MUSIQA FANINI OʻQITISHDA ZAMONAVIY YONDASHUV VA TENDENSIYALAR

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 1107 MUSIQA FANINI OʻQITISHDA ZAMONAVIY YONDASHUV VA TENDENSIYALAR 1Asadullayeva Mastura Abduvahabovna, 2Ismailova Sevdoxon Muzaffar qizi 1Chirchiq davlat pedagogika universiteti “San’atshunoslik fakulteti” Musiqa ta’limi kafedrasi katta o’qituvchisi, 3Chirchiq davlat pedagogika universiteti “San’atshunoslik fakulteti” musiqa ta’limi kafedrasi 3-kurs talabasi https://doi.org/10.5281/zenodo.17446102 Annotatsiya. Mazkur maqolada oliy pedagogik taʼlim tizimida musiqa fanini o‘qitishda zamonaviy yondashuvlar va tendensiyalar ilmiy-nazariy jihatdan tahlil etiladi. Kompetensiyaga yo‘naltirilgan taʼlim, axborot-kommunikatsion texnologiyalardan foydalanish, integratsion yondashuv, innovatsion metodlar, ijodiy-amaliy faoliyat hamda milliy va umumbashariy qadriyatlarni uyg‘unlashtirish jarayonlari yoritiladi. Shuningdek, bo‘lajak musiqa o‘qituvchilarini tayyorlashda ilmiy-tadqiqot va ijodiy izlanishlarning o‘rni ko‘rsatiladi. Kalit so‘zlar: musiqa taʼlimi, oliy pedagogik taʼlim, innovatsion metod, kompetensiya, integratsiya, milliy qadriyatlar, axborot texnologiyalari. Аннотация. В данной статье представлен научно-теоретический анализ современных подходов и тенденций в преподавании музыки в системе высшего педагогического образования. В статье рассматриваются компетентностное обучение, использование информационно-коммуникационных технологий, интеграция с другими науками, инновационные методы обучения, творческо-практическая деятельность, гармонизация национальных и общечеловеческих ценностей. Также подчеркивается роль научных исследований и творческой деятельности в подготовке будущих учителей музыки. Ключевые слова: музыкальное образование, высшее педагогическое образование, инновационные методы, компетентность, интеграция, национальные ценности, информационные технологии. Abstract. This article provides a scientific and theoretical analysis of modern approaches and trends in teaching music in higher pedagogical education. It discusses competency-based learning, the use of information and communication technologies, integration with other sciences, innovative teaching methods, creative-practical activities, and the harmonization of national and universal values. The role of scientific research and creative activities in the training of future music teachers is also highlighted. Keywords: music education, higher pedagogical education, innovative methods, competency, integration, national values, information technologies. Kirish. Musiqa ta’limi yosh avlodning shakllanishida muhim o‘rin tutadi, uning ma’naviy kamolotiga xizmat qiladi, shaxsning musiqiy qobiliyatini rivojlantiradi, musiqa madaniyatiga asos soladi. Musiqiy ta'lim barkamol shaxsni shakllantirishning ajralmas qismidir. O‘zbekiston taʼlim tizimida olib borilayotgan islohotlar oliy pedagogik taʼlim jarayoniga ham bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda. Bo‘lajak musiqa o‘qituvchilarini tayyorlash jarayonida INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 1108 an’anaviy yondashuvlardan tashqari, zamonaviy pedagogik texnologiyalarni tatbiq etish, kompetensiyaga asoslangan yondashuvni qo‘llash dolzarb masalaga aylangan. Zamonaviy musiqiy ta'lim san'at orqali shaxsni rivojlantirishga qaratilgan, shu jumladan: badiiy yo'naltirilgan pedagogikani yaratish, o'rganishga muammoli yondashuvni qo'llash, musiqani ramziy idrok etishni chuqurlashtirish va ijodkorlikni