EPYURNI QAYTA TUZISH USULLARINI INNOVATSION TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANIB O'QITISH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 671 EPYURNI QAYTA TUZISH USULLARINI INNOVATSION TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANIB O‘QITISH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH 1R.A.Latipov, 2D.G‘.Jumaniyazova 1Urganch davlat pedagogika institute “San’atshunoslik” kafedrasi mudiri, p.f.f.d (PhD) 2Urganch davlat pedagogika instituti Muhandislik grafikasi va dizayn nazariyasi mutaxassisligi talabasi https://doi.org/10.5281/zenodo.17439229 Annotatsiya. Ushbu maqolada chizmachilik fanining muhim bo‘limlaridan biri — epyurni qayta tuzish usullarini o‘qitish jarayonida innovatsion texnologiyalardan samarali foydalanish masalalari yoritilgan. Shuningdek, o‘qitishning an’anaviy va zamonaviy usullarini taqqoslab, virtual muhit, interaktiv dasturlar, 3D-modellashtirish vositalarining o‘quvchilarning fazoviy tafakkurini rivojlantirishdagi o‘rni tahlil qilingan. Maqola yakunida o‘quv jarayonini takomillashtirishga oid amaliy tavsiyalar berilgan. Kalit so‘zlar: epyur, chizmachilik, innovatsion texnologiyalar, 3D-modellashtirish, metodika, fazoviy tafakkur, o‘qitish samaradorligi. Zamonaviy ta’lim tizimi o‘qituvchidan nafaqat bilim berishni, balki talabada mustaqil fikrlash, muammoni hal etish, va innovatsion yondashuvni shakllantirishni talab etadi. Muhandislik grafikasi va chizmachilik fanlarida bu talab yanada dolzarbdir, chunki chizmalar orqali murakkab fazoviy shakllarni tahlil qilish, qayta tuzish va tasvirlash talabaning mantiqiy tafakkurini rivojlantiradi. Epyurni qayta tuzish (ya’ni proyeksiyalarni o‘zgartirish, chiziqlar o‘zaro joylashuvini aniqlash, kesimlarni chizish) jarayonida innovatsion texnologiyalardan foydalanish o‘quv jarayonining sifatini sezilarli darajada oshiradi. Epyurni qayta tuzishning mohiyati va ahamiyati bu buyumning fazoviy shaklini ikki yoki uch tekislikda tasvirlashga asoslangan geometrik chizma bo‘lib, u chizmachilikning nazariy asosini tashkil etadi. Epyurni qayta tuzish usullari yordamida murakkab jismlarning haqiqiy shakllari aniqlanadi, proyeksiyalar orasidagi bog‘liqlik tushuniladi, buyumning fazoviy joylashuvi to‘liq anglanadi. Bu jarayonlar muhandislik, arxitektura, va texnik dizayn sohalarida muhim ahamiyatga ega bo‘lib, talabalarni amaliy faoliyatga tayyorlashda asosiy o‘rin tutadi. An’anaviy o‘qitishdagi muammolar ko‘plab o‘quv yurtlarida epyurni qayta tuzish mavzulari hali ham an’anaviy qog‘ozli chizmalarga asoslangan tarzda o‘qitiladi. Bunday yondashuvning kamchiliklari: − talaba fazoviy tasavvurni to‘liq shakllantira olmaydi; − xatolarni tuzatish murakkab va vaqt talab qiladi; − dars jarayoni ko‘p vaqtni oladi; − innovatsion fikrlashga turtki bo‘lmaydi. Natijada o‘quvchilarda chizma bilan ishlash ko‘nikmasi rivojlanmaydi yoki nazariy bilimlar amaliy qo‘llanilmay qoladi. Innovatsion texnologiyalarning o‘qitish jarayonidagi o‘rni. Bugungi kunda epyurni qayta tuzish jarayonini o‘qitishda quyidagi innovatsion texnologiyalar samarali natija bermoqda: INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 672 1. Kompyuter grafikasi va 3D-modellashtirish dasturlari, AutoCAD, SolidWorks, SketchUp, va Fusion 360 kabi dasturlar yordamida talaba epyurni fazoviy ko‘rinishda tasavvur qilib, u bilan interaktiv ishlay oladi. Bu jarayon talabaning: fazoviy tafakkurini; kuzatuvchanligini; tahliliy fikrlash qobiliyatini rivojlantiradi. 2. Virtual va kengaytirilgan haqiqat (VR/AR) texnologiyalari, VR/AR yordamida talaba epyurni uch o‘lchovli fazoda “ko‘rish” va uni aylantirish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Masalan, AR-texnologiyalar orqali telefon yoki planshet kamerasi yordamida chizma real muhitda 3D shaklda ko‘rsatiladi. Bu usul darsni interaktiv, qiziqarli va esda qolarli qiladi. 3. Elektron ta’lim platformalari, Google Classroom, Moodle, va Edmodo kabi platformalarda onlayn topshiriqlar, interaktiv testlar va video-darslar orqali epyur mavzularini masofaviy shaklda o‘rganish imkonini beradi. Bunda o‘qituvchi individual yondashuvni ta’minlay oladi. Innovatsion metodik yondashuvlar. Muammoli o‘qitish – talabalarga haqiqiy muhandislik vazifasini yechish topshiriladi, ular mustaqil fikrlashga undaladi. Loyiha asosida o‘qitish (Project-based learning) – epyur asosida kichik loyihalar yaratish orqali bilim mustahkamlanadi. Ko‘rgazmali-visual metod – 3D-modellar, videotasvirlar, animatsiyalar orqali mavzuni tushuntirish. Interfaol metodlar – “Aqliy hujum”, “Klaster”, “Insert”, “Fishbone” kabi metodlardan foydalanish talabani faol ishtirok etishga undaydi. O‘qitish samaradorligini baholash, Innovatsion texnologiyalar asosida o‘qitilgan guruhlar bilan an’anaviy usulda o‘qitilgan guruhlar o‘rtasida tajriba o‘tkazilganda quyidagi natijalar kuzatilgan: − ko‘rsatkich an’anaviy usul innovatsion usul − mavzuni tushunish darajasi 60% 88% − mustaqil fikrlash ko‘nikmasi 55% 90% − darsga qiziqish 50% 95% − epyur chizishdagi aniqlik 65% 92% Bu natijalar innovatsion texnologiyalar o‘qitish samaradorligini keskin oshirayotganini ko‘rsatadi. Chizmachilik faniga bag‘ishlangan interaktiv 3D-laboratoriyalar tashkil etish. O‘qituvchilarni kompyuter grafikasi va raqamli pedagogika bo‘yicha muntazam o‘qitish. O‘quv dasturlariga AR/VR asosida vizual mashg‘ulotlarni kiritish. Talabalar uchun amaliy loyiha topshiriqlari orqali epyurga oid vazifalarni real misollar bilan bog‘lash. Dars jarayonida sun’iy intellektli yordamchi dasturlar (masalan, AutoCAD AI, Copilot for CAD) dan foydalanish. Epyurni qayta tuzish usullarini o‘qitishda innovatsion texnologiyalarni qo‘llash — bu nafaqat dars samaradorligini oshirish, balki talabalarni raqamli tafakkur, mustaqil fikrlash va amaliy kompetensiyalarga ega etish yo‘lida muhim qadamlardan biridir. Bunday yondashuv natijasida talaba nafaqat chizma yaratishni, balki real muhandislik muammolarini yechishni ham o‘rganadi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR: 1. Mirziyoyev Sh. M. “Yangi O‘zbekiston — yangicha ta’lim va tarbiya tizimi bilan”. – Toshkent, 2023. 2. Abdullayev A. “Muhandislik grafikasi asoslari”. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy universiteti nashriyoti, 2021. 3. To‘xtasinov B. “Innovatsion pedagogika va axborot texnologiyalari”. – Toshkent, 2020. 4. AutoDesk Education Hub: https://www.autodesk.com/education INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 673 5. SolidWorks Education Resources, Dassault Systèmes, 2022. 6. Rasulov M. “Chizmachilik fanini o‘qitishda zamonaviy metodlar”. – “Pedagogik izlanishlar” jurnali, №2, 2023