HARBIY KAFEDRADA ZAHIRADAGI OFITSERLARNING TAYYORLASH VA UNING TARIXIY AHAMIYATI

490 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10 HARBIY KAFEDRADA ZAHIRADAGI OFITSERLARNING TAYYORLASH VA UNING TARIXIY AHAMIYATI Davlatov Jamoliddin Qurbonboy o‘g‘li Umumqo‘shin tayyorgarlik sikli o‘qituvchisi. Tel: +998-97-347-37-79. https://doi.org/10.5281/zenodo.17437937 Annotatsiya. Bugungi kunda dunyoda yuz berayotgan siyosiy va harbiy vaziyatning umumiy holati har bir davlatning oldidagi dolzarb masala sanaladi. Mazkur masalada nafaqat harbiy bilim yurtlari va harbiy qismlar, balki turli o‘quv yurtlaridagi yondosh harbiy ta’lim beruvchi bilim yurtlarining ham o‘rni ham katta. Shuningdek, O‘zMU Tarix fakulteti qoshidagi harbiy kafedrasning ham o‘rni zalvorli. Mazkur maqola Harbiy kafedraning zahiradagi ofitserlarni tayyorlashning ahamiyati va harbiy pedagogikaning ham bu jihatdan muhimligiga bag‘ishlangan. Kalit so‘zlar. harbiy pedagogika, harbiy vatanparvarlik, zahira ofitserlar, mudofaa. TRAINING OF RESERVE OFFICERS AT THE MILITARY DEPARTMENT AND ITS HISTORICAL SIGNIFICANCE Abstract. Today, the general state of political and military affairs around the world remains one of the most urgent issues facing every nation. In this regard, not only military academies and army units but also various educational institutions that provide complementary military education play an important role. The Military Department at the Faculty of History of the National University of Uzbekistan also occupies a significant place in this process. This article is devoted to the importance of training reserve officers at the Military Department and to the essential role of military pedagogy in this context. Keywords: military pedagogy, military patriotism, reserve officers, defense. ПОДГОТОВКА ОФИЦЕРОВ ЗАПАСА НА ВОЕННОЙ КАФЕДРЕ И ЕЁ ИСТОРИЧЕСКОЕ ЗНАЧЕНИЕ Аннотация. На сегодняшний день общее состояние политической и военной обстановки в мире является одной из наиболее актуальных проблем для каждого государства. В этом вопросе большую роль играют не только военные учебные заведения и воинские части, но и различные образовательные учреждения, где осуществляется сопутствующее военное обучение. Существенное место в этом процессе занимает и военная кафедра при историческом факультете Национального университета Узбекистана. Данная статья посвящена значению подготовки офицеров запаса на военной кафедре, а также важной роли военной педагогики в этом направлении. Ключевые слова: военная педагогика, военный патриотизм, офицеры запаса, оборона. Kirish. O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishgach, mamlakat xavfsizligi, hududiy yaxlitligi va milliy manfaatlarini himoya qilish masalalari davlat siyosatining eng ustuvor yo‘nalishlaridan biriga aylandi. Shu nuqtai nazardan, qurolli kuchlarni har tomonlama mustahkamlash, zamonaviy talablarga javob beradigan harbiy kadrlarni tayyorlash hamda yosh avlodda vatanparvarlik ruhini shakllantirish davlat miqyosida muhim ahamiyat kasb etmoqda. Ana shunday maqsad yo‘lida harbiy kafedralar faoliyati, xususan, zahiradagi ofitserlarni tayyorlash tizimi muhim o‘rin tutadi. 