rivojlantirish. Raqamli texnologiyalar, shuningdek, globallashuv, texnologiya va umuman ta'limni kompyuterlashtirishga yordam beradigan o'quv jarayoniga faol ravishda kiritilmoqda. Zamonaviy jamiyatda madaniyat sohasidagi yetakchi tendensiyalardan biri bu musiqiy va pedagogik merosini o'zlashtirish va undan yosh avlodni tarbiyalash va tarbiyalashda mohirona foydalanishdir. Musiqa ta’lim makonida barkamol shaxsni shakllantirishda iqtidorli musiqachi bolalar, kasbiy musiqa tayyorlashga qodir bolalar izlayotgan umumta’lim maktablari musiqa o‘qituvchilari hamda doimiy o‘zgarib turadigan zamonaviy sharoitlarda ishlashga tayyor musiqa o‘qituvchilarini tayyorlaydiganning o‘zaro hamkorligi birinchi darajali ahamiyatga ega. Bugungi kunda o'qitish usullarini individuallashtirish muammosi musiqa o'qituvchilaridan psixologiya, anatomiya va fiziologiya bo'yicha ko'proq fundamental bilimlarga ega bo'lishni talab qiladi. Har bir dars yangi ijodiy vazifani taqdim etadi. Uning muvaffaqiyatli hal etilishini zamonaviy ilm-fan yutuqlari asosida rivojlangan pedagogik yondashuvsiz tasavvur qilib bo'lmaydi. O‘quv jarayoni samaradorligini oshirish yo‘llarini izlashda ijro qulog‘i, ritmi, musiqiy xotirasi, tashabbuskorligi, ijodiy tasavvurini rivojlantirishdagi kamchiliklarni bartaraf etishga ham e’tibor qaratish lozim. Kompentensiyaga yo’naltirilgan ta’lim - musiqa ta’limi jarayonida talabalarda musiqiy, pedagogik, kommunikativ va ijodiy kompetensiyalarni shakllantirish eng muhim maqsad hisoblanadi. Bu jarayon bo‘lajak o‘qituvchini mustaqil fikrlovchi, ijodkor va tashabbuskor shaxs sifatida tarbiyalaydi. Axborot-kommunikatsion texnologiyalardan foydalanish - musiqa nazariyasi va amaliyotida raqamli resurslardan foydalanish o‘qitish samaradorligini oshiradi. Sibelius, Finale, MuseScore kabi dasturlar orqali nota yozish, internet orqali musiqiy asarlarni tahlil qilish, masofaviy ta’lim imkoniyatlari bu borada yangi ufqlar ochmoqda. Integratsion yondashuv - musiqa fanini pedagogika, psixologiya, tarix, adabiyot va san’atshunoslik bilan uyg‘un holda o‘qitish ta’lim samaradorligini oshiradi. Masalan, maqom san’atini tarixiy-madaniy jarayonlar bilan birgalikda o‘rganish talabada keng dunyoqarashni shakllantiradi. Ijodiy faoliyat va amaliyotga yo‘naltirish - talabalarning xor, ansambl, orkestr va yakka ijro mashg‘ulotlarida ishtiroki, shuningdek, maktab va maktabgacha ta’lim muassasalarida pedagogik amaliyot o‘tashi ularning kasbiy tayyorgarligini mustahkamlaydi. Innovatsion metodlardan foydalanish - interfaol metodlar — “aqliy hujum”, klaster, keysstadi, loyiha metodi, shuningdek, “flipped classroom” va gamifikatsiya kabi texnologiyalar musiqiy ta’lim jarayonini yanada samarali va qiziqarli qiladi. Milliy va umumbashariy qadriyatlarni uyg‘unlashtirish - ta’lim jarayonida o‘zbek xalq kuy-qo‘shiqlari, maqomlari va milliy cholg‘ular bilan bir qatorda jahon musiqiy merosi ham o‘rgatilmoqda. Bu yosh avlodda milliy g‘urur va umuminsoniy qadriyatlarga sodiqlikni shakllantiradi. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 1109 Ilmiy-tadqiqot va ijodiy izlanishlar - talabalarni ilmiy izlanishga jalb qilish, ularni maqola yozishga, konferensiya va festivallarda qatnashishga yo‘naltirish ularning ilmiy-tahliliy salohiyatini kengaytiradi. Bundan tashqari, musiqa san'atini shaxsning qadriyat dunyosini shakllantirish vositalaridan biri sifatida tan olish asoslarga ega. Birinchidan, musiqa tinglovchining histuyg'ularini, fikrlarini ma'lum bir ob'ektga yo'naltiradi, kayfiyat va his-tuyg'ularga kuchli ta'sir ko'rsatadi; ikkinchidan, u insonning ruhiy dunyosini bilish uchun beqiyos imkoniyatlarga ega, unda bag'rikenglik tuyg'ularini rivojlantiradi; uchinchidan, musiqiy asarlar shaxsiy, axloqiy va estetik qadriyatlarni ijodiy tushunishga yordam beradi va bu yosh avlodni insoniyatning ma'naviy tajribasi bilan tanishtirishning muhim bosqichidir; to'rtinchidan, musiqa ma'naviy madaniyatning uzluksizligi bo'lib, u orqali ijtimoiy-madaniy va ayniqsa badiiy qarashlar uzatiladi va saqlanib qoladi, avlodlar o'rtasidagi aloqa amalga oshiriladi va beshinchidan, musiqa hozirgi vaqtda Art-terapiyada muvaffaqiyatli qo'llanilmoqda. Oliy pedagogik taʼlimda musiqa fanini o‘qitishda asosiy tendensiya — innovatsion va kompetensiyaga asoslangan yondashuvlarni qo‘llash, integratsiya va ijodiy faoliyatga yo‘naltirish, milliy va jahon musiqiy merosini uyg‘unlashtirishdir. Bu esa bo‘lajak musiqa o‘qituvchilarining kasbiy salohiyatini yuksaltirishga xizmat qiladi. Musiqa ta’limining hozirgi tendensiyalari qatoriga yangi standartlarga o‘tish, yangi texnologiyalar va raqamlashtirishni joriy etish, qadriyatlarga asoslangan va shaxsga yo‘naltirilgan yondashuvlarga e’tibor qaratish, ta’lim dasturlarini integratsiyalashuvi va o‘zgaruvchanligi, har tomonlama rivojlangan shaxsni shakllantirish uchun sinfdan tashqari mashg‘ulotlardan faol foydalanish kiradi. Texnologiklashtirish va raqamlashtirish, yangi ta'lim texnologiyalari va raqamli vositalardan faol foydalanish, o'quv jarayonini yanada interaktiv va qulayroq qiladi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Sh. R. Mahkamova. The role of music in the upbringing of children with disabilities and the comprehensively mature generation. Special End № 1 Pages 2223. http: // libruary. cspi. uz / book / 69 8 2. M. Asadullaeva. Musiqa va musiqiy ritmik harakatlar yordamida davolashning qisqacha tarixi. Research and publicational (respublika ilmiy-uslubiy jurnal) 3. Qodirova. F.U. Inklyuziv sinflarda boshlang’ich ta’lim o’qituvchisi va maxsus pedagog faoliyatining mazmuni. 4. M.A. Asadullaeva “Imkoniyati cheklangan bolalarning umumiy rivojlanishida musiqaning ahamiyati” Academic Research in Educational Scienses 2022 5. Eremina NI Rehabilitation correction of the psychological status of children from socially disadvantaged families by the method of vocal therapy. –Dissertation.for a job. Uch. Art. To. Psychol. N – M., RNTs VM and K, 2009, - p. 133 6. Asadullayeva. M. A. Sound regime and hygiene in school age children. School and life. Special End № Pages 125-26. http: libruary.cspi. uz book 68 Maxsus ta’lim-tarbiyaga yo’naltirilgan yondoshuv\ilmiy-metodik to’plam. –Toshkent..2011. 7. M. A. Asadullayeva. “Inklyuziv ta’limda musiqa terapiya” Science and education scientific journal may-2021 8. Sh.R. Mahkamova. Musiqa san’ati boshqaruvida innovatsion texnologiya. Ta’lim fidoyilari 2021, issue 9 sentabr 1-5pp INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 1110 9. M. Asadullaeva “Inklyuziv ta’lim sharoitida boshlang’ich sinf musiqa ta’limi o’qituvchisi faoliyatiga qo’yilgan talablar” Boshlang’ich ta’limning zamonaviy tendensiyalari: ta’lim va tarbiya integratsiyasi”III Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyasi Jizzax -2023 05.04` 10. TA’LIM VA TARBIYA INTEGRATSIYASI”III Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyasi Jizzax -2023 05.04 11. M. A.Asadullaeva. Musiqa va musiqiy ritmik harakatlar yordamida davolashning qisqacha tarixi. Research and publicational (respublika ilmiy-uslubiy jurnal)