TALABALARDA MUHANDISLIK-PEDAGOGIK TAFAKKURNI SHAKLLANTIRISHDA FANLARARO BOGʻLIQLIKNI TA'MINLASH

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 678 TALABALARDA MUHANDISLIK-PEDAGOGIK TAFAKKURNI SHAKLLANTIRISHDA FANLARARO BOGʻLIQLIKNI TAʼMINLASH Mamadaliyeva Muattarbonu Mansurbek qizi1 , Achilov Nurbek Norboy o‘g‘li2 1CHDPU magistranti, 2P.f.f.d (PhD) dotsent v.b https://doi.org/10.5281/zenodo.17439253 Annotatsiya. Bu mavzu boʻlajak oʻqituvchilarga nafaqat texnik bilimlarni oʻrgatish, balki ularni samarali pedagogik usullar orqali oʻquvchilarga yetkazish koʻnikmasini berishga qaratilgan. Аннотация. Данная тема направлена не только на обучение будущих учителей техническим знаниям, но и на формирование у них навыков передачи этих знаний учащимся с помощью эффективных педагогических методов Annotation. This topic is aimed not only at providing future teachers with technical knowledge, but also at developing their ability to deliver this knowledge to students through effective pedagogical methods. Kalit so‘zlar: Muhandislik-pedagogik tafakkur, fanlararo bog‘liqlik, texnik bilimlar, pedagogik usullar, kompetensiya, integratsiya, innovatsion texnologiyalar, amaliy mashg‘ulotlar, psixologik yondashuv, ta’lim samaradorligi, bo‘lajak o‘qituvchilar Ключевые слова: Инженерно-педагогическое мышление, междисциплинарная взаимосвязь, технические знания, педагогические методы, компетенция, интеграция, инновационные технологии, практические занятия, психологический подход, эффективность образования, будущие учителя Keywords: Engineering-pedagogical thinking, interdisciplinary integration, technical knowledge, pedagogical methods, competence, integration, innovative technologies, practical training, psychological approach, educational effectiveness, future teachers Bugungi kunda oliy ta’lim tizimida bo‘lajak muhandis-pedagoglarni tayyorlash jarayonida nafaqat texnik bilimlarni egallash, balki ularni samarali pedagogik usullar orqali o‘quvchilarga yetkazish masalasi dolzarb hisoblanadi. Muhandislik-pedagogik tafakkur – bu muhandislik fanlari asosida shakllangan ilmiy-texnik bilimlarni pedagogik maqsadga muvofiq holda qayta ishlash, tahlil qilish va ta’lim jarayoniga samarali tatbiq etish jarayonidir. Mazkur jarayonda fanlararo bog‘liqlikni ta’minlash alohida ahamiyat kasb etadi. Chunki texnik fanlardagi nazariy tushunchalar ko‘pincha pedagogik, psixologik va metodik yondashuvlar bilan uyg‘unlashgandagina talaba shaxsiy kompetensiyalarini shakllantira oladi. Bu esa bo‘lajak o‘qituvchilarning nafaqat texnik bilimlarga ega bo‘lishini, balki ularni o‘quvchilar ongiga singdira olish ko‘nikmasini rivojlantiradi. Shu nuqtai nazardan muhandislik-pedagogik tafakkurni shakllantirish jarayonida fanlararo bog‘liqlikni ta’minlash ta’lim samaradorligini oshirishning muhim omillaridan biri hisoblanadi. Muhandislik tafakkuri, avvalo, texnik muammolarni ilmiy asosda yechish, nazariya va amaliyotni integratsiyalash, mavjud resurslardan oqilona foydalanish va yangilik yaratishga yo‘naltirilgan aqliy faoliyatdir. Pedagogik tafakkur esa o‘qituvchining ta’lim jarayoniga oid INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 679 masalalarni tahlil qilish, o‘quvchilarning individual xususiyatlarini hisobga olgan holda samarali ta’lim metodlarini qo‘llash va tarbiyaviy jarayonni tashkil etishga qaratilgan