Bo'lajak pedagoglarning kommunikativ kompetentligini rivojlantirishning psixologik-pedagogik xususiyatlari.

AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI Pedagogika, psixologiya fanlariga ixtisoslashgan ilmiy jurnal ISSN: 3060-4613 Pedagogika fanlari Pedagogika nazariyasi. Pedagogik ta’limotlar tarixi Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (sohalar bo‘yicha) Maxsus pedagogika Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari nazariyasi va metodikasi Kasb-hunar ta’limi nazariyasi va metodikasi Elektron ta’lim nazariyasi va metodikasi (ta’lim sohalari va bosqichlari bo‘yicha) Ta’limda menejment Maktabgacha ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi Ijtimoiy pedagogika Tarix fanlari Psixologiya fanlari Fizika-matematika fanlari Kimyo fanlari Biologiya fanlari Falsafa fanlari Filologiya fanlari Geografiya fanlari 13.00.00 13.00.01 13.00.02 13.00.03 13.00.04 13.00.05 13.00.06 13.00.07 13.00.08 13.00.09 07.00.00 19.00.00 01.00.00 02.00.00 03.00.00 09.00.00 10.00.00 11.00.00 2025 №10 MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI VAZIRLIGI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI Elektron nashr. 1316 sahifa, 3-oktyabr, 2025-yil. Muassis: “Tadbirkor va ishbilarmon” MChJ Hamkorlarimiz: O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi, O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti BOSH MUHARRIR: Karimova E’zoza Gapirjanovna – O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vaziri BOSH MUHARRIR O‘RINBOSARI: Ibragimova Gulsanam Ne’matovna – Pedagogika fanlari doktori, professor TAHRIRIYAT KENGASHI A’ZOLARI Ibragimov X.I. – pedagogika fanlari doktori, akademik Shoumarov G‘.B. – psixologiya fanlari doktori, akademik Qirg‘izboyev A.K. – Тarix fanlari doktori, professor Jamoldinova O.R. – pedagogika fanlari doktori, professor Sharipov Sh.S. – pedagogika fanlari doktori, professor Shermuhammadov B.Sh. – pedagogika fanlari doktori, professor Ma’murov B.B. – pedagogika fanlari doktori, professor Madraximova F.R. – pedagogika fanlari doktori, professor Kalonov M.B. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Nabiyev D.X. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Qo‘ldoshev Q. M. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Ikramxanova F.I. – filologiya fanlari doktori, professor Ismagilova F.S. – psixologiya fanlari doktori, professor (Rossiya) Stoyuxina N.Yu. – psixologiya fanlari nomzodi, dotsent (Rossiya) Magauova A.S. – pedagogika fanlari doktori, professor (Qozog‘iston) Rejep O‘zyurek – psixologiya fanlari doktori, professor (Turkiya) Wookyu Cha – Koreya milliy ta’lim universiteti rektori (Koreya) Polonnikov A.A. – psixologiya fanlari nomzodi, dotsent (Belarus) Mizayeva F. O. – Pedagogika fanlari doktori, dotsent Baybayeva M.X. – pedagogika fanlari doktori, professor Muxsiyeva A.T. – pedagogika fanlari doktori, professor Aliyev B. – falsafa fanlari doktori, professor G‘afurov D. O. – falsafa fanlari doktori (Phd) Shomurodov R.T. – iqtisodiyot fanlari nomzodi (PhD), dotsent Mirzayeva F.O. – pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Jalilova S.X. – psixologiya fanlari nomzodi (PhD), dotsent Bafayev M.M. – psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Usmonova D.I. – Samarqand iqtisodiyot va servis institute dotsenti Saifnazarov I. – falsafa fanlari doktori, professor Nematov Sh.E. – pedagogika fanlari nomzodi (PhD) Tillashayxova X.A. – psixologiya fanlari nomzodi (PhD), dotsent Yuldasheva F.I. – pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD),dotsent Doniyorov S. M. –“Yangi O‘zbekiston” va “Pravda Vostoka” gazetalari tahririyati DM bosh muharriri, O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan jurnalist, filologiya fanlari nomzodi (PhD) Yuldasheva D.B. – filologiya fanlari bo‘yicha falsafa (PhD) doktori, dotsent Tangriyev A. T. – Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti kafedra professori Ashurov R. R. – psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Panjiyev M. A. – Qashqadaryo viloyati Maktabgacha va maktab ta’limi boshqarmasi boshlig‘ining birinchi o‘rinbosari Xudayberganov N. A. – Xorazm Ma'mun akademiyasi Tabiiy fanlar bo‘limining katta ilmiy xodimi, biologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali 26.09.2023-yildan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi tomonidan №С-5669363 reyestr raqami tartibi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tkazilgan. Litsenziya raqami: №136361 EDITOR-IN-CHIEF: Karimova E’zoza Gapirzhanovna – Minister of Perschool and School Education of the Republic of Uzbekistan DEPUTY EDITOR-IN-CHIEF: Ibragimova Gulsanam Ne’matovna – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor EDITORIAL BOARD MEMBERS: Ibragimov X.I. – Doctor of Pedagogical Sciences, Academician Shoumarov G‘. B. – Doctor of Psychological Sciences, Academician Qirg‘izboyev A. K. – Doctor of Historical Sciences, Professor Jamoldinova O.R. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Sharipov Sh.S. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Shermuhammadov B.Sh. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Ma’murov B.B. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Madraximova F.R. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Kalonov M.B. – Doctor of Economic Sciences, Professor Nabiyev D.X. – Doctor of Economic Sciences, Professor Koldoshev K. M. – Doctor of Economic Sciences, Professor Ikramxanova F.I. – Doctor of Philological Sciences, Professor Ismagilova F.S. – Doctor of Psychological Sciences, Professor (Russia) Stoyuxina N.Yu. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor (Russia) Magauova A.S. