INSON HAYOTIDA MUSIQANING O'RNI VA UNING AHAMIYATI

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 1146 INSON HAYOTIDA MUSIQANING O’RNI VA UNING AHAMIYATI 1Maxkamova Shoxida Raxmatullayevna, 2Abduvaliyeva Pokiza Abdurashidovna 1Chirchiq Davlat Pedagogika universiteti, Musiqa ta’lim kafedrasi dotsenti, 2Chirchiq Davlat Pedagogika universiteti Musiqa ta’limi yo’nalishi1bosqich talabasi https://doi.org/10.5281/zenodo.17446203 Annotatsiya. Musiqa bu shunday bir kuchli vositaki u inson ongini va uning muloqotdagi nutqini ifodalashda uni rivojlantirishda alohida o‘rin egallaydi. O‘tmishda insonlar musiqa orqali o'z his-tuyg'ularini, madaniyatini va an'analarini ifoda etganlar. U insonning ichki dunyosini aks ettiradi shu bilan bir qatorda turli xil avlodlarni va jamiyatlarni birlashtirishga o'zining katta hissasini qo‘shadi. Musiqani odamlar nafaqat san'at shakli balki uni psixologik tasalli manbai ham deb hisoblashadi. U stressni kamaytiradi va ruhiy jarohatlarni davolaydi hamda ijobiy kayfiyatni shakllantiradi. Ilmiy tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, musiqa insonning xotirasini diqqatini va uning ijodkorligini oshirib beradi. Bu shuni ko‘rsatadiki u ta'lim va shaxsiy taraqqiyot uchun juda qadrlidir. Bundan tashqari, musiqa shaxsiylikni shakllantirish va madaniy merosni asrabavaylashda muhim rol o‘ynaydi, qadriyatlarni avloddan avlodga yetkazib beradi. Ijtimoiy darajada esa u odamlarni bayramlarda, marosimlarda va kundalik hayotda birlashtirib, birdamlik va totuvlikni mustahkamlaydi. Shunday qilib, musiqa inson hayotiga hissiy, bilish, madaniy va ijtimoiy jihatdan ta’sir etuvchi universal til sifatida qaraladi. Kalit so’zlar. Musiqa, inson hayoti,hissiyot va ruhiyat,stressni kamaytirish, madaniy meros,shaxsiy taraqqiyot,ta’limda musiqa,jamiyat va birdamlik,ijodkorlik. Аннотация. Музыка — это такая мощная сила, которая занимает особое место в выражении человеческого сознания и развитии речи в общении. В прошлом люди через музыку выражали свои чувства, культуру и традиции. Она отражает внутренний мир человека и одновременно вносит большой вклад в объединение разных поколений и обществ. Музыку считают не только формой искусства, но и источником психологического утешения. Она снижает стресс, помогает исцелять душевные раны и создает положительное настроение. Научные исследования показывают, что музыка развивает память, внимание и творческие способности, что делает её очень ценной для образования и личностного развития. Кроме того, музыка играет важную роль в формировании личности и сохранении культурного наследия, передавая ценности из поколения в поколение. На социальном уровне она объединяет людей во время праздников, обрядов и в повседневной жизни, укрепляя единство и гармонию. Таким образом, музыка рассматривается как универсальный язык, влияющий на жизнь человека эмоционально, когнитивно, культурно и социально. Ключевые слова. Музыка ,жизнь человека,эмоции и психология, снижение стресса,культурное наследие,Личностное развитие, музыка в образовании, общество и единство, творчество,универсальный язык. . INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 1147 Abstract. Music is such a powerful force that it occupies a special place in expressing human consciousness and developing communication skills. In the past, people used music to express their emotions, culture, and traditions. It reflects the inner world of a person and at the same time contributes greatly to uniting different generations and societies. Music is considered not only a form of art but also a source of psychological comfort. It reduces stress, heals emotional wounds, and creates a positive mood. Scientific research shows that music enhances memory, attention, and creativity, which makes it highly valuable for education and personal