XALQARO TAJRIBALARDA TA'LIM RIVOJLANISHINING ASOSIY YO'NALISHLARI VA OLDINGI TA'LIM TAJRIBALARI

Oktabr, 2025-Yil 280 XALQARO TAJRIBALARDA TA’LIM RIVOJLANISHINING ASOSIY YO’NALISHLARI VA OLDINGI TA’LIM TAJRIBALARI Turemuratova Aziza Begibaevna Qoraqalpoq davlat universiteti “Pedagogika va psixologiya” kafedrasi assistenti. [email protected] Boynazarova Marjona Ulugʻbek qizi Qoraqalpoq davlat universiteti talabasi. Rajabova Dinora Rashidbek qizi Qoraqalpoq davlat universiteti talabasi. Saparboyeva Sevinch Umid qizi Qoraqalpoq davlat universiteti talabasi. https://doi.org/10.5281/zenodo.17446690 Annotatsiya. Ushbu tadqiqotda xalqaro tajribalarga asoslangan ta’lim yo’nalishlari asosida foydalaniladigan pedagogik metodlar haqida ma’lumotlar berilgan. Ta’limning zamonaviy modellari asosida yangi innovatsion xalqaro tajribalardan kelib chiqqan holda ta’lim sifatini oshirish bo’yicha tadqiqotlar natijalariga asoslanadi. Ta’lim yo’nalishlarining modellarida kolloborativ ta’limning rivojlanish bosqichlari misol tariqasida keltirib o’tilgan. Kolloborativ ta’lim yo’nalishida o’qitish tizimi bu o’quvchilarning jamoaviy ishlash ko’nikmalarini oshirishga yordam beradi. Bu pedagogik tadqiqotlar natijalarida ta’limning barcha sohalarida tadbiq etilgan holda tahliliy natijalarni ko’rishimiz mumkin. Kalit so’zlar: Ta’lim tizimi, pedagogik tadqiqotlar, kolloborativ ta’lim, ta’lim dasturlari, pedagogik mahorat, o’qitish metodlari. MAIN DIRECTIONS OF EDUCATIONAL DEVELOPMENT IN INTERNATIONAL EXPERIENCES AND PREVIOUS EDUCATIONAL EXPERIENCES Abstract. This study provides information on pedagogical methods used in educational areas based on international experience. It is based on the results of research on improving the quality of education based on new innovative international experiences based on modern models of education. The stages of development of collaborative learning in educational area models are given as examples. The teaching system in the field of collaborative learning helps to improve the teamwork skills of these students. In the results of this pedagogical research, we can see analytical results that can be applied in all areas of education. Keywords: Education system, pedagogical research, collaborative learning, educational programs, pedagogical skills, teaching methods. ОСНОВНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ РАЗВИТИЯ ОБРАЗОВАНИЯ В МЕЖДУНАРОДНОМ ОПЫТЕ И ПРЕДЫДУЩЕМ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОМ ОПЫТЕ Аннотация. В данном исследовании представлена информация о педагогических методах, используемых в образовательных областях, основанная на международном опыте. В основу исследования легли результаты исследований по повышению качества образования на основе нового инновационного международного опыта, основанного на современных моделях образования. В качестве примеров приведены этапы развития моделей совместного обучения в образовательных областях. Система обучения в области совместного обучения способствует развитию навыков