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor (Kazakhstan) Rejep O‘zyurek – Doctor of Psychological Sciences, Professor (Turkey) Wookyu Cha – President of the National University of Education, Korea (South Korea) Polonnikov A.A. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor (Belarus) Mizayeva F. O. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Baybayeva M.X. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Muxsiyeva A.T. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Aliyev B. – Doctor of philosophy, professor Gafurov D. O. – Doctor of Philosophy (PhD) Shomurodov R.T. – Candidate of Economic Sciences (PhD), Associate Professor Mirzayeva F.O. – Doctor of Philosophy in Pedagogical Sciences (PhD), Associate Professor Jalilova S.X. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Bafayev M.M. – Doctor of Philosophy in Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Usmonova D.I. – Associate Professor, Samarkand Institute of Economics and Service Saifnazarov I. – Doctor of philosophy, professor Nematov Sh.E. – Candidate of Pedagogical Sciences (PhD) Tillashayxova X.A. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Yuldasheva F.I. – Doctor of Philosophy in Pedagogical Sciences (PhD), Associate Professor Doniyorov S. M. – Editor-in-Chief of the Editorial Board of the newspapers "Yangi Uzbekiston" and "Pravda Vostoka", Honored Journalist of the Republic of Uzbekistan, Candidate of Philological Sciences (PhD) Yuldasheva D.B. – Doctor of Philosophy (PhD) in Philological Sciences, Associate Professor Tangriyev A.T. – is a professor of Tashkent State University of Economics Ashurov R. R. – doctor of philosophy (PhD) in psychology Panjiyev M. A. – First Deputy Head of the Department of Preschool and School Education of the Kashkadarya Region Khudaiberganov N. A. – Senior Researcher of the Department of Natural Sciences of the Khorezm Mamun Academy, Doctor of Philosophy (PhD) in Biological Sciences “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali O‘zbekiston Respublikasi Oliy attestatsiya komissiyasining quyidagi qarorlariga asosan pedagogika va psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) hamda fan doktori (DSc) ilmiy darajasiga talabgorlarning dissertatsiyalaridagi asosiy ilmiy natijalarni chop etish uchun milliy ilmiy nashrlar ro‘yxatiga kiritilgan: Pedagogika fanlari bo‘yicha: OAK Kengashi tavsiyasi (26.08.2024-y., №11-05-4381/01) asosida: • Ekspert kengashi (29.10.2024-y., №10) • Rayosat qarori (31.10.2024-y., №363/5) Psixologiya fanlari bo‘yicha: Toshkent davlat pedagogika universiteti murojaatiga asosan OAK tavsiyasi (24.04.2025-y., №11-05-2566/01): • Ekspert kengashi (25.05.2025-y., №10) • Rayosat qarori (08.05.2025-y., №370/5) AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 4 2025-yil, oktyabr, 10-son MUNDARIJA The Use of Innovative Pedagogical Technologies in the Development of Critical Thinking ........................ 16 Gulnar Atakhanova Orinbaevna Current Aspects of Designing and Implementing Extracurricular Educational Activities at the Primary General Education Level....................................................................................... 20 Amankosova Dinara Gabitovna Maktabgacha ta’lim tizimida tarbiyachi shaxsiyati va kasbiy mahorati shakllanishining nazariy asoslari .... 24 Axmadaliyeva Moxlaroy To‘xtapolatovna Pedagogical Model and Stages of Teaching Subjects Through a Project-Based Approach ....................... 28 Bannayev Qosimjon Lotin tili va zamonaviy tibbiy terminologiya: tarixi, vazifasi va amaliy ahamiyati ......................................... 31 Eshmurodova Shirin Oybekovna Motor alaliyaning nonutqiy simptomatikasi .................................................................................................. 34 Isayeva Mushtariy Alisher qizi Talabalar etnomadaniy kompetentligini rivojlantirishning pedagogik-psixologik omillari ............................. 38 Isomiddinov Asliddin Baxriddin o‘g‘li Texnologiya darslarida o‘quvchilarning texnik savodxonligini robototexnika elementlari asosida rivojlantirish.................................................................................................................. 41 Jabborova Umida Fizika fanini mutaxassislik fanlari integratsiyasi asosida o‘qitishda bo‘lajak muhandislarning kasbiy kompetentligini rivojlantirishning ilmiy-nazariy asoslari .................................................................... 45 Xayrullayev Asliddin Isatullayevich Talaba tomonidan mutaxassislik tilini o‘zlashtirishda monologik nutqni o‘rgatishning samarali usullari masalasi haqida................................................................................................................ 51 Karimov N. M. Zamonaviy pedagog kadrlar tayyorlashda kasbiy motiv va motivatsiyaning o‘rni ....................................... 54 Melikova Elnora Shuxratovna Bo‘lajak ingliz tili o‘qituvchilarini tayyorlashda pragmatik kompetensiyaning roli ......................................... 58 Mustafayeva Nilufar Ulashovna O‘quvchilarda iqtisodiy tafakkurni rivojlantirishning pedagogik strategiyalari .............................................. 62 Nishonova Dilafruz Computer-Based Formative Assessment: Advantages and Challenges in Teaching English to High School Students .............................................................................................. 66 Obidjonova Shokhista Bakhtiyorovna Metata’lim texnologiyalari asosida bo‘lajak maktabgacha ta’lim mutaxassislarini tayyorlash tizimini takomillashtirish.............................................................................................................. 