qo‘llaniladi. Davolash usullaridan eng ko‘p qo‘llanilgani – dori-darmon terapiyasi va jarrohlik aralashuvi. Hozirgi kunda O‘zbekistonda laparoskopik va histeroskopik miomektomiya usullari muvaffaqiyatli qo‘llanilmoqda. Shu bilan birga, gormonal terapiya (GnRH agonistlari, progestinlar) yordamida o‘smalarning hajmini kamaytirish mumkinligi isbotlangan [8,9]. Muhokama: O‘zbek olimlarining izlanishlari shuni ko‘rsatadiki, bachadon miomasi etiologiyasi murakkab va ko‘p omillardan iborat. Eng muhim omillar sifatida gormonal disbalans (estrogen va progesteron darajasining o‘zgarishi), genetik moyillik va surunkali yallig‘lanishlar keltirilmoqda [1,6]. Shuningdek, milliy tadqiqotlarda ekologik omillar va turmush tarzining ahamiyati ham ta’kidlanadi. Masalan, industrial hududlarda yashovchi ayollarda mioma uchrash chastotasi qishloq hududlariga nisbatan yuqoriligi aniqlangan [7]. Xalqaro adabiyotlarda bachadon miomasi bo‘yicha keng qamrovli ma’lumotlar berilgan bo‘lsa-da, O‘zbekistondagi amaliyot natijalari ham o‘ziga xos jihatlarga ega. Jumladan, ko‘pchilik bemorlar kech bosqichda murojaat qilgani sababli jarrohlik aralashuvlari ulushining yuqoriligi qayd etilgan [9]. Shu bilan birga, milliy tajribada minimal invaziv usullar bosqichma-bosqich joriy qilinmoqda va bu ayollar reproduktiv salomatligini asrab qolishda muhim o‘rin tutmoqda [10]. Xulosa: Bachadon miomasi – ayollar orasida keng tarqalgan va dolzarb klinik muammo hisoblanadi. Uning kelib chiqishida gormonal, genetik va ekologik omillar yetakchi rol o‘ynaydi. Klinik jihatdan u turlicha ko‘rinishda namoyon bo‘lib, tashxislashda ultratovush tekshiruvi eng samarali usul sifatida qolmoqda. O‘zbekiston sharoitida miomani davolashda konservativ (gormonal terapiya) va jarrohlik (laparoskopik va histeroskopik miomektomiya) usullari keng qo‘llanilmoqda. So‘nggi yillarda minimal invaziv usullarning joriy qilinishi bemorlarning hayot sifatini yaxshilash va reproduktiv funksiyani saqlab qolishga yordam bermoqda. Milliy sog‘liqni saqlash tizimida bachadon miomasini erta tashxislash, davolashning individual yondashuvlarini ishlab chiqish va profilaktik choralarni kuchaytirish muhim ahamiyat kasb etadi. RESEARCH AND EDUCATION ISSN: 2181-3191 VOLUME 4 | ISSUE 8 | 2025 Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 37 ADABIYOTLAR 1. Холматова Х., Тошпулатова Г. Гинекологик касалликларда гормонал ўзгаришлар ва уларнинг аҳамияти. Тошкент тиббиёт журнали, 2019; №2: 45-49. 2. Расулова Ш., Абдуллаева Н. Бачадон миомасининг клиник кўринишлари ва ташхислаш усуллари. Ўзбекистон акушерлик ва гинекология ахборотномаси, 2020; №3: 12-18. 3. Жўраева С. Репродуктив ёшдаги аёлларда миоманинг асоратлари. Тошкент давлат тиббиёт институти илмий ишлари тўплами, 2021; 2(1): 87-93. 4. Маҳмудова Д. Бачадон миомасини даволашда замонавий ёндошувлар. Шифокор амалиёти журнали, 2022; №4: 56-62. 5. Ахмедов И., Каримова Ф. Ўзбекистонда гинекологик касалликларнинг тарқалиши ва клиник хусусиятлари. Соғлиқни сақлаш илмий журнали, 2018; №1: 33-39. 6. Юсупова Д., Саттарова М. Гинекологик касалликларнинг статистик таҳлили ва профилактикаси. Тиббиёт ва амалиёт журнали, 2021; №5: 41-46. 7. Абдуллаев Ш., Раҳимова Н. Бачадон миомасининг ташхис ва даволаш муаммолари. Акушерлик ва гинекология илмий ишлари, 2017; №3: 27-31. 8. Сайфуллаева Х., Нормуродова З. Бепуштлик ва унинг миома билан боғлиқ жиҳатлари. Репродуктив саломатлик журнали, 2020; №2: 58-63. 9. Эргашева Г., Абдуллаева М. Бачадон миомасида лапароскопик амалиётларнинг аҳамияти. Тошкент тиббиёт академияси ахборотномаси, 2022; №6: 73-79. 10. Қодирова М., Бекмуродов А. Аёллар саломатлигида профилактиканинг ўрни (Бачадон миомаси мисолида). Соғлом авлод журнали, 2019; №4: 19-24.