BOLANING MUSIQIY IQTIDORINI ERTA ANIQLASH VA QO'LLAB-QUVVATLASH

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 1052 BOLANING MUSIQIY IQTIDORINI ERTA ANIQLASH VA QO‘LLAB-QUVVATLASH ,Shaymonov 2 , Sultonova Xurshida Alisherovna 1 Muxitdinova Maloxat Saidjabborovna 4 ,Abdurahmonova Fotima Fahriddin qizi 3 Muxridin Xuseynovich “Musiqa ta’limi” yoʻnalishi ChDPU 2,3,4 , ChDPU Musiqa ta`limi kafedrasi dotsent v.v.b 1 talabalari https://doi.org/10.5281/zenodo.17445958 Anotatsiya. Ushbu maqolada bolalardagi musiqiy iqtidorni erta aniqlash va ularni maqsadli qo‘llab-quvvatlashning o‘rni, ahamiyati hamda pedagogik yondashuvlar tahlil qilinadi. Musiqiy iste’dodni erta aniqlash bolaning shaxsiy rivojlanishiga va ijodiy salohiyatini to‘liq ro‘yobga chiqarishiga imkon yaratadi. Tayanch so‘zlar: musiqiy qobiliyat, iste’dod, rivojlanish, kuzatish, individual yondashuv. Аннотация: в статье рассматриваются вопросы раннего выявления музыкальных способностей у детей и важность своевременной педагогической поддержки для их полноценного развития. Автор акцентирует внимание на методах диагностики и роли среды. Ключевые слова: музыкальная способность, талант, диагностика, развитие, педагогическая поддержка. Annotation: this article discusses the early identification of children's musical abilities and emphasizes the importance of timely pedagogical support for their full development. It also outlines diagnostic methods and the role of social and emotional environments. Keywords: musical ability, talent, early detection, development, support Bolaning musiqiy iqtidori – bu uning musiqaga nisbatan tabiiy moyilligi, ohang va ritmlarni idrok etish, ularni eslab qolish va mustaqil ijro etish qobiliyatidir. Bu iste’dod har bir bolada turlicha ko‘rinishda namoyon bo‘lishi mumkin: ayrimlar kuylashga qiziqsa, boshqalar ritmga raqs bilan javob qaytaradi yoki asarlarni esda saqlab ijodiy talqin qiladi. Tadqiqotning asosiy maqsadi – musiqiy qobiliyatni erta bosqichlarda aniqlash, uni rag‘batlantirish va pedagogik jihatdan qo‘llab-quvvatlash zarurligini asoslab berishdir. Musiqiy iqtidorning belgilari. Bolaning musiqiy iqtidorini aniqlovchi asosiy belgilar quyidagilardir: • Musiqaga bo‘lgan qiziqish: musiqa tinglashga bo‘lgan kuchli ehtiyoj va ishtiyoq. • Eshituv orqali idrok: ohang va ritmni aniq ajrata olish, tovush balandligini sezish. • Xotira va eslab qolish: eshitilgan musiqani tezda eslab qolish va takrorlay olish. • Ijodiy ifoda: yangi ohanglar o‘ylab topish, improvizatsiya qilish, mavjud asarni o‘z uslubida talqin etish. • Hissiy sezgirlik: musiqa orqali his-tuyg‘ularni ifoda eta olish qobiliyati. Bu xususiyatlar musiqiy iqtidorning dastlabki ko‘rinishlari sifatida talqin qilinadi va ular orqali bolaning salohiyati aniqlanishi mumkin. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 1053 Erta aniqlash – bu bolaning iqtidorini o‘z vaqtida aniqlab, unga mos ta’lim muhitini yaratishdir. Bu jarayon quyidagi imkoniyatlarni beradi: • Bolani musiqiy rivojlanishga yo‘naltirish; • Ijodiy salohiyatni erta yoshdan boshlab ochish; • Mos ta’lim shakllari va usullarini tanlash; • Uzoq muddatli musiqiy yo‘nalishni shakllantirish. Erta e’tibor bolaning nafaqat musiqiy rivojlanishiga, balki hissiy, ijtimoiy va kognitiv yetukligiga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Bolaning musiqiy salohiyatini baholashda quyidagi yondashuvlardan foydalaniladi: • Kuzatuv: musiqa tinglash paytidagi harakatlar, ohanglarga javob reaktsiyasi. • O‘yin asosida testlar: eshituv xotirasini, ritmik sezuvchanlikni baholovchi o‘yinlar. • Darslardagi ishtirok: musiqa darslaridagi faollik, asboblarni o‘zlashtirishdagi muvaffaqiyat. • Psixo-diagnostika: professional metodika va testlar yordamida iqtidorni aniqlash. Bu metodlar integratsiyalashgan holda qo‘llanilganda aniq va ishonchli natijalarga erishiladi. Aniqlangan musiqiy iste’dodni rivojlantirishda quyidagilarga e’tibor berish zarur: • Individual yondashuv: har bir bolaning qobiliyatiga mos mashg‘ulotlar va asboblar tanlash. • Qo‘llab-quvvatlovchi muhit: oilaviy va maktabdagi musiqiy muhitni uyg‘unlashtirish. • Rag‘batlantirish: musiqiy yutuqlarni e’tirof etish va taqdirlash. • Ijodiy loyihalar: bolani ansambl, xor yoki yakka ijrochilikka jalb etish. Bu chora-tadbirlar bolaning motivatsiyasini oshirib, ularning musiqiy rivojiga barqaror asos yaratadi. Musiqiy iqtidorni erta aniqlash va qo‘llab-quvvatlash – bu nafaqat bolani ijtimoiy va madaniy jihatdan yuksaltirish, balki jamiyatda san’at va madaniyat rivojiga hissa qo‘shuvchi yetuk shaxsni tarbiyalashga xizmat qiladi. Musiqa orqali bola nafaqat san’atni tushunadi, balki o‘zini anglaydi, his qiladi va atrofdagilar bilan emotsional aloqaga kirishadi. Shuning uchun ham musiqiy iste’dodli bolalarga e’tibor – kelajak madaniyatining poydevoridir. Foydalanilgan adabiyotlar 1. Xudoyberganov X.X. Musiqa ta'limi va uning rivojlanish yo'llari. Toshkent: 2015. 2. Hasanov A. Musiqa va tarbiya. Toshkent: O‘qituvchi, 1993. 3. Djalilov E.K. Maktab repertuari: O‘quv qo‘llanma. Samarqand: 2019. 4. Yunusov O. "Characteristics of Musical Ability Development." Texas Journal of Multidisciplinary Studies, 2022, pp. 17–18. 5. Yunusov O. “O‘zbek milliy san’atini o‘quvchi-yoshlarning ongiga singdirish yo‘llari.” Science and Education, Special Issue 4, December 2020, pp. 304–306. 6. Музыкотерапия в музыкальном образовании. Международная конференция, СанктПетербург, 2017.