491 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10 Harbiy kafedralar oliy ta’lim muassasalari tarkibida faoliyat yuritib, fuqarolik mutaxassisliklari bo‘yicha tahsil olayotgan talabalarga qo‘shimcha tarzda harbiy bilimlar, jangovar tayyorgarlik, mudofaa asoslari va ofitserlik malakasini berishga xizmat qiladi. Ushbu tizim nafaqat armiyani malakali zahira kadrlar bilan ta’minlaydi, balki yoshlarning vatan mudofaasi haqidagi tasavvurini kengaytiradi, ularni intizomli, mas’uliyatli, jismonan chiniqqan shaxslar etib tarbiyalaydi [1]. Tarixiy jihatdan olganda, harbiy kafedralar tizimi XX asr o‘rtalarida sobiq ittifoq davrida shakllangan bo‘lib, u o‘sha davrda ham tinchlik davrida harbiy kadrlar tayyorlashning samarali shakli sifatida qaralgan. O‘zbekiston mustaqillikdan so‘ng ushbu tizimni milliy manfaatlar, yangi harbiy doktrina va zamonaviy xavfsizlik konsepsiyasiga moslashtirdi. Bugungi kunda harbiy kafedralar zamonaviy o‘quv dasturlari, simulyatorlar, axborot texnologiyalari va taktik-amaliy mashg‘ulotlar orqali zamon talablariga javob beruvchi zahiradagi ofitserlarni tayyorlamoqda. Mazkur maqolada harbiy kafedralarda zahiradagi ofitserlarni tayyorlashning mazmuni, shakl va uslublari, uning tarixiy ildizlari hamda zamonaviy O‘zbekiston harbiy siyosatidagi o‘rni tahlil qilinadi. Shuningdek, bu jarayonning yoshlar tarbiyasi, milliy ong va Vatanga sadoqat hissini shakllantirishdagi ahamiyati ilmiy asosda yoritiladi. Asosiy qism. O'zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlar tizimida davom etayotgan islohotlarning asosiy vazifasidan biri bugungi kunda – professional kadrlar bilan ta'minlash, ularni tayyorlash va imkoniyatlardan foydalanish. Buning uchun esa harbiy xizmatchilarning professional tayyorgarlik darajasiga alohida e'tibor qaratish lozim. Mazkur masala esa o'ziga xos harbiy – siyosiy, psixologik ahamiyatga ega. Bugungi kunda Respublikamizda oliy harbiy bilim yurtlaridagi ta'lim tizimini noyob prinsiplar asosida rivojlantirish maqsadga muvofiqdir. Yangi harbiy ta'lim jihatlariga erishish uchun yoki bosqich samaradorligini oshirish uchun, davlat mudofaasidagi harbiy ta'lim-tarbiya tizimini yangidan barpo etish va ta'minlash lozim. Buning uchun nazariy va amaliy bilimlar, ilmiy qo'llanmalar va dars berish metodlari, malakali professor o'qituvchilar bilan ta'minlash maqsadga muvofiq. Ma’lumki, 2017-2021 yillar davomida mudofaa tizimidagi harbiy qism va ta'lim muassasalarida barcha talablarga javob beruvchi eng zamonaviy moddiy-texnik baza yaratildi. Dastlab O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 25-apreldagi qaroriga asosan Toshkent oliy umumqo'shin qo'mondonlik bilim yurti negizida va uning shonli harbiy an'analarini hamda mamlakatimizdagi yetakchi ilmiy-ta'lim muassasalarida to'plangan faoliyat tajribasini o'ziga qamrab olgan holda Qurolli Kuchlar Akademiyasi yangidan tashkil etildi[2]. 2019-yilning oktyabr oyida Respublikamiz oliy ta'lim muassasalari harbiy kafedralari qisqartirilib, uning o'rniga har yili 700 dan ortiq rezervdagi va zaxiradagi ofitserlarni tayyorlaydigan Mirzo Ulug'bek nomidagi O'zbekiston milliy universiteti harbiy tayyorgarlik o'quv markazi tashkil qilindi. 