development. In addition, music plays an important role in shaping identity and preserving cultural heritage by passing values from one generation to another. On a social level, it brings people together during celebrations, rituals, and everyday life, strengthening unity and harmony. Thus, music is regarded as a universal language that influences human life emotionally, cognitively, culturally, and socially. Key words. Music,human life ,emotions and psychology,stress reduction,cultural heritage,,personal development,music in education,society and unity,creativity,universal language. Bugungi kunda musiqa inson hayotida juda muhim rol o‘ynaydi.Hattoki musiqa inson hayotining ajralmas qismi desak ham mubolag’a bo’lmaydi.Musiqaning inson ruhiy va jismoniy holatiga sezilarli ta’sirini tasdiqlagan birinchi odamlardan biri yunon olimi va faylasufi Pifagor edi. Musiqa insoniyat tarixida eng qadimiy san’at turlaridan biri hisoblanadi. U ibtidoiy jamiyatlardan boshlab, bugungi zamonaviy davrgacha inson hayotining turli jabhalarida muhim o‘rin egallab kelmoqda. Musiqa orqali inson o‘z qalbini ifoda etadi, ichki dunyosini ochib beradi, jamiyat bilan uyg‘unlikka erishadi. Musiqa insoniyat taraqqiyoti bilan yonma-yon rivojlanib, madaniy merosni asrash, qadriyatlarni avloddan avlodga yetkazishda asosiy vositaga aylangan. Musiqa avvalo inson ruhiyatiga ta’sir ko‘rsatadi. U quvonch bag‘ishlaydi, qayg‘uni yengillashtiradi, hayotga umid uyg‘otadi. Har bir kuy yoki qo‘shiq inson qalbida turli xil histuyg‘ularni uyg‘otadi: ba’zida qo‘rqinch, ba’zida zavq, ba’zida esa tinchlik va osoyishtalikni beradi. Psixologlar musiqa terapiyasi orqali ruhiy tushkunlikni kamaytirish, stressni yengish, inson kayfiyatini yaxshilash mumkinligini ilmiy asoslab berishgan. Masalan, tinchlantiruvchi klassik musiqa asarlari yurak urish tezligini pasaytiradi, nerv tizimini tinchlantiradi va odamni xotirjam qiladi. Aksincha, jo‘shqin va ritmik kuylar insonda quvvat, kuch va harakatlanish istagini uyg‘otadi. Musiqa nafaqat ruhiyat, balki inson tafakkuriga ham kuchli ta’sir ko‘rsatadi. Ilmiy tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, musiqaga qiziqqan, uni tinglagan yoki o‘rgangan insonlarning xotirasi mustahkam, diqqat-e’tibori kuchli bo‘ladi. Musiqiy mashg‘ulotlar bolaning ijodiy fikrlashini rivojlantiradi, tasavvurini kengaytiradi va mantiqiy tafakkurini mustahkamlaydi. Musiqa matematika va til o‘rganishda ham foydali ekanligi aniqlangan. Masalan, musiqada ritm va nota tizimi bolaning tartib va mantiqiylikni his qilishini kuchaytiradi. Shuning uchun ham ta’lim jarayonida musiqiy mashg‘ulotlarning o‘rni beqiyosdir. Har bir xalqning o‘z milliy musiqasi mavjud bo‘lib, u xalqning tarixi, qadriyatlari va dunyoqarashini ifodalaydi. Milliy qo‘shiqlar, kuylar, marosim musiqalari orqali xalq o‘z o‘tmishini, ruhiyatini va orzu-intilishlarini avlodlarga yetkazadi. O‘zbek xalqining “Shashmaqom” san’ati, doston va xalq qo‘shiqlari – bu nafaqat musiqiy meros, balki milliy g‘ururimizdir. Musiqa madaniyatlararo muloqotda ham INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 1148 muhim vosita hisoblanadi. U turli millat va elatlarni birlashtiradi, madaniyatlar o‘rtasidagi do‘stlikni mustahkamlaydi. Shu sababli musiqa “xalqaro til” deb ham ataladi. Jamiyat hayotida musiqasiz tasavvur qilish mushkul. Bayramlar, marosimlar, tantanalar musiqasiz o‘tkazilmaydi. Musiqa odamlarni birlashtiradi, ularda quvonch, birdamlik va totuvlik tuyg‘ularini kuchaytiradi. Masalan, davlat madhiyalari xalqlarning vatanparvarlik tuyg‘usini uyg‘otadi, qo‘shiq va kuylar esa xalqning birligini mustahkamlaydi. Sport musobaqalari, tantanali tadbirlar, hatto kundalik turmushimizda ham musiqa inson kayfiyatini ko‘tarib, ijobiy muhit yaratadi. Shunday ekan, musiqa hayotimizning ajralmas qismi sifatida