командной работы у этих Oktabr, 2025-Yil 281 студентов. В результате данного педагогического исследования получены аналитические результаты, которые могут быть применены во всех областях образования. Ключевые слова: Система образования, педагогические исследования, совместное обучение, образовательные программы, педагогическое мастерство, методы обучения. Kirish Hozirgi kunga kelib dunyo tajribasidan erishilgan natijalarga ko’ra ta’limni modernizatsiya qilish jarayonida interaktiv, kollaborativ va loyiha asosidagi o‘qitish yondashuvlari tobora keng qo‘llanilmoqda. Masalan, Finlyandiya, Koreya, Kanada, Singapur va Yaponiya kabi davlatlar ta’lim tizimlarida zamonaviy ta’lim dasturlari asosida o‘quvchilarning mustaqil fikrlashini qo‘llabquvvatlovchi, pedagogik metodlarni raqamli texnologiyalar asosida qurilgan o‘quv jarayonlaridan foydalanish bosqichlari joriy etilgan. Shu bois bugungi kunda ta’lim sohasidagi islohotlar yangi o’qitish modeliga o‘tmoqda. Mazkur tadqiqotda xalqaro tajribalar asosida ta’lim rivojlanishining asosiy yo‘nalishlari, tarixiy bosqichlari, zamonaviy pedagogik metodlar, kollaborativ ta’lim shakllari va o‘qituvchining o‘quvchilar bilimini oshirishdagi vazifalari ilmiy tahlil qilinadi. Finlyandiya ta’lim tizimi dunyodagi eng samarali tizimlardan biri bo'lib hisoblanadi. OECD PISA reytingiga ko‘ra, bu mamlakat o‘quvchilari o‘qish, matematika va tabiiy fanlardan eng yuqori natijalarni ko‘rsatgan. Finlyandiyada o‘quv jarayoni shaxsga yo‘naltirilgan, baholash tizimi rag‘batlantiruvchi, o‘qituvchilar esa ilmiy-pedagogik tayyorgarligi sifatida yuqori mutaxassislardir. Ta’limda hamkorlik (kolloborativ ta’lim modeli), muhokama, ijodiy fikrlash va mustaqil o‘rganish ko‘nikmalarini shakllantirishga alohida e’tibor qaratiladi. O’quvchi-yoshlarning kolloborativ shakllanishini o'rganish uchun ularning ruxiyatini va fanga bo’lgan qiziqishlarini oshirish lozim. Zamonaviy o'quv jarayoni o'qitishning barcha mavjud tashkiliy shakllaridan foydalangan holda metodlardan foydalanish kerak. O'qituvchining talaba bilan birgalikdagi ishlash faoliyati sharoitidagina har bir kishi uchun o'ziga xos shaxsiy ma'noga ega bo'lgan hamkorlikdagi kolloborativ shakllanishdagi munosabatlari o’rganiladi. Ular muayyan munosabatlarda, shuningdek, o'qituvchi va talabalarning o'zaro ta'sirida, nutq harakatlarini muvofiqlashtirishda namoyon bo'ladi. Shuni ta'kidlash kerakki, agar o'qituvchi o'quvchilar bilan haqiqiy hamkorlikni targ'ib qilsa, u holda dars uchun aniq maqsadni shunday qilib qo'yadiki, u ishlab chiqarilayotgan muloqotning haqiqiy maqsadlariga mos keladi. Talabaga nafaqat darsning asosiy maqsadini, balki unga erishishning mumkin bo'lgan yo'lini amalga oshirish jarayonida yordam beradi. Ta'limdagi muvaffaqiyat darajasi nafaqat o'qituvchi va talabaning ishini birgalikda muvofiqlashtirish, balki ularning shaxsiyatlarining o'zaro ta'siri, shuningdek, ular o'rtasida shakllanadigan o'zaro tushunish bilan ham bog'liq. O'qituvchining kasbiy tayyorgarligi maqbul bo'lgan