CHIZMA GEOMETRIYA FANIDAGI NUQTADAN TEKISLIKKA PARALLEL TO'G'RI CHIZIQ O'TKAZISHNI TALABALARGA NAZARIY VA AMALIY BILIMLARI ALOQADORLIGIDA O'RGATISH

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 628 CHIZMA GEOMETRIYA FANIDAGI NUQTADAN TEKISLIKKA PARALLEL TO‘G‘RI CHIZIQ O‘TKAZISHNI TALABALARGA NAZARIY VA AMALIY BILIMLARI ALOQADORLIGIDA O‘RGATISH 1Jumayev Isroil Omandovlat o‘g‘li, 2Rajabboyeva Hulkar Rashid qizi 1Chirchiq davlat pedagogika universiteti “Muhandislik va kompyuter grafikasi” kafedrasi katta o‘qituvchisi, 2Chirchiq davlat pedagogika universiteti “Tasviriy san’at va muhandislik grafikasi” yo‘nalishi 3-kurs 23/2guruh kunduzgi talabasi https://doi.org/10.5281/zenodo.17436066 Annotatsiya. Mazkur maqolada nuqtadan tekislikka parallel to‘g‘ri chiziq o‘tkazishni talabalarga nazariy va amaliy bog‘liqligida bilim berish orqali fazoviy tasavvurini oshirish ko‘rsatilgan. Kalit so‘zlar: nuqta, to‘g‘ri chiziq, tekislik, fazo, jism, metrik, pozitsion, geometrik tushuncha, hajm, yuza, iz, uzunlik, parallel. Chizma geometriya, geometriya fanining bo‘limlaridan biri bo‘lib, uning asosiy vazifasi fazodagi jismlarni tekislikka akslantirish va tasvir (chizma)da metrik hamda pozitsion masalalarni geometrik qonun-qoidalar asosida yechish usullarini o‘rgatishdan iborat. Hozirgi kunga kelib barcha Oliy O‘quv yurtlarida chizma geometriya fani, fan sifatida o‘tib kelinmoqda. Chizma geometriya fani aniq fanlardan biri hisoblanib, undagi mavjud bo‘lgan qonun-qoidalarga muvofiq tarzda tasvir(chizma)larni fazoviy tasavvurimiz orqali qog‘ozda chizishimizdir. Bu fan asosan insonda fazoviy tasavvurni yanada kuchliroq shakillantirib dunyo qarashimizni yanada kuchliroq bo‘lishiga turtki bo‘lib xizmat qiladi va fikrlash qobiliyatini rivojlantiradi. Bu fanning hayotimizda tutgan o‘rni juda katta hisoblanadi. Jumladan hozirgi kunda bu fanning hayotimizda tutgan o‘rniga misol tariqasida bino inshoatlari, kundalik hayotimizda foydalaniladigan maishiy texnikalarimiz, avtomobil va hokazolarda ko‘rishimiz mumkin. Chizma chizishdan avval chizmaning qanday ekanligiga, mavzusiga va qonunqoidalariga amal qilgan holda chizishimiz zarur. Chizmani tushunmasdan yokida uning qonunqoidalariga ahamiyat bermasak bu fanni o‘zlashtira ololmaymiz. Chizma geometriya fani paydo bo‘lib, uni mustaqil fan sifatida o‘rganilishiga juda ko‘p olimlar, allomalar, qomusiy olimlar, fan doktorlari, professorlar o‘z hissalarini qo‘shib kelmoqdalar. Chizma geometriya fanini nazariy hamda amaliy bog‘liqligini olimlarning ishlarida ko‘rishimiz mumkin. Bu esa o‘z navbatida, respublikamiz yosh ilmiy tadqiqotchilarining ilmiy izlanishlar olib borishlari uchun imkon yaratadi. Masalada fazoda berilgan nuqtadan tekislikka parallel to‘g‘ri chiziq o‘tkazishni, nazariy va amaliy bog‘liqlikda tushuntirib borilgan. Mаsаlа:Prоyеksiyаlаri оrqаli bеrilgаn S(S′,S″) nuqtаdаn izlаri bilаn bеrilgаn P(PH,PV) tеkisligigа pаrаllеl bо‘lgаn k (k′, k″) tо‘g‘ri сhiziq, P tеkislikdа yоtgаn l (l′, l″) tо‘g‘ri сhiziqqа pаrаllеl qilib ishlаnsin. 