INGLIZ TILINI O'QITISHDA TIL SATHLARI TUSHUNCHASI VA UNING AHAMIYATI

ILM FAN YANGILIKLARI KONFERENSIYASI OKTABR ANDIJON,2025 100 INGLIZ TILINI O‘QITISHDA TIL SATHLARI TUSHUNCHASI VA UNING AHAMIYATI Ergashev Doniyor Dovronovich ChDPU mustaqil izlanuvchisi, Alfraganus University NOTT o‘qituvchisi Annotatsiya: Ingliz tili bugungi kunda global kommunikatsiyaning asosiy vositasiga aylangan. U nafaqat ona tili sifatida, balki ko'plab mamlakatlarda ikkinchi til sifatida keng tarqalgan. Ingliz tilining global ahamiyati bir qator omillar bilan belgilanadi: iqtisodiy, siyosiy va madaniy aloqalar, ilmiy tadqiqotlar va texnologiya sohalaridagi yutuqlar, shuningdek, xalqaro biznes va turizm sohalarida muhim rol o'ynaydi. Dunyo bo'ylab ko'plab odamlar ingliz tilini o'rganishga intilishmoqda, chunki bu til ularga yangi imkoniyatlar ochadi va global miqyosda muloqot qilish imkonini beradi. Til sathlari o'qitish jarayonida muhim ahamiyatga ega. Ular talabalar uchun aniq maqsadlar belgilaydi va o'qituvchilarga darslarni samarali rejalashtirish imkonini yaratadi. Til sathlari orqali talabalar o'z bilim darajalarini baholashlari, rivojlanishlarini kuzatishlari va kerakli darajaga erishish uchun zarur bo'lgan ko'nikmalarni o'zlashtirishlari mumkin. CEFR (Common European Framework of Reference for Languages) tizimi, til sathlarini belgilashda keng qo'llaniladi va bu tizim orqali talabalar o'z maqsadlariga aniq yo'nalishlar oladilar. Ushbu tezisning maqsadi ingliz tilini o'qitishda til sathlarining ahamiyatini ochib berishdir. Tezisda til sathlarining o'qitish jarayonidagi roli, talabalar va o'qituvchilar uchun foydalari, shuningdek, madaniyat bilan bog'liqligi tahlil qilinadi. Shuningdek, til sathlarining ingliz tilini o'rganish jarayonida qanday qilib samarali foydalanilishi mumkinligi haqida fikrlar bildiriladi. Ushbu tadqiqot natijalari ingliz tili o'qituvchilari va talabalariga o'z bilimlarini yanada rivojlantirishda yordam beradi. Kalit so‘zlar: ingliz tili, til sathlari, CEFR, A1, A2, B1, B2, C1, C2, metodika CEFR (Common European Framework of Reference for Languages) — bu til o'rganish jarayonini standartlashtirish va baholash uchun yaratilgan tizimdir. CEFR tizimi 6 ta asosiy darajani o'z ichiga oladi: A1, A2, B1, B2, C1 va C2. Har bir daraja o'ziga xos ko'nikmalarni va bilimlarni ifodalaydi: • A1 (Boshlang'ich – elementary): O'quvchilar oddiy so'zlar va iboralarni tushunishlari va foydalanishlari mumkin. Ular o'zlarini tanishtirish, boshqa odamlarni tanishtirish va oddiy savollarga javob berish qobiliyatiga ega. • A2 (Past boshlang'ich – pre-intermediate): O'quvchilar kundalik hayotda qo'llaniladigan sodda iboralar va jumlalarni tushunishlari mumkin. Ular oddiy vaziyatlarda muloqot qilish imkoniyatiga ega. • B1 (O'rta – intermediate): O'quvchilar tanish mavzularda muloqot qilish qobiliyatiga ega. Ular o'z fikrlarini ifodalash va oddiy muammolarni hal qilishda yordam bera oladilar. • B2 (O'rta yuqori – upper-intermediate): O'quvchilar murakkab mavzularda muloqot qilishlari mumkin va ularning fikrlarini aniq ifodalash qobiliyati mavjud. Ular professional va akademik muhitda samarali muloqot qilish imkoniyatiga ega. ILM FAN YANGILIKLARI KONFERENSIYASI OKTABR ANDIJON,2025 101 • C1 (Yuqori – advanced): O'quvchilar murakkab matnlarni tushunishlari va ularni tahlil qilishlari mumkin. Ular o'z fikrlarini ravon va aniq ifodalashadi. • C2 (Mukammal – proficiency): O'quvchilar tilni mukammal darajada bilishadi va har qanday mavzuda muloqot qilishlari mumkin. Ular tilni o'zaro aloqalarda va professional sohalarda erkin qo'llay oladilar. CEFR tizimi orqali talabalar o'z bilim darajasini aniqlashlari va kerakli darajaga erishish uchun reja tuzishlari mumkin. Bu tizim, shuningdek, o'qituvchilarga darslarni rejalashtirishda yordam beradi va ta'lim jarayonini yanada samarali qiladi. Til sathlarining o'qitish jaronidagi roli juda muhimdir. Har bir daraja uchun belgilangan maqsadlar talabalarni motivatsiya qilishda muhimdir. O'qituvchilar darslarni rejalashtirishda bu maqsadlarni hisobga olishlari kerak, chunki ular talabalarni o'z bilimlarini rivojlantirishga undaydi. O'qituvchilar til sathlariga asoslangan dars rejalarini tuzishda bir necha omillarni e'tiborga olishlari zarur: 1. Maqsadlar belgilash: Har bir daraja uchun aniq maqsadlarni belgilash talabalar uchun yo'nalish beradi. Bu maqsadlar talabalarni o'z bilimlarini baholashga va rivojlantirishga undaydi. 2. Dars materiallari: Til sathlariga mos keladigan materiallarni tanlash talabalar uchun qiziqarli va foydali bo'lishi kerak. Dars materiallari, jumladan, matnlar, videolar va interaktiv faoliyatlar talabalar uchun qiziqarli bo'lishi lozim. 3. Baholash usullari: Til sathlariga asoslangan baholash usullari talabalar bilimini aniqlashda yordam beradi. Bu usullar, shuningdek, o'qituvchilarga talabalarning rivojlanishini kuzatishga imkon beradi. 4. Individual yondashuv: Har bir talabaning o'ziga xos ehtiyojlari bor. O'qituvchilar talabalarning individual xususiyatlarini inobatga olib, darslarni moslashtirishlari kerak. 5. Motivatsiya yaratish: O'qituvchilar talabalarni rag'batlantirish uchun turli xil motivatsion strategiyalarni qo'llashlari kerak. Bu strategiyalar orqali talabalar o'z maqsadlariga erishishga intilishadi. Til sathlarining samarali qo'llanilishi o'qitish jarayonini yanada samarali qiladi, shuningdek, talabalarni ingliz tilini o'rganishga bo'lgan qiziqishini oshiradi. Bu esa, o'z navbatida, ularning til ko'nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi va global miqyosda muvaffaqiyatli muloqot qilish imkoniyatini yaratadi. Til sathlari talabalar uchun o'z-o'zini baholash imkonini beradi. Ular o'z yutuqlarini ko'rib chiqib, o'zlarini rivojlantirishga harakat qilishadi. Bu jarayon talabalarni o'z bilim darajalarini tushunishga va kelajakdagi o'rganish rejalari haqida fikr yuritishga undaydi. Talabalar o'z maqsadlariga erishish uchun aniq yo'nalishlarni belgilab olishlari mumkin, bu esa ularning motivatsiyasini oshiradi. Shuningdek, til sathlari orqali talabalar o'z kuchli va zaif tomonlarini aniqlashlari mumkin, bu esa individual o'rganish strategiyalarini ishlab chiqishga yordam beradi. Til sathlari, shuningdek, talabalar uchun o'zaro muloqot qilish imkoniyatlarini kengaytiradi. Har bir darajada talabalar o'z fikrlarini ifodalash va boshqalar bilan muloqot qilish qobiliyatlarini rivojlantiradilar, bu esa ularning ijtimoiy ko'nikmalarini ham oshiradi. Tilni ILM FAN YANGILIKLARI KONFERENSIYASI OKTABR ANDIJON,2025 102 o'rganish jarayonida talabalar boshqa madaniyatlar bilan tanishadilar, bu esa ularning dunyoqarashini kengaytiradi va global muammolarni tushunishga yordam beradi. O'qituvchilar til sathlarini bilishlari orqali darslarni samarali rejalashtirishlari va talabalar natijalarini aniqlashlari mumkin. Bu tizim o'qituvchilarga har bir talabaning bilim darajasini aniqlashda yordam beradi, shuningdek, individual yondashuvni amalga oshirish imkoniyatini yaratadi. O'qituvchilar talabalar ehtiyojlariga mos ravishda dars materiallarini tanlash va darslarni rejalashtirish orqali ta'lim jarayonini yanada samarali qiladi. Til sathlari yordamida o'qituvchilar dars davomida talabalarni baholash va ularning rivojlanishini kuzatish imkoniyatiga ega bo'lishadi. Bu baholash jarayoni, shuningdek, o'qituvchilarga o'z pedagogik uslublarini takomillashtirishga yordam beradi, chunki ular talabalarning muvaffaqiyatlari va qiyinchiliklarini tahlil qilishadi. O'qituvchilar til sathlariga asoslangan baholash usullarini qo'llash orqali talabalar bilan yanada samarali muloqot qilish imkoniyatiga ega bo'lishadi. Tilni o'rganishda madaniyatning ahamiyatini e'tiborga olish zarur. Madaniyat va til o'rtasidagi bog'lanish talabalarni yanada qiziqtiradi. Til faqatgina so'zlar va grammatik qoidalar to'plami emas; u shuningdek, biror xalqning tarixi, an'analari va qadriyatlarini aks ettiradi. Madaniyatni o'rganish orqali talabalar tilning kontekstini yaxshiroq tushunadilar va uning haqiqiy hayotdagi qo'llanilishiga oid misollarni ko'rish imkoniyatiga ega bo'lishadi. Madaniyatni til bilan birga o'rganish talabalarni yanada faol ishtirok etishga undaydi. Ular turli madaniy kontekstlarda tilni qanday ishlatishni o'rganadilar, bu esa ularning til ko'nikmalarini rivojlantiradi. Shuningdek, madaniyatni o'rganish talabalarni boshqa xalqlarga nisbatan ochiq fikrli bo'lishga undaydi va global muhitda muvaffaqiyatli muloqot qilishlariga yordam beradi. Shunday qilib, til sathlari nafaqat til ko'nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi, balki madaniy bilimlarni ham oshirishga xizmat qiladi, bu esa talabalarni yanada kengroq dunyoqarashga ega bo'lishlariga imkon yaratadi. Foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati 1. Council of Europe. Common European Framework of Reference for Languages: Learning, Teaching, Assessment. Cambridge University Press, 2001. 2. Harmer, J. The Practice of English Language Teaching. Pearson Education, 2015. 3. Richards, J.C., Schmidt, R. (2010). *Longman Dictionary of Language Teaching and Applied Linguistics*. Routledge. 4. Thornbury, S. (2006). *An A-Z of ELT*. Macmillan Education. 5. Ur, P. (2012). *A Course in Language Teaching: Practice and Theory*. Cambridge University Press.