taqdirda, uning uslubiy, shuningdek, o'z harakatlarini maqsadga muvofiq rejalashtirish qobiliyati darajasida o'qitish samarasi o'zaro bog'liq bo'lmagan munosabatlar tufayli kamayishi mumkinligini aynan shu bilan izohlash mumkin. Kolloborativ shakllanish holati asosian ma'lum bir talabalar guruhi (jamoaviy talabalar guruhi) o'rtasida rivojlanadi. Agar umumiy kontekstda bevosita pedagogik, ta'lim sohasidagi hamkorlik haqida gapiradigan bo'lsak, o'qituvchining talaba bilan o'zaro munosabati, talabalarning faqat har biri bilan o'zaro munosabati jarayonida shakllanadigan uchta asosiy omil mavjudligi zarurligini yodda tutish kerak. Pedagogik ta’limning zamonaviy modelida ta’lim texnologiyasidan boshqa birgalikdagi faoliyat davomida, shuningdek, o'qituvchilarning fanlararo aloqalar tizimidagi o'zaro ta'sirida namoyon bo’lishi haqida ma’lumotlar keltirib o’tilgan. Oktabr, 2025-Yil 282 Ushbu texnologiyaning asosiy g'oyasi turli xil ta'lim sharoitlarida o'quvchilarning faol birgalikdagi ta'lim faoliyati uchun sharoit yaratishdir. Birgalikda o'qitish usulidan foydalangan holda darslarni o'tkazishning bir nechta eng samarali variantlari mavjud. Shu bilan birga, umumiy ish uchun individual javobgarlik ham, butun jamoaning mas'uliyati ham mavjud. Guruhning barcha a'zolari yaqin va doimiy aloqada bo'lishadi, har biri guruhga o'z kolloborativ harakatlarini keltiradi, har biri mahsuldorlikni oshirish uchun guruhning boshqa a'zolarining ishiga hissa qo'shishi va shu bilan har birining ish faoliyatini doimiy ravishda takomillashtirish tamoyiliga qo'shilishi mumkin. Kolloborativ rivojlanish vazifa va umuman loyiha ichida amalga oshiriladi. Guruh a'zolarining o'zaro ta'siri uzoq muddatli bo'lib, yakuniy maqsadga erishishda jamoani muvofiqlashtirish yordam beradi. Guruh a'zolari o'rtasida ko'proq muvofiqlashtirish uchun uning ishtirokchilari soni besh kishidan oshmasligi kerak. Ko'pincha, katta yoshdagi o'quvchilar, ba'zan o'qituvchilar hamkorlikda o'rganish atamasini eshitganda, bu avtomatik ravishda guruhda ishlashning salbiy konteksti bilan bog'liq bo'lib, ular maktab muhitida muammolarga duch kelishi ehtimoli mavjud. Kolloborativ ta’limga asoslangan metodlar va mexanizmlar bu esa ularni hamkorlik tushunchasidan eski ta’lim yo’nalishidagi metodlardan voz kechishni istaydi, ular buni haqiqiy emas yoki o'rganish yukini o'qituvchidan talabalarga o'tkazishga urinish deb biladilar. Ochiq masofaviy ta'limda biz hamkorlikdagi ishning afzalliklarini va uning har bir ishtirokchisini qo'llab-quvvatlash zarurligini takrorlab o’tishimiz, ayniqsa, muvaffaqiyatga erishishda tashqi jihat zarur bo'lgan motivatsion dinamika nuqtai nazaridan yaxshi tushuntirishimiz kerak. Xalqaro ta’lim standartlarida ta’limning asosiy yo’nalishlarini bosqichma-bosqich amalda qo’llash "guruh maqsadlari" deb ataladigan kolloborativ holatga asoslanadi, boshqacha aytganda, asosiy ustunlik butun guruhning muvaffaqiyatiga beriladi. Muvaffaqiyatga shu guruhning boshqa a'zolari bilan doimiy aloqada bo'lgan har bir alohida