2018-yil 10-yanvarda O'zbekiston Respublikasi Prezidenti, Qurolli kuchlar Oliy Bosh qo'mondoni Shavkat Miromonovich Mirziyoev - "Qurolli Kuchlarimiz – mamlakatimiz barqarorligi va taraqqiyotining mustahkam kafolatidir" nomli ma'ruzasida -"men yil davomida Qurolli kuchlarning jangovar tayyorgarligi va qobiliyatini tahlil qilib bordim. Harbiy o'quv mashqlarini Kattaqo'rg'on poligonida kuzatdim, Janubi - G'arbiy, Sharqiy va Toshkent harbiy okruglarida Mudofaa vazirligi va chegara qo'shinlari bo'linmalarini, bugun esa Chirchiq shahridagi harbiy qismni borib ko'rdim. Harbiy xizmatchilar bilan suhbatlashdim, mansabdor shaxslarning hisobotlarini eshitdim. 492 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10 Natijada ko’p yillar davomida yig'ilib qolgan jiddiy, tizimli muammolar aniqlandi. Bular - kadrlar masalasi, qo'shinlarni zamonaviy qurol-yarog'lar bilan ta'minlash, harbiy xizmatchilarni ijtimoiy himoya qilish, yoshlar va harbiy xizmatchilarni harbiy-vatanparvarlik ruhida tarbiyalashga taalluqli muammolardir" - deb ta'kidlaydi. Mamlakatimiz mudofaasini, aholining tinch-osuda hayot kechirishi uchun barcha imkoniyatlarni ta'minlash va shu asnoda eng muhimi, suverenitetimiz, hududimiz mustahkamligini ta'minlash dolzarb harbiy strategik masalarlardan hisoblanadi. Jamiyatdagi integratsiyalashuv jarayonining faollashuvi harbiy salohiyat nuqtai nazaridan tahlil qilinsa, uning asosida aniq bir siyosatning g'oyalari ifodalanganini anglash qiyin emas. Bu holat o'z navbatida Vatan himoyachisi deb nomlangan: [3] – harbiylikni kasb sifatida tanlaganlarni yetuk mutaxassis sifatida tayyorlashni taqozo etadi. "Ta'lim va jamiyat", "Ta'lim va davlat", "Davlat va shaxs", "Ta'lim va harbiy xizmatchi", "Ta'lim va Qurolli Kuchlar" kabi kategoriyalarning bir-biriga o'zaro ta'siri va uyg'unlashuvi, mamlakat fuqarolarining yangi avlodini shakllantirishda ularning mavjud bo'lishi "Kadrlar tayyorlash milliy dasturi"da aniq belgilangan [4]. Harbiy ta'lim tizimi jamiyatdan tashqarida mavjud emas va mavjud bo'lishi mumkin emas, u umumiy ta'limning ajralmas bo'lagi bo'lib, o'ziga xos "jamiyat ko'zgusi", uning davomi va ajralmas qismi hisoblanadi. Harbiy pedagogika fanining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: harbiy kadrlar tayyorlash tizimining pedagogik asoslarini ishlab chiqish, harbiy xizmatchilarning shaxsiy va kasbiy sifatlarini shakllantirish, vatanparvarlik, fidoyilik, intizom va sadoqat tuyg‘ularini tarbiyalash, harbiy jamoalarda o‘zaro hurmat, birdamlik, rahbarlik va itoatkorlik madaniyatini rivojlantirish, harbiy o‘quv mashg‘ulotlari samaradorligini oshirishga qaratilgan metodik usullarni ishlab chiqish, ilg‘or texnologiyalar asosida interfaol va innovatsion ta’lim shakllarini joriy etish. Ushbu vazifalarning bajarilishi harbiy ta’lim muassasalarining ilmiy-metodik salohiyati, o‘qituvchilarning kasbiy kompetensiyasi hamda zamonaviy pedagogik yondashuvlarning amalda qo‘llanilishiga bevosita bog‘liq. Harbiy o‘qituvchining roli va pedagogik kompetensiyasi. Harbiy pedagogikaning markaziy figuralaridan biri — bu harbiy o‘qituvchi hisoblanadi. U nafaqat bilim beruvchi mutaxassis, balki harbiy xizmatchilarning