fikrlash faoliyatidir. Muhandislik tafakkuri bilan pedagogik tafakkurning uyg‘unligi bo‘lajak muhandispedagoglarning professional faoliyatida alohida ahamiyat kasb etadi. Chunki ular nafaqat muhandislik sohasidagi bilimlarni chuqur o‘zlashtirishlari, balki bu bilimlarni o‘quvchilarga tushunarli shaklda yetkazib berishlari lozim. Oliy ta’lim muassasalarida muhandislik yo‘nalishida tahsil olayotgan talabalarning ta’lim dasturlarida ko‘plab texnik fanlar bilan bir qatorda pedagogik va psixologik fanlar ham o‘qitiladi. Bu esa ularning texnik tafakkurini pedagogik jarayonlarga tatbiq etish imkonini beradi. Ta’lim jarayonida laboratoriya mashg‘ulotlari, loyihaviy ishlanmalar, innovatsion texnologiyalardan foydalanish muhandislikpedagogik tafakkurni rivojlantirishda muhim omil hisoblanadi. Talabalar bir vaqtning o‘zida muhandislik muammolarini hal qilishni va ularni o‘quv jarayoniga tatbiq etishni o‘rganadilar. Fanlararo bog‘liqlik ta’lim jarayonining samaradorligini oshirishga xizmat qiladigan muhim didaktik tamoyildir. Integratsiya jarayonida turli fanlardagi bilim, ko‘nikma va malakalar bir-biri bilan uyg‘unlashadi va talabaning umumiy dunyoqarashi hamda kasbiy kompetensiyasi shakllanadi. Muhandislik-pedagogik tafakkurni shakllantirishda integratsiya texnik fanlar va tabiiy fanlar, texnik fanlar va pedagogik fanlar hamda nazariya va amaliyot o‘rtasida namoyon bo‘ladi. Talabalarda muhandislik-pedagogik tafakkurni shakllantirish jarayonida texnik fanlar bilan pedagogik fanlar o‘rtasidagi integratsiya alohida ahamiyatga ega. Texnik bilimlarni egallashning o‘zi yetarli emas, ularni o‘quvchilarga metodik asosda tushunarli yetkazish lozim. Masalan, matematika yoki fizika fanida o‘rganilgan formulalarni muhandislik hisoblashlarida qo‘llash, keyinchalik esa ularni bosqichma-bosqich tushuntirish pedagogikaning “oddiydan murakkabga” tamoyiliga asoslanadi. Shu tarzda texnik bilim va pedagogik yondashuv bir-birini to‘ldirib, talabada muhandislik-pedagogik tafakkurni shakllantiradi. Psixologik bilimlar esa o‘qituvchi uchun muhim vosita bo‘lib, talabalarning yosh xususiyatlari, psixologik ehtiyojlari va qiziqishlarini hisobga olish imkonini beradi. Muhandislik fanlarini o‘qitishda bu bilimlar talabalarning fikrlash qobiliyatini, ijodkorligini va mustaqil ishlash malakalarini rivojlantirishga yordam beradi. Metodika esa texnik bilimlarni o‘quvchilarga samarali yetkazish vositalarini belgilaydi. Masalan, muhandislik grafikasi darslarida nazariy tushunchalarni vizual materiallar bilan qo‘llab-quvvatlash talabalarning bilimlarni tezroq va chuqurroq o‘zlashtirishiga yordam beradi. Amaliy mashg‘ulotlar muhandislik-pedagogik tafakkurni shakllantirishda muhim bosqichlardan biridir. Ular orqali talabalar nafaqat nazariy bilimlarni mustahkamlaydilar, balki ularni o‘quv jarayonida qanday tatbiq etishni ham o‘rganadilar. Fanlararo bog‘liqlikni amaliy mashg‘ulotlarda loyihaviy ishlar, integratsion laboratoriyalar va case-study metodlari orqali qo‘llash mumkin. Bu kabi yondashuvlar talabalarning nafaqat texnik mutaxassis, balki o‘qituvchi sifatida ham tayyorgarligini kuchaytiradi. Hozirgi davrda ta’lim tizimi bilimlarni yodlashga emas, balki ularni amaliyotda qo‘llashga, mustaqil fikrlash va muammolarni hal qilish qobiliyatini rivojlantirishga yo‘naltirilmoqda. Shu bois kompetensiyaga asoslangan