o'quvchi tomonidan turli xil mustaqil ishlarni ishlab chiqarish orqali erishiladi. Koreya Respublikasi ta’limni milliy iqtisodiyotning strategik sektori sifatida rivojlantirgan. Bu davlatda o‘quvchilarda raqamli kompetensiyalar, STEM education (Science, Technology, Engineering, Mathematics) yo‘nalishlariga qiziqish kuchli. O‘qituvchilar innovatsion texnologiyalarni dars jarayoniga pedagogik mahorat asosida faol tatbiq etadi. Bu ta’lim tizimida asosiy maqsad va vazifasi o‘quvchilarning o‘zaro raqobati bilan bir qatorda, kollaborativ ko’nikmalarini oshirish orqali o‘qish muhitiga ham katta e’tibor beriladi. Kanadada ta’lim federal tuzilma asosida amalga oshiriladi. Har bir viloyat o‘zining o‘quv dasturini ishlab chiqadi, ammo umumiy tamoyillar yagona. Kanada ta’limi inkluzivlik, adolat va ijodiy yondashuv tamoyillariga asoslanadi. O‘qituvchilar o‘quvchilar bilan teng huquqli hamkor sifatida faoliyat yuritadilar. “Problem-Based Learning” (muammo asosida o‘qitish) usuli keng qo‘llaniladi. Zamonaviy ta'limda dasturida pedagogik tadqiqotlarga asoslangan holda ta’limning pedagogik mexanizmlarini ishlab chiqishda ko'p vektorli yondashuvlar asosida o'quvchilarning kolloborativ ko'nikmalarini rivojlantirishning asosiy parametrlari siaftida ta’limning pedagogik mexanizmlari hamkorlikdagi ta'lim texnologiyasidan foydalanish mumkin bo’ladi. Xalqaro miqyosdagi davlatlarning ta’lim metodlariga nazar solar ekanmiz, o’quvchi-yoshlarning kolloborativ shakllanish metodi sifatida o'tgan asrning 60-70-yillarida AQSHda bir guruh tadqiqotchilar tomonidan o’quvchilarda birgalikdagi kolloborativ ta'lim faoliyatining bir turi sifatida paydo bo'lgan. Yuqori tajribaga ega olimlar R. Jonson va D. Jonson, E. Aaronson, S. Kagan, R. Slavin, kolloborativ ta’limda pedagogik hamkorlikda o'rganish nazariyasini ishlab chiqdi va tadqiq qildi. Oktabr, 2025-Yil 283 O’quvchi-yoshlarning zamonaviy ta’lim dasturlari yordamida kolloborativ ta’lim texnologiyasining metodik texnologiyalaridan foydalanish orqali o’qituvchilar bilan hamkorlikda o'rganishning individual vositalarini amalda qo'lladi. Yigirmanchi asrning 70-80-yillarida sovet olimlari ham guruhlarda birgalikdagi ta'lim faoliyati bo'yicha tadqiqotlarga qiziqish bildirishdi. Xususan, G. Kitaygorodskaya "diadalar" va "triadalar" dagi ishlarni o'rgangan; L. Derevskaya - jamoaviy ta'lim faoliyati; Granitskaya - moslashuvchan ta'lim tizimi; Zimnyaya - ta'lim sohasidagi hamkorlik; Juftlikda ishlash texnologiyalari E.Po‘lat, A.Granitskaya, N.Gorunovalar tomonidan o‘rganilgan. 20-asr oxiri – 21-asr boshlarida rus olimlari N.Moiseyeva, A.Ivanova, L.Palayeva o‘rganishni faol individuallashtirish uchun shart-sharoit yaratishga, o‘zlashtirishni faollashtirishga qodir bo‘lgan usul sifatida juftlik bilan ishlash texnologiyalariga murojaat qilishdi. Kolloborativ shakllanish talabalarning bilim faolligi (fikrlash va muloqot qobiliyatlarini rivojlantirish va boshqalar) yanada mustahkamlaydi degan fikrlarni ilgari surgan. Ko'rinishidan, hamkorlikda o'rganish rejimi manfaatdor tomonlarning kengroq ishtirokini talab qiladi. Guruh uchun bu inson kapitalini rivojlantirish qobiliyati ba'zilar tomonidan kollektiv aqlning belgisi sifatida qabul qilinadi. Per Levi ga koʻra, kollektiv razvedka butun dunyo boʻylab tarqalgan intellektdir, chunki hech kim hamma narsani bilmaydi, lekin hamma nimanidir biladi. Bilim insonda mavjud bo'lib, uning jamiyatda yanada kengroq tarqalishini tashkil etuvchi qandaydir transsendent mavjudotda emas; shuning uchun yaxshi tashkil etilgan jamoa - bu real vaqtda shaxsan muvofiqlashtirilgan asosiy inson boyligi sifatida tan olinadi. Bu yerda biz ko'nikmalarni samarali safarbar etishga olib keladigan keng ko'lamli aloqalarni amalga oshirishga imkon beradigan kollektiv razvedkaga yordam va qo'llabquvvatlash vositasi sifatida kibermakonga murojaat qilishimiz kerak. Kollektiv intellekt nazariy yoki falsafiy tushunchadan boshqa narsa emas; u ko'nikma, bilim va tajribaga asoslangan yangi samarali ta’lim dasturi va samarali ijtimoiy tashkilotning asosini tashkil qilishi mumkin. Kollektiv razvedka har birimizda mavjud bo'lgan ijodiy salohiyatning kuchini targ'ib qiladi, yakkalangan, bo'lingan va zaiflashgan kuchdan farqli o'laroq bu tizim zamonaviy dasturiy ta’minotga asoslangan kolloborativ rivojlanishga yordam beradi. Xulosa Xulosa qilib aytishimiz mumkinki, zamonaviy ta’limda xalqaro tajribalardan erishilgan tadqiqot natijalariga asoslangan ta’lim rivojlanishining asosiy yo’nalishlaridan foydalanish va oldingi ta’lim tajribalaridagi kamchiliklarni o’rganish bo’yicha tahlillar keltirib o’tildi. Bu tahliliy natijalar ta’lim tizimida kolloborativ ta’lim o’quvchilar ko’nikmalarini oshirishda eng qulay pedagogik metod ekanligi tasdiqlandi. Bu bosqichda o’quvchilar jamoaviy bilimlarni o’zlashtirishadi va yangi bilimlarga ega bo’ladi. O’qituvchi darsda mahoratli bo’lsa darsning samaradorligi ham shuncha yuqori bo’ladi. Bu esa ta’limda zamonaviy yangi innovatsion g’oyalarning rivojlanishini ta’minlaydi. Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati 1. Turemuratova, Aziza, Maftuna Masharipova, and Ma'mura Atabayeva. "RESEARCH ON IMPROVING STUDENTS'COLLABORATIVE SKILLS BASED ON MULTI-VECTOR PSYCHOLOGICAL TRAINING APPROACHES." Modern Science and Research 4.4 (2025): 90-97. 2. Turemuratova, Aziza, and Mahliyo Ruzimova. "PEDAGOGICAL ANALYSIS OF THE FORMATION OF COLLABORATIVE SKILLS OF STUDENTS BASED ON MULTI- Oktabr, 2025-Yil 284 VECTOR PEDAGOGICAL APPROACHES IN EDUCATION." Наука и инновации в системе образования 3.13 (2024): 88-92. 3. Turemuratova A., Kurbanova R., Saidboyeva B. EDUCATIONAL TRADITIONS IN SHAPING THE WORLDVIEW OF YOUNG PEOPLE IN FOLK PEDAGOGY //Modern Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 318-322. 4. Jarilkapovich M. A. Program Technology for Choosing an Effective Educational Methodology Based on Modern Pedagogical Research in The Educational System //CURRENT RESEARCH JOURNAL OF PEDAGOGICS. – 2025. – Т. 6. – №. 02. – С. 30-33. 