70 Oʻrolboyeva Durdona Sayfiddin qizi Sun’iy intellekt asosidagi darslarning an’anaviy darslarga nisbatan samaradorligini qiyosiy tahlil qilish ..... 73 Rasulev Bobirjan Atxamovich Pedagogik faoliyatda pedagogning kasbiy taraqqiyoti motivatsiyasining psixologik xususiyatlari .............. 78 Rustamova Surayyo Shaxobiddinovna Innovatsion kompetentlik tushunchasi va uning ilmiy-pedagogik asoslari ................................................... 84 Soliyev Eliyor Ravshan o‘g‘li Nutqida nuqsoni bo‘lgan bolalar eshituv idrokini o‘yinlar yordamida rivojlantirishning samarali usullari ..... 88 Xalilova Shahnoza Zamonaviy ta’limda kommunikativ kompetensiyaning o‘rni va ahamiyati.................................................... 92 Yaqubova Nigoraxon Ibrohimjon qizi Soliq yuki – mamlakat soliq soliq tizimining asosiy mezonidir ..................................................................... 97 Suyunov Otabek Shuxrat o‘g‘li Bo‘lajak o‘qituvchilarda kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirish va takomillashtirish yo‘llari ....................... 101 Ibodova Sarvinoz Sayfilloyevna Oliy taʼlim muassasalarida gospital pedagogika fanini oʻqitishning dolzarb masalalari va uning uslubiy taʼminoti ................................................................................................................................. 106 Inogamova Dilfuza Rahmatullaevna AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 5 2025-yil, oktyabr, 10-son Chizma geometriya va kompyuter grafikasi: an’anaviy fan va zamonaviy texnologiyaning uyg‘unlashuvi . 111 Raximov А. M., Tairova N. S., Sabirova D. U., Xasanova S. T., Tashpulatov R. X. Геймификация в обучении английскому языку на начальном этапе обучения .................................... 114 Курбанова Назира Низомиддиновна Talabalarda tanqidiy va evristik fikrlashni shakllantirishda raqamli texnologiyalarning o‘rni .........................117 Adjiyev Nayrullo Nazrulloyevich Konstruktiv yondashuv asosida tabiiy fanlar (science)ni o‘qitish metodikasi ................................................122 Amirullayeva Barno Abdulhaqovna Kimyo oʻqitishda oʻquvchilarning ijodiy faoliyatini shakllantirishning tajriba-sinov natijalari ..........................126 Artiqov Maqsud Bahodirovich, Babanazarova Ayzada Omirbaevna Kichik maktab yoshidagi o‘quvchilarni bilingvist sifatida shakllantirishda til oʻrganish koʻnikmalari va kompetentsiyalarining rivojlanishi .....................................................................131 Axmadjonova Gulira’no Muxtorjon qizi Talabalarning ijtimoiy kompetensiyalarini shakllantirishda kooperativ ta’limning metodik yondashuvlari .....135 Botiraliyeva Gulobar Mahamadismoil qizi Talabalarni intellektual faoliyatga tayyorlashda ijtimoiy sherikchilikning pedagogik va metodik asoslari .....139 Dilbarjonov Avazbek Ravshanbek o‘g‘li Teacher-Centered and Child-Centered Methods in Early Childhood Education: Insights From Finland and Uzbekistan .........................................................................................................143 Djaparova Gulnoza Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida “Metodik mahorat kuni” va “Metodik mahorat soati”ni tashkil etish .......150 Do‘stov Davron Zulhaydarovich Theoretical, Methodological, and Practical Factors of Differentiated Education ..........................................155 Ergash Shonazarovich Khasanov Maktabgacha yoshdagi bolalarning intellektual qobiliyatini rivojlantirishda kognitiv yondoshuv ..................160 Gulbahor Xamidova Mustaqil ta’lim – mustahkam bilim ................................................................................................................ 164 Halima Shukurova Sunatullayevna Integrating Google Classroom and Project-Based Learning for Enhanced Synchronous and Asynchronous Education ................................................................................168 Inomkhojaeva Shodiyakhon Abdukodirkhoja qizi O‘quvchilarning innovatsion fikrlash ko‘nikmalarini takomillashtirishning nazariy asoslari ...........................174 Mamadaliyev Axadjon G‘aniboyevich Hududiy rivojlanishda innovatsion yondashuvlarni strategik boshqaruvga integratsiya qilish yo‘llari ...........177 Mo‘minov Fazliddin Xusniddin o‘g‘li O‘rta yoshdagi ayollarda harakat faoliyatini rivojlantirishda milliy o‘yinlarning pedagogik ahamiyati ...........184 Mustafoyev Sherali Pedagogical and Psychological Foundations of Developing Higher-Order Thinking Skills in Students .......188 Nasimova Zarina Isomiddin kizi Pedagogik ijodkorlikning kasbiy professionallikda namoyon bo‘lish xususiyatlari ........................................193 Numonova Dildor Umurzoqovna Ko‘zi ojiz boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining kommunikativ kompetentsiyasini o‘rganishning nazariy asoslari ......................................................................................................................196 Qarshiboyev Asliddin Maktabgacha tа’lim tаshkilоtlаrida ta’lim-tarbiya jarayonini tashkil etish masalalari.....................................200 Qilichova Marxabo Xudayqulovna The Transformation of Existential Thought in British Literature: Iris Murdoch’s Philosophical Humanism and the Reinterpretation of Freedom .........................................................................................204 Rahmonqulova Zarnigor Nasimjon qizi Sportchilarning elektron platformalardan foydalanishning metodik tahlili .....................................................209 Saydullayev Zafar Erkinovich Adabiy ta’limda estetik tarbiya ......................................................................................................................216 Sharipov Elmurod