qadrlanishi lozim. U insonni ruhiy jihatdan quvvatlantiradi, ma’naviy dunyosini boyitadi, jamiyatda do‘stlik va totuvlikni mustahkamlaydi. Musiqa hayotimizni mazmunli qiladi, qalbimizga quvonch bag‘ishlaydi, bizni ezgulikka, mehrga va birlikka chorlaydi. Shu sababli musiqani qadrlash, uni asrab-avaylash va keyingi avlodlarga yetkazish — har bir insonning muqaddas burchidir. Bundan tashqari, musiqa hayotning barcha bosqichlarida hamroh bo‘ladi. Bolalik davridan boshlab, inson o‘sib-ulg‘aygunicha musiqa uni quvontiradi, tarbiyalaydi va ruhiy kamolotga yetaklaydi. Yoshlar uchun musiqa ilhom va kuch manbai bo‘lsa, kattalar uchun u hayotdagi sinov va qiyinchiliklarni yengishda yordam beradi. Keksalik davrida esa musiqa insonni xotiralarga qaytaradi, qalbini iliqlik va mehr bilan to‘ldiradi. Musiqa millatlarni, xalqlarni va hatto turli madaniyatlarni ham birlashtira oladigan ulkan kuchdir. U til, din, irq yoki hududiy chegaralardan ustun bo‘lib, insonlarni yagona tuyg‘ular — sevgi, quvonch, g‘am, orzu va umidlar atrofida jamlaydi. Shu bois musiqa “umumjahon tili” sifatida tan olinadi. Insoniyat tarixida ko‘plab qo‘shiqlar va kuylar xalqlarni ozodlikka chorlagan, birlikka da’vat qilgan va milliy g‘ururni mustahkamlagan. Shuningdek, musiqa san’atning boshqa turlari bilan chambarchas bog‘liq. Masalan, teatr, kino, raqs, adabiyot va hatto me’morchilikda ham musiqa alohida o‘rin tutadi. Biror sahna asarini yoki badiiy filmni musiqasiz tasavvur qilish qiyin. Chunki musiqa obrazni kuchaytiradi, voqealarga chuqur ma’no beradi va tomoshabinda kuchli ta’sir uyg‘otadi. Musiqaning ahamiyati sog‘liqni saqlash sohasida ham yaqqol seziladi. Bugungi kunda musiqaterapiya inson ruhiyati va sog‘lig‘ini yaxshilashda keng qo‘llanilmoqda. Tinimsiz kuy va qo‘shiqlar asab tizimini tinchlantiradi, uyquni normallashtiradi, depressiya va tashvishlarni kamaytiradi. Hatto ayrim shifokorlar davolash jarayonida musiqadan samarali vosita sifatida foydalanishmoqda. Xulosa qilib aytganda, musiqa — bu inson hayotini bezovchi, unga quvonch, umid va kuch bag‘ishlovchi eng kuchli ne’mat hisoblanadi.. U nafaqat ruhiy taskin, balki ma’naviy tarbiya, ijodiy o‘sish, madaniy merosni asrab-avaylash, jamiyatda birdamlik va tinchlikni mustahkamlash vositasidir. Musiqa bizning eng yaqin do‘stimiz, hamrohumiz va hayotimizni chiroyli qiladigan sehrli kuchdir. Shunday ekan, har bir inson musiqa orqali o‘z dunyosini boyitishi, qalbini poklashi va hayotini yanada mazmunli qilishi mumkin. Musiqa — bu nafaqat eshitiladigan tovushlar majmuasi, balki hayot falsafasi, qalbimiz tili va kelajakka yo‘naltiruvchi kuchdir. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Karimov A. Musiqa nazariyasi asoslari. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi, 2015. 2. Xudoyberdiyeva N. Musiqa ta’limi metodikasi. – Toshkent: O‘qituvchi, 2019. 3. Mirzayev S. O‘zbek xalq musiqasi va uning tarixi. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2017. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 1149 4. Pifagor. Musiqa va kosmos uyg‘unligi. – Qadimiy yunon falsafiy merosi tarjimalaridan. – Toshkent: Sharq, 2012. 5. Назаров У. Шашмақом – миллий меросимиз дурдонаси. – Тошкент: Янги аср авлоди, 2016. 6. Merriam, A. P. The Anthropology of Music. – Evanston: Northwestern University Press, 1964. 7. Juslin, P., & Sloboda, J. (eds.). Music and Emotion: Theory and Research. – Oxford: Oxford University Press, 2001. 8. Thaut, M. H. Rhythm, Music, and the Brain: Scientific Foundations and Clinical Applications. – New York: Routledge, 2005. 9. UNESCO. Traditional Music as Intangible Cultural Heritage. – Paris: UNESCO Publishing, 2020. 10. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni. Musiqa san’ati va madaniyatini rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida. – Toshkent, 2021.