5. Jarilkapovich M. A. USE OF PEDAGOGICAL METHODS BASED ON THE MODERN EDUCATIONAL PROGRAM TO INCREASE THE EFFECTIVENESS OF EDUCATION //European International Journal of Pedagogics. – 2024. – Т. 4. – №. 06. – С. 26-33. 6. Jarilkapovich M. A. The Role of Modern Education and The Teacher's Pedagogical Skills in The Application of Pedagogical Teaching Methods //International Journal of Pedagogics. – 2025. – Т. 5. – №. 04. – С. 266-268. 7. Turemuratova A. B. TA’LIMDA PEDAGOGIK YONDASHUVLAR ASOSIDA O’QUVCHIYOSHLARNING KOLLOBORATIV KO’NIKMALARINI RIVOJLANTIRISH MEXANIZMLARI //Inter education & global study. – 2025. – Т. 3. – №. 4. – С. 242-250. 8. Kurbanova, R. J., and B. E. Saidboeva. "MAKTAB VA OILADA ESTETIK TARBIYANI SHAKLLANTIRISH JARAYONIDA O'QUVCHILARNING AKSIOLOGIK DUNYOQARASHINI RIVOJLANTIRISH." Inter education & global study 9 (2024): 114-121. 9. Begibaevna, Turemuratova Aziza, Kujamuratova Gulnaz Jumabayevna, and Iskendarova Shayra Sabirovna. "PEDAGOGICAL MECHANISMS OF DEVELOPING COLLABORATIVE SKILLS OF STUDENTS BASED ON A MULTI-VECTOR APPROACH." International Journal of Pedagogics 4.09 (2024): 55-62. 10. Begibaevna, Turemuratova Aziza. "APPLYING METHODS THAT IMPROVE STUDENTS'COLLABORATIVE SKILLS BASED ON MULTI-VECTOR PEDAGOGICAL APPROACHES." European International Journal of Pedagogics 4.11 (2024): 178-182. 11. Begibaevna, Turemuratova Aziza, and Asamatdinova Bazargul Bakhadirovna. "PEDAGOGICAL FOUNDATIONS OF DEVELOPING STUDENTS'COLLABORATIVE SKILLS BASED ON A MULTI-VECTOR APPROACH." European International Journal of Pedagogics 4.11 (2024): 183-187. 12. Begibaevna, Turemuratova Aziza. "THE ROLE OF PEDAGOGICAL METHODS BASED ON MULTI-VECTOR APPROACHES IN MODERN EDUCATION IN IMPROVING STUDENTS'COLLABORATIVE SKILLS." CURRENT RESEARCH JOURNAL OF PEDAGOGICS 5.11 (2024): 98-102. 13. Begibaevna, Turemuratova Aziza. "EFFECTIVE EDUCATIONAL INDICATORS OF MULTI-VECTOR APPROACHES IN FORMING COLLABORATIVE SKILLS OF STUDENTS BASED ON PEDAGOGICAL METHODS OF INNOVATIVE EDUCATION." International Journal of Pedagogics 4.11 (2024): 153-157. 14. Begibaevna, Turemuratova Aziza, and Ayimbaeva Aynura Rustamovna. "PEDAGOGICAL ANALYSIS AND ESSENCE OF MULTI-VECTOR APPROACHES IN IMPROVING Oktabr, 2025-Yil 285 STUDENTS'COLLABORATIVE SKILLS BASED ON THE EDUCATIONAL PROGRAM." CURRENT RESEARCH JOURNAL OF PEDAGOGICS 5.11 (2024): 88-92. 15. Turemuratova, Aziza. "TRADITIONS OF FORMING THE SPIRITUAL AND MORAL WORLDVIEW OF YOUNG PEOPLE IN PEDAGOGY." Евразийский журнал академических исследований 3.7 (2023): 225-229. 16. Begibaevna, Turemuratova Aziza, Kushbaeva Indira Tursinbaevna, and Dawletmuratova Raxila Genjemuratovna. "THE MAIN ESSENCE OF DEVELOPING STUDENTS'COLLABORATIVE SKILLS BASED ON MULTI-VECTOR PEDAGOGICAL APPROACHES IN MODERN EDUCATION." CURRENT RESEARCH JOURNAL OF PEDAGOGICS 5.09 (2024): 43-46. 17. Turemuratova, Aziza, and Marhabo Kenjayeva. "KO’P VEKTORLI YONDASHUVLAR ASOSIDA TALABALARNING KOLLOBORATIV KO’NIKMALARINI RIVOJLANTIRISHNING PSIXOLOGIK TRENING USLUBI." Modern Science and Research 4.4 (2025): 252-261.