1-rasm INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 629 Mаsаlаning yесhimi: Prоyеksiyаlаri оrqаli bеrilgаn S(S′,S″) nuqtа vа izlаri bilаn bеrilgаn P(PH,PV) tеkisligi сhizib оlinаdi. P tеkislikkа tеgishli l (l′,l′′) tоg‘ri сhiziq сhizilib, S′ nuqtаdаn k′ tо‘g‘ri сhiziqni l′ tо‘g‘ri сhiziqqа (k′//l′) pаrаllеl qilib сhizilаdi vа S″ nuqtаdаn k″ tо‘g‘ri сhiziqni l′′ tо‘g‘ri сhiziqqа (k″// l′′) pаrаllеl qilib tо‘g‘ri сhiziq сhizilаdi vа mаsаlа shu bilаn tugаllаngаn hisоblаnаdi. 1-rasm Berilishi INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 630 Ishlanishi 1-rasm FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR: 1. Sh.Murodov, L.Hakimov, A.XoImurzayev, M. Jumayev, A. To‘xfayev. Chizma geometriya.Toshkent-2006 2. Pulat Adilov,. Isroil Jumaev,. (2018). New View to Executing Sketch and Technical Drawing. Eastern European Scientific Journal (ISSN 2199-7977), 102-104. 3. Omandovlat o‘g‘li, J. I. (2021). MUHANDISLIK GRAFIKASI FANLARIDA UCH O‘LCHAMLI FAZONI AUTO CAD DASTURIDAN FOYDALANIB QO‘LLASH USULLARI VA AHAMIYATI.”. МУҒАЛЛИМ ҲӘМ ҮЗЛИКСИЗ БИЛИМЛЕНДИРИЎ № 3-2, 99-101. 4. Omandovlat o‘g‘li, J. I. (2021) CHIZMALARNI AUTOCAD DASTURIDA CHIZISHDA DASTURNING MAVJUD MURAKKABLIKLARINI QO‘LDA CHIZISHGA MOSLASHTIRISH (O‘RGATISH) USULLARI.”. МУҒАЛЛИМ ҲӘМ ҮЗЛИКСИЗ БИЛИМЛЕНДИРИЎ № 3-2, 94-99. 5. ugli Jumayev, I. O. (2022). USING THE MOST CONVENIENT METHOD OF FINDING EQUAL SIDED POLYGONS (By Dividing the Diameter into Equal Sections). Galaxy International Interdisciplinary Research Journal, 10(11), 1271-1279. 6. Omandovlat o‘g‘li, J. I. (2020). CHIZMACHILIK DARSLARIDA AUTOCAD DASTURIDAN FOYDALANISHNING YUTUQ VA KAMCHILIKLARI TAHLILI.”. Maktab va hayot MAXSUS SON, 2. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 631 7. Norboy o'g'li, A. N., & Shaydulloyevich, B. Q. Ko'kiyev Boburmirzo Baxodir o'g'li & Jumayev Isroil Omandovlat o'g'li (2020). Methods of developing creative abilities in children. European Journal of Research and Reflection in Educational Sciences, 8(10), 151153. 8. Jumayev, I. (2020). The conveniences of teaching using autocad software. Экономика и социум, (10 (77)), 94-97. 9. Jumayev I.O. (2021). CHIZMACHILIK DARSLARIDA DIDAKTIK O‘YINLARDAN FOYDALANISH METODIKASI. Экономика и социум, (11-2 (90)), 798-808. 10. Jumayev, I. O. (2021). CHIZMACHILIK FANINING PROYEKSION CHIZMACHILIK BO’LIMIDA AUTOCAD DASTURINING UCH O’LCHAMLI IMKONIYATLARINI QO’LLASH VA UNING AHAMIYATI. Экономика и социум, (11-2 (90)), 809-814. 11. Omandovlat o‘g‘li, J. I. (2021). MUHANDISLIK GRAFIKASI FANLARIDA UCH O‘LCHAMLI FAZONI AUTO CAD DASTURIDAN FOYDALANIB QO‘LLASH USULLARI VA AHAMIYATI.”. МУҒАЛЛИМ ҲӘМ ҮЗЛИКСИЗ БИЛИМЛЕНДИРИЎ № 3-2, 99-101. 12. Isroil, J. (2023). TEACHING STUDENTS TO PROVIDE THEORETICAL AND PRACTICAL KNOWLEDGE IN SOLVING PROBLEMS OF DRAWING GEOMETRY. CURRENT RESEARCH JOURNAL OF PEDAGOGICS, 4(11), 61-68.