yondashuv muhandislik-pedagogik tafakkurni shakllantirishning asosiy metodologik yo‘nalishlaridan biridir. Bu yondashuv talabalarda nafaqat texnik, balki pedagogik kompetensiyalarni ham rivojlantirishga xizmat qiladi. Zamonaviy muhandislik-pedagogik tafakkurni shakllantirishda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining o‘rni beqiyosdir. Virtual laboratoriyalar, simulyatsiya dasturlari, onlayn INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 680 ta’lim platformalari yordamida o‘quv jarayonini interaktiv va samarali tashkil etish mumkin. AKT vositalari talabalarda mustaqil ta’lim olish ko‘nikmasini rivojlantiradi va ularning o‘quv jarayonida faol ishtirokini ta’minlaydi. Innovatsion pedagogik texnologiyalar muhandislikpedagogik tafakkurni rivojlantirishning eng samarali yo‘llaridan biridir. Problemali ta’lim, loyihaviy ta’lim, konstruktiv ta’lim va interfaol metodlar yordamida talabalar turli fanlardan olingan bilimlarni uyg‘unlashtirgan holda amaliy muammolarni yechadilar. Integratsion metodlar esa bilimlarni yagona tizimga birlashtirish va ularni o‘quvchilarga uzviy yetkazishga xizmat qiladi. Xulosa qilib aytganda, talabalarda muhandislik-pedagogik tafakkurni shakllantirishda fanlararo bog‘liqlikni ta’minlash ta’lim samaradorligini oshirishning muhim omilidir. Muhandislik tafakkuri bilan pedagogik tafakkurning uyg‘unlashuvi bo‘lajak o‘qituvchilarning nafaqat texnik bilimlarni egallashini, balki ularni samarali metodlar orqali o‘quvchilarga yetkazishini ham ta’minlaydi. Kompetensiyaga asoslangan yondashuv, zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanish va innovatsion metodlarni qo‘llash orqali muhandislik-pedagogik tafakkurni rivojlantirish mumkin. Shu sababli oliy ta’lim tizimida bo‘lajak muhandispedagoglarni tayyorlashda integratsiyaga asoslangan yondashuvni kuchaytirish, fanlararo bog‘liqlikni didaktik tamoyil sifatida tatbiq etish, amaliy mashg‘ulotlarda kompleks yondashuvlardan foydalanish va ta’lim jarayonini innovatsion texnologiyalar bilan boyitish zarur. Natijada talabalarda mustaqil fikrlash, ijodkorlik, muammolarni hal qilish qobiliyati rivojlanib, ular kelajakda raqobatbardosh va yuqori malakali muhandis-pedagoglar sifatida shakllanadilar. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI 1. Mirziyoyev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. – T.: O‘zbekiston, 2017. – 488 b. 2. Mirziyoyev Sh.M. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash – yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. – T.: O‘zbekiston, 2017. – 48 b. 3. Mirziyoyev Sh.M. Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik – har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo‘lishi kerak. – T.: O‘zbekiston, 2017. – 104 b. 4. Mirziyoyev Sh.M. Erkin va farovon, demokratik O‘zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. – T.: O‘zbekiston, 2016. – 56 b. 5. J.Y.Yodgorov, F .R. Sobirov, NJ.Yodgorov “Geometrik va proyeksion chizmachilik” T– 2007 6. Murodov Sh.K va boshqalar, (2020). Chizma geometriya. Oliy pedagogika o‘quv yurtlari uchun darslik, Toshkent, ”Iqtisod-moliya”. 7. Muradov Sh.K., Ko‘kiyev B.B., (2020). Qiyshiq burchаkli yordаmchi proyeksiyalаsh bilаn bissektor tekisligidа yechilаdigаn pоzitsion mаsalаlаr yechimini topish. Toshkent davlat pedagogika universiteti ilmiy axborotlari, 2(23) 10-12.