Sa’dulla o‘g‘li O‘qituvchi-trenerning ko‘p qirrali kasbiy-pedagogik funksiyalari ...................................................................220 Sulaymonov Jaxongir Solijonovich Uzluksiz kasbiy rivojlanishda art-pedagogikaning o‘qituvchilar hissiy farovonligiga ta’siri ...........................223 Suvanova Kamola Raimqul qizi AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 6 2025-yil, oktyabr, 10-son Raqamlashtirish muhitida umumta’lim maktablarida ta’lim sifatini oshirish ..................................................226 Xamidova Komila Maxmudovna Oliy ta’limda kvest texnologiyasi yordamida fizika fanining murakkab tushunchalarini o‘zlashtirish samaradorligini oshirish metodikasi.................................................................231 Yo‘lchiyev Shaxriyor Xusanovich, O‘rinboyeva Kumushoy Sultonbek qizi Совершенствование профессиональных компетенций будущих инженеров на основе интегративного подхода ...........................................................................................................235 Умарова Гулчехра Абитовна Kichik maktab yoshidagi o‘quvchilarning aqliy qobiliyatining psixologik xususiyatlari ..................................238 Alanazarova Sholpan Artikbaevna, Artiqbaeva Miyassar Jumanazarovna Biologiya ta’limida innovatsion metodlarni joriy etishda ta’lim menejmentining roli ......................................241 Allayorova Maloxat Normaxmat qizi Integrating Innovative Technologies for the Enhancement of Speech and Communication Skills Among Learners With Intellectual Disabilities in Uzbekistan: Pedagogical Approaches and Developmental Outcomes ............................................................................244 Donisheva Gulruy Akhrorkulovna Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini o‘quvchilar o‘qish savodxonligini rivojlantirishga metodik jihatdan tayyorlash ..................................................................................................247 Doniyarov Mavlonbek Arabovich Kimyoviy birikmalarda bog‘lar sonini hisoblashning yangi matematik usullari ..............................................252 Ergashev Vahob Ergashevich Boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining mantiqiy tafakkurini rivojlantirish pedagogik muammo sifatida .............257 G‘aniyeva Maftuna Abduaziz qizi Pedagogika oliy o‘quv yurtlarida steam fanlarini raqamli texnologiyalar asosida o‘qitishning metodik asoslari ...........................................................................................................261 Jamolova Sitora Muzaffar qizi Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining matematik tafakkurini rivojlantirishda didaktik o‘yinlar va interaktiv metodlardan foydalanish samaradorligi ..........................................................264 Mamadiyorov Jamol Zamonaviy ta’lim jarayonida talabalar mustaqil faoliyatini rivojlantirishda pedagogik yondashuvlar ............268 Mamayusupova Nafisa Abdulatifovna Para yengil atletikachilarda nayza uloqtirish texnikasini takomillashtirish uslubiyati ....................................271 Qiyomova Shohsanam Yarash qizi Difficulties in Enhancing Communicativeness of Pre-Service English Teachers .......................................... 275 Kurbonova Maftuna Fakhriddinovna, Mirzayeva Gulshan Azamatovna Principles of Teaching Basic Foreign Language Skills (EFL) .......................................................................278 Samandarova Gulsara Ismatilloyevna O‘quvchilarning innovatsion ta’lim muhitida tayanch kompetensiyalarini shakllantirishning dolzarbligi .......282 Toshpulatova Farida Radjabovna Корпоративная культура педагогов и внутренняя стабильность ДОО ...................................................286 Буранова Шохноза Абдуразаковна Развивать личностные качества учащихся на уроках географии ........................................................... 290 Шадиева Нигора Шариповна Raqamli texnologiyalar yordamida oliy ta’lim sifatini oshirishda innovatsion yondashuvlar .........................295 Baytileuova Gulnaz Quralbay qizi Yangi avlod pedagoglarini tayyorlash: kompetensiyalar va qadriyatlarning roli ............................................298 Ro‘ziboyeva Ma’mura Abdunabiyevna Astronomiya fanini o‘qitishda integrativ yondashuvdan foydalanib o‘qitishning ta’lim tizimidagi o‘rni ..........301 Barakayeva Sarvinoz To‘lqunovna Alohida e’tiborga muhtoj bolalar bilan ishlashda yangi pedagogik texnologiyalarni qo‘llash ........................ 305 Usmonov Salohiddin Dushan o‘g‘li, Namozova Sevinch Asqar qizi Ma’naviy-axloqiy sifatlarni tarbiyalashda pеdagogik qadriyatlarning ustuvorligi ...........................................310 Jumayeva Gulnara Tursunpulatovna Talabalarni maktabgacha ta’lim tashkilotlarini maqsadli boshqarishga tayyorlashning nazariy asoslari ......314 Mahmudova Zulfiya Xomitovna Pedagogical Methodology Improve Students’ Professional Mobility in Acquisition of Specialty ...................319 Khidirova Muhabbat Murodillayevna AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 7 2025-yil, oktyabr, 10-son Boshlang‘ich sinf ona tili darslarida pedagogik texnologiyalardan foydalanish ............................................322 Ismoilova Surmaxon Amonovna, Yusupova Mohinur Qoraqalpoqlarning dehqonchilik marosimlari ...............................................................................................326 Orinboyeva Go‘zal Polatovna The Complexity of Training Teaching Staff for Work in Public Schools Organized in Medical Stations in Uzbekistan ................................................................................................................. 