axloqiy-ma’naviy, psixologik va jismoniy jihatdan shakllanishida asosiy yo‘lboshchi sifatida faoliyat yuritadi[5]. Zamonaviy harbiy o‘qituvchi quyidagi kompetensiyalarga ega bo‘lishi kerak: pedagogik va psixologik bilimlarga ega bo‘lish, o‘quvchilar bilan samarali muloqot olib borish ko‘nikmasi, innovatsion texnologiyalarni dars jarayoniga qo‘llay olish, jamoa bilan ishlash, liderlik fazilatlariga ega bo‘lish, o‘z fani va kasbiy sohasidagi yangiliklardan xabardor bo‘lish. Bu kompetensiyalar orqali o‘qituvchi harbiy xizmatga tayyorlanayotgan shaxslarning ruhiy tayyorgarligi, ma’naviy barqarorligi va intizomga sodiqligini shakllantirishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi[6 ]. Xulosa. Harbiy kafedralarda zahiradagi ofitserlarni tayyorlash tizimi O‘zbekiston Respublikasining mudofaa salohiyatini mustahkamlashda, yoshlarni harbiy-vatanparvarlik ruhida tarbiyalashda va mamlakat xavfsizlik tizimining barqarorligini ta’minlashda strategik ahamiyatga ega. Ushbu tizim yosh mutaxassislarni o‘z kasbiga sadoqatli, milliy armiyaning bir qismi sifatida mas’uliyatni his eta oladigan shaxslar etib voyaga yetkazadi. Tarixiy tajriba shuni ko‘rsatadiki, harbiy kafedralar nafaqat ofitser kadrlarini tayyorlash, balki fuqarolik jamiyatida harbiy bilim va madaniyatni keng targ‘ib etish, tinchlik davrida ham armiyaga munosabatni ijobiy shakllantirishda muhim o‘rin tutadi. 493 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10 Mustaqillik yillarida O‘zbekiston ushbu tizimni milliy qadriyatlar, zamonaviy harbiy pedagogika, texnologiyalar va xalqaro tajriba asosida takomillashtirib, uni yoshlar siyosati bilan uzviy bog‘lagan. Bugungi kunda harbiy kafedralarda tayyorlanayotgan zahiradagi ofitserlar — bu nafaqat qurolli kuchlar zaxirasi, balki mamlakat ijtimoiy-siyosiy barqarorligini saqlovchi, Vatanga sadoqatli intellektual yoshlar qatlamining tayanchi hamdir. Shu bois, ushbu yo‘nalishda ilmiytashkiliy islohotlarni davom ettirish, o‘quv dasturlarini zamon talablariga moslashtirish va yoshlarni harbiy xizmatga bo‘lgan qiziqishini kuchaytirish O‘zbekiston mudofaa siyosatining dolzarb vazifalaridan biri bo‘lib qolmoqda. Foydalanilgan adabiyotlar 1. Mirzaliyev. Z.R. Ofitserlarni harbiy o‘quv tarbiyasida harbiy ta’lim// // Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences. Volume 1: www.oriens.uz 2021 2. Umarov.I. Harbiy tayyorgarlik o ‘quv markazida rezervdagi va zahiradagi ofitserlarni tayyorlash: an’analari, innovatsiyalar istiqbollar // Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences. Volume 1: www.oriens.uz 2021 3. Mirziyoyev. Sh.M. Qurolli Kuchlarimiz mamlakatimiz barqarorligi va taraqqiyotining mustahkam kafolatidir. – Toshkent, 2018 4. Давйдов В. П., Феденко Н.Ф. Ҳарбий психология ва педагогика асослари. Москва: Таълим, 1988 5. Niyazov.E.Sh. (2023). THE ROLE OF HISTORICAL MILITARY LEADERS IN THE FORMATION OF THE FACULTY OF MILITARY EDUCATION. European International Journal of Multidisciplinary Research and Management Studies, 3(05), 133– 135. 6. Niyazov.E.Sh. Harbiy pedagogika. // International Journal of Multidisciplinary Research ISSN: 3060-4745 IF(Impact Factor)10.41 / 2024