330 Inogamova Dilfuza Rakhmatullaevna Boshlang‘ich ta’lim texnologiya fanini o‘qitishda STEM yondashuvi orqali o‘quvchilarda mustaqil va tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirish ...............................................................................335 Jabbarova Zuhra Omondullayevna Eshitishda nuqsoni mavjud bolalarni nutqini shakllantirish metodikasi ........................................................338 Z. N. Mamarajabova 5–7-sinf qizlarida raqamli texnologiyalar ta’sirida tarbiya jarayonining o‘ziga xosliklari ................................341 Abdurazoqova Marg‘uba Muxammad qizi Maktabgacha yoshdagi bolalarda emotsional intellektni rivojlantirish diagnostikasi: metodlar va natijalar ..345 Abduxamidova Dilorom Abdumuminovna PISA topshiriqlari asosida o‘quvchilarda tadqiqotchilik ko‘nikmalarini shakllantirish ....................................349 Axunjanova Shirmonoy Isroiljonovna Bo‘lajak surdotarjimonlar uchun faoliyat turlarini tanlashda ko‘maklashish ..................................................354 Dehqanova Muborakxon G‘iyosiddinovna Mustaqil ta’limni tashkilllashtirishda tarjimadan foydalanish jarayonlari .......................................................357 Erkayev Elmirza Temirovich Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining kasbiy faoliyat samaradorligini oshirishda kreativ va tanqidiy fikrlash kompetensiyalarining o‘rni ..................................................................................361 Jumayeva Muxlisa Shokir qizi Tasks, Exercises, and Activities in the English Classroom: Differences, Similarities, and Effective Use .....366 Qodirov Olim Odilovich Maktabgacha yoshdagi bolalarda kommunikativ kompetentlikni rivojlantirish masalalari ............................372 Safarova Mohichehra Xonzafarovna Malaka oshirish tizimida boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini tabiiy-ilmiy savodxonligini rivojlantirish masalalari..........................................................................................................376 Saidova Dilnoza Maripovna O‘zbekiston va Yaponiya dzyudo trenerlarining mashg‘ulot jarayonlarini qiyosiy tahlili ................................380 Sharipov Xabibullo Abduqahhorovich “Kompyuter lingvistikasi”ning rivojlanish tendensiyasi ..................................................................................386 Xusanboyeva Muxlisa Ikrojon qizi Педагогические технологии стратегического развития взаимного сотрудничества организаций дошкольного образования и родителей ..............................................................................392 Тухлиев Муслимбек Шерзод угли Oliy ta’limda inklyuziv ta’lim tizimini joriy etish muammolari .........................................................................397 Dilbar Nurkeldiyeva Ixtisoslashtirilgan ta’lim muasasalarida tarbiyaning o‘rni ..............................................................................401 Laylo Sharopovna Nurmuxamedova Intellektida kamchiligi bo‘lgan bolalarning ijtimoiylashuvida muloqotning shakllanish xususiyatlari ............. 405 Shahnoza Amirsaidova Aqli zaif bolalarga ta’lim jarayonida o‘yin faoliyatini shakllantirishning ahamiyati .........................................409 Ziyodullayeva E’zoza Ne’matjonovna Pedagogik texnologiyalar metodlarini tanlash va qо‘llashning umumiy mezonlari .......................................412 Abdullayeva Komila Tursunovna Didaktik o‘yinlar vositasida 2-sinf o‘quvchilarida bog‘lanishli nutq ko‘nikmalarini shakllantirishning pedagogik imkoniyatlari ...................................................................................................416 Askarova Gulayim Arislan qizi Yugurib kelib uzunlikka sakrovchilarda tezkorlikni samarali va jadal rivojlantirishni ilmiy asoslash..............420 Avazov Shukrullo Ibatovich, Nuraliyeva Oʻgʻiloy Shomurotovna, Mustafayev Ismoil Nuralioʻgʻli Boshlang‘ich sinflarda kreativ ta’limning o‘ziga xos xususiyatlari va zaruriyati.............................................425 Axmedova Mastura Jamoliddinovna Imkoniyati cheklangan o‘quvchilarda tabiatshunoslik kompetensiyasini shakllantirishning pedagogik shart-sharoitlari ...........................................................................................................................430 Azizova Dilnora AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 8 2025-yil, oktyabr, 10-son Bo‘lajak shifokorlarda tibbiy – deontologik kompetensiyalarni shakllanishida tibbiy amaliyotning ahamiyati........................................................................................................................435 Babadjanova Gulchexra Baxtiyarovna Bolaning aqliy rivojlanishini yoritadigan ko‘rsatkichlar ..................................................................................440 Bozorboyev Javlon Davlatali o‘g‘li Bo‘lajak oligofrenopedagoglarning kasbiy-metodik kompetensiyalarini rivojlantirish xususiyatlari ...............445 Daminova Maftuna Asqarali qizi Kreativ pedagogika fani va mantiqiy fikrlash kompetentligi orasidagi bog‘liqlik ............................................449 Diyora Egamberdiyeva Oilani mustahkamlovchi va ajralishiga olib keluvchi omillar .........................................................................454 Haqberdiyev Jamoliddin Abdug‘affor o‘g‘li Quality Management as a Functional and Attributive Characteristic of Modern Management ..................... 458 Jabbarbergenova Bibimaryam Amangeldievna Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining ijodiy faoliyatini rivojlantirishda pedagogik va psixologik jarayonlar ................................................................................................................................464 Mamedova Maxfuza Erkinovna Huquqiy ong va madaniyatni shakllantirishda yuridik ta’limning roli: tahlil va takliflar ..................................470 Mansurova Zilola Akromxonovna Pedagogik ta’limda klaster yondashuvi: O‘zbekiston va jahon tajribasi .......................................................474 Nafisa Tokhirova Dilshod qizi Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining kasbiy kompetentligini rivojlantirishning nazariy-pedagogik asoslari: zamonaviy yondashuvlar va innovatsion imkoniyatlarning integratsiyasi asosida shakllanish jarayoni ................................................................................................... 478 Norqulov Lutfullo Mamarajabovich Montessori metodikasi va undagi bolalar sensomotorikasini rivojlantirishga doir tajribalar tahlili ................484 Parmonova Laylo Ilxomovna Molekulyar fizikani modellashtirish orqali o‘qitish metodikasini takomillashtirish..........................................488 Q. U. Tog‘ayeva Milliy tarbiyada raqamli vositalardan foydalanishning pedagogik imkoniyatlari ............................................493 Qoʻshnazarova Nozima Maxmutjon qizi Learning Intercultural Communication Through Social Media: the Approach of Modern Students ..............498 Raxmonqulova Feruza Akmal qizi Aqliy rivojlanishda muammolari bor maktab o‘quvchilarida geometrik tushunchalarni shakllantirishning nazariy asoslar ................................................................................................................. 502 Shodiyeva Navbaxor Xabibulla qizi Logopedning kasbiy faoliyatida deontologiya va kompentlikning roli va ahamiyati ......................................506 Temurova Gulchexra Xudoyqulovna, Isomitdinova Shaxinabonu Zavqiddin qizi STEAM ta’limida lego konstruktorlarining o‘rni va ahamiyati ........................................................................511 Toshpulatova Farida Radjabovna Diagnostikasi va reabilitatsiya qilishda eshitishida nuqsoni boʻlgan bola va ularning ota-onalari bilan bogʻliq muammolar ...............................................................................................514 Toshpulova Nodira Sultonmurod qizi Talabalarni maktabgacha ta’lim tashkiloti va ota-onalar hamkorligi o‘rtasidagi o‘zaro munosabat shakllari ........................................................................................................................... 518 Turdiqulova Luiza Zayniddinovna O‘zbekistonda ESG tamoyillarining ta’limga integratsiyasi: yutuqlar, muammolar va istiqbollari .................522 Tursunova Shahzoda Baxromovna Maktabgacha yoshdagi aqli zaif bolalarning fazoviy tasavvurlarini shakllantirish ........................................526 Xamidova Muyassar Polsaidovna Mustaqil ta’limni tashkil etishning asosiy didaktik prinsiplari.........................................................................530 Yuldashev Shukrullo Комплексная методика развития и обучения юных футболистов ..........................................................536 Ортиков Умиджон Худойбердиевич Особенности деятельности детей с нарушением зрения .......................................................................544 Юсупова Назира Integration of Music and Language: Creative Approaches to Teaching English to Music Students .............548 Akbarova Moxichexra AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 9 2025-yil, oktyabr, 10-son Ingliz tilidа yоzuv mаlаkаlаrini tаkоmillаshtirishdа bаhоlаsh metоdikаsi ......................................................553 Alimardonova Malika Botir qizi Yosh kurashchilarni jismoniy va aqliy rivojlantirishda basketbol o‘yinining ahamiyati ..................................560 Haqnazarov Qurbon Qo‘shayevich Voleybol murabbiylarining innovatsion fikrlash qobiliyatini shakllantirish usullari .........................................566 Haqqulov Akbar Abdiraupovich Sociolinguistic Competence and Intercultural Communicative Competence: Intertwining Concepts and Practical Implications .........................................................................................571 Kuchmurodova Gulnora Khatamovna Ilk qadam davlat dasturida steam ta’lim elementlaridan foydalanish imkoniyati ..........................................575 Nazarova Aziza Sohib qizi Kasbiy rivojlanish jarayonida rahbar shaxsiy sifatlarini rivojlantirishning zamonaviy yo‘nalishlari ................579 Roziqova Nazokat Alisher qizi Deontologik yondashuvning nazariy-pedagogik asoslari va uning ta’lim tizimidagi ahamiyati .....................583 Tashpulatova Nodira Olimjon qizi Kasbiy-pedagogik tayyorgarlikda fanlararo integratsiya asosida boshlang‘ich ta’lim yo‘nalishi o‘qituvchilarining metodik salohiyatini oshirish yo‘llari .........................................................586 Xashimova Aziza Alisherovna Природа и механизм действия биологических иммуностимуляторов на организм животных .............590 Койилова Мехринисо Джураевна Badiiy asarlar ustida ishlash jarayonida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining emotsional intellektini shakllantirish mezonlari .............................................................................................594 Jamalova Kamola Shahobiddinovna Bo‘lajak o‘qituvchilarning tanqidiy fikrlashini rivojlantirish asosida fizika o‘qitish metodikasini takomillashtirish .......................................................................................................................600 Musurmonova Shaxnoza Dilshod qizi Futbolchilarda texnik tayyorgarlikni takomillashtirishning ilmiy-metodik asoslari..........................................606 Babayev Anvarjon Axmedovich Semantik afaziya va uni bartaraf etish yo‘llari ..............................................................................................611 Umida O‘tabasarova Mexmanovna, G‘anieva Gulrux Tavakkaljon qizi Сравнительный анализ национальных видов борьбы Японии ............................................................... 616 Даминов Илхом Аширалиевич Pedagogik jarayonda kognitiv rivojlanishga ta’sir qiluvchi omillar va bu faoliyatni rivojlantiruvchi interaktiv metodlar va texnologiyalar ................................................................621 Abdiraimova Gulrux Samad qizi Aqli zaif kichik maktab yoshidagi bolalarda o‘qishni o‘zlashtirishga motivatsion tayyorlikni shakllantirish ...625 Abdunazarov Abdumutal Olimovich, Xaitboyeva Kumushxon Farxodjon qizi Psixik rivojlanishida kechikishi bo‘lgan bolalar nutqini rivojlantirishda neyrokorreksiyali mashg‘ulotlarning ahamiyati .............................................................................................628 Akramova Xafiza Samadovna, Jumanova Mashhura Shokir qizi Pedagogik amaliyotning boʻlajak oʻqituvchilar tayyorlash tizimidagi oʻrni .....................................................632 Aliyeva Mavjudaxon Baxromjon qizi O‘zbek tili darslarida media matnlardan foydalanish usullari ........................................................................637 Allakhova Bagdagul Djoldasbayevna Media axborot vositalarining bolalar va o‘smir yoshlarga ta’siri ....................................................................640 Arobova Shohsanam Akram qizi Biologiya ta’limida tizimli-faoliyatli yondashuvning nazariy-metodologik asoslari .........................................645 Asrorova Odinaoy Otabek qizi Maktabgacha yoshdagi dizartirik bolalarning so‘z boyligini rivojlantirish yo‘llari ...........................................650 Azizova Nilyufar Mirziyadovna Ijtimoiy pedagog faoliyatida innovatsion yondashuvlar ................................................................................656 Bahriddinova Gavhar Oydinovna Taʼlim tizimida deontologik yondashuvlarning pedagogik imoniyatlari ..........................................................659 Boboxujayev Johonmirzo Umar o‘g‘li Zamonaviy ta’limda imkoniyati cheklangan bolalarga nisbatan inklyuziv yondashuv ...................................662 Djurayeva Hurshida Libos va aksessuarlar orqali milliy estetik didni shakllantirishning pedagogik mexanizmlari .......................666 Doniyorova Shahnoza Erkin qizi AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 16 2025-yil, oktyabr, 10-son Muhandislik grafikasi ta’limida raqamli transformatsiya: o‘quv jarayonini takomillashtirishda zamonaviy pedagogik texnologiyalar (Cad, 3D modellashtirish, VR) roli .....................................................1281 Tadjiyeva Feruza Muxtarovna Raqamli ta’lim ekotizimi: AKT asosida axborot-ta’lim muhiti va virtual laboratoriyalarni joriy etish tajribasi .1286 Toshkentov Akmal Mamirovich Boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarida chiroyli yozish texnologiyalarini rivojlantirish pedagogik muammo sifatida.........................................................................................................................1290 Usmonova Gulnoza Abdurashid qizi Теория коммуникации как методологическая основа изучения трансформации языковой нормы в эпоху цифровых медиа ...............................................................................................1294 Дилшодбеков Темур Дилшодбек угли Значение усвоения учебных материалов в процессе формирования биологических понятий у учащихся...........................................................................................................1297 У. О. Шарибаева Specifics of Teaching Professional Terminology to Students of Economic Specialties ................................1301 Хамдамов Рамзбек Мадаминжонович Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida tarbiyalanuvchilarni kasbga yo‘naltirish: pedagogik yondashuvlar va amaliy tajribalar................................................................................................1306 Ahmedova Lola Abdivasi qizi Madaniyat tushunchasi va uni xorijiy til o‘qitishda o‘rganish zarurati............................................................1311 Ma’murova Farangiz Ne’matovna AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 1254 2025-yil, oktyabr, 10-son BO‘LAJAK PEDAGOGLARNING KOMMUNIKATIV KOMPETENTLIGINI RIVOJLANTIRISHNING PSIXOLOGIK-PEDAGOGIK XUSUSIYATLARI Axmedov Akmal Yusufovich Farg‘ona davlat universiteti o‘qituvchisi Muhammadjonova Zarnigor Shokirjon qizi FarDU Pedagogika yo‘nalishi talabasi Annotatsiya: Ushbu maqolada, bo‘lajak pedagoglarning kommunikativ kompetentligini rivojlantirishning psixologik-pedagogik xususiyatlari yoritib berilgan. Bo‘lajak pedagoglarda ushbu sifatni shakllantirishning qanchalik dolzarb va zarur ekanligini, nutq madaniyati, empatiya, emotsional barqarorlik, ijodiy fikrlash va psixologik sezgirlik kabi insoniy fazilatlarni shakllantirishning ahamiyati ko‘rsatilgan. Pedagog shaxsning kasbiy yetukligi, avvalo uning kommunikativ kompetentligiga bog‘liqligi, bo‘lajak o‘qituvchining o‘quvchilar bilan psixologik hamkorlik muhitini yarata olishi tahlil qilingan. Kalit so‘zlar: Kommunikativ kompetentlik, psixologik muhit, kasbiy yetuklik, psixologik sezgirlik, empatiya, emotsional barqarorlik, nutq madaniyati, metodologiya, kompetentlik, sosiolingvistik, ijtimoiy kontekst, pragmatic, diskurs. Abstract: This article explores the psychological and pedagogical characteristics of developing communicative competence in future educators. It highlights the relevance and necessity of cultivating this skill among prospective teachers, emphasizing the importance of nurturing human qualities such as speech culture, empathy, emotional stability, creative thinking, and psychological sensitivity. The study analyzes how a teacher’s professional maturity is closely linked to their communicative competence, and how future educators can foster a psychologically supportive environment for interaction with students. Key words: Communicative competence, psychological environment, professional maturity, psychological sensitivity, empathy, emotional stability, speech culture, methodology, competence, sociolinguistics, social context, pragmatics, discourse. Аннотация: В данной статье освещаются психолого-педагогические особенности развития коммуникативной компетентности будущих педагогов. Показана актуальность и необходимость формирования данной способности у будущих учителей, а также значимость развития таких человеческих качеств, как культура речи, эмпатия, эмоциональная устойчивость, креативное мышление и психологическая чувствительность. Анализируется взаимосвязь профессиональной зрелости личности педагога с уровнем его коммуникативной компетентности, а также способность будущего учителя создавать психологически комфортную атмосферу взаимодействия с учащимися. Ключевые слова: Коммуникативная компетентность, психологическая среда, профессиональная зрелость, психологическая чувствительность, эмпатия, эмоциональная устойчивость, культура речи, методология, компетентность, социолингвистика, социальный контекст, прагматика, дискурс. KIRISH Boʻlajak oʻqituvchi pedagog uchun kommunikativ kompetentlikbu kasbiy mahorat deganidir. Pedagog shaxsning axloqiy yetukligi, madaniy saviyasi va psixologik tayyorgarligini aks ettiradi. Shuning uchun ham, pedagogika oliygohlarida bu yoʻnalishdagi ishlar tizimli tarzda yoʻli qoʻyilishi zarur: ya’ni, dars jarayonida muloqot madaniyatini shakllantiruvchi mashqlar, topshiriqlar, amaliy mashgʻulotlar, metodlar, hamkorlik asosidagi loyihalar tashkil etilishi kerak. Pedagog shaxsning kasbiy yetukligi ham kommunikativ kompetentligiga bogʻliqdir. Avvalambor, boʻlajak pedagog kasbiy yetuk boʻlosh uchun kommunikativ kompetentligini rivojlanishining pedagogik-psixologik ahamiyatini bilmogʻi kerak. Bu pedagogning oʻquvchilar bilan muvaffaqqiyatli muloqot qilishini ta’minlaydi. Shu sababdan boʻlajak pedagog oʻzida kommunikativ kompetentlikni rivojlantirishi, kommunikativ koʻnikmalarni AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 1255 MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 2025-yil, oktyabr, 10-son shakllantirishi, kasbiy kommunikatsiya malakalarini oshirishi, oʻz-oʻzini baholash va oʻzini boshqarish qobiliyatlarini rivojlantirishi zarur. Pedagogik jihatdan olib qaralganida, kommunikativ kompetentlikni rivojlantirishda interaktiv metodlar-rol oʻyinlari, muloqot treninglari, debatlar (fikr almashish, bahs munozara ), refleksiya mashgʻulotlari muhim rol oʻynaydo. Bunday faoilyatlar orqali talaba oʻz nutqini, xulqini, hissiy javoblarini nazorat qilishni va har xil pedagogik vaziyatlarda toʻgʻri muloqot yoʻlini tanlashni oʻrganadi, bilim, koʻnikma hosil qiladi. Pedagog esa o‘quvchilarning ishtirokini ta’minlash va ularning o‘quv-tarbiya jarayoniga ijobiy ta’sir ko‘rsatish imkonini beradi. ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA “Kommunikativ kompetensiya” atamasi ilmiy adabiyotga D.Xayms tomonidan kiritilgan. Oʻtgan asrning 60-70-yillaridan boshlab tilni oʻrganishga doir dastlabki kompetensiyalar kiritila boshlandi. Bunda D.Xayms tomonidan 1972-yilda “kommunikativ kompetensiya” tushunchasi kiritiladi. Kompetensiya kompetentlik kategoriyalarini tilni, ayniqsa, ikkinchi (ona tilidan tashqari) tilni oʻrganish nazariyasi va amaliyotida, boshqarishda, rahbarlikda, menejmentda professionallik va muloqotni oʻrganishda foydalanila boshlandi. Kommunikativ kompetentlikning ahamiyatlari, hamda psixologik-pedagogik xususiyatlari quyidagi olimlar tomonidan keng ko‘lamli tarzda o‘rganilgan: S.A.Gilmanova, Martin Mulder, N.A.Muslimov, M.Canale, M.Swain, N.N.Azizxo‘jayeva, Marianne Celce-Mursia, L.F.Bachman, S.A.Eshmurodova, S.J.Savignon, O‘.M.Olloqova, D.R.Qo‘ziyeva, T.M.Abdusalomova. “Kommunikativ kompetentlik” atamasi ikki soʻzdan iborat boʻlib, “kommunikatsiya” – fikr yoki axborot almashish, hamda “kompetensiya” – biror soha yoki masalada yaxshi bilimga ega boʻlish, mahoratli boʻlishni anglatadi. Bu atama oʻzbek tilida “kommunikativ kompetensiya” deb ham ishlatiladi va oʻz zamirida tilni kommunikatsiya vositasi sifatida rivojlantirish nazariyasiga asoslanadi. Kommunikativ kompetentlik oʻz ichiga quyidagilarni qamrab oladi: 1. Axborot almashish: Fikrlar, gʻoyalar va maʼlumotlarni boshqalar bilan samarali tarzda almashish qobiliyati. 2. Tilni bilish: Axborotni tushunarli va toʻgʻri ifodalash uchun tilning grammatik va leksik qoidalarini chuqur bilish, 3. Muloqot mahorati: Turli vaziyatlarda oʻz fikrini toʻgʻri va taʼsirchan ifodalay olish, boshqalarning fikrini tushunish va muloqotni madaniyatli yuritish qobiliyati. 4. Natijaga erishish: Muloqot jarayonida maqsaddan kelib chiqib, oʻzaro tushunishga erishish va muvaffaqiyatli natijaga erishish qobiliyati. Kompetensiya (competence) – biror kasb yoki faoliyat uchun zarur bo‘lgan bilim, ko‘nikma, malaka, qobiliyatlar majmuasi. Kompetentlik esa bu kompetensiyani amalda qo‘llay olish, faoliyati samarali, javobgarlik bilan bajarish darajasi sifatida ko‘riladi. “Kommunikativ kompetensiya” – ijtimoiy vaziyatlarda ona tilida hamda birorta xorijiy tilda oʻzaro muloqotga kirisha olishni, muloqotda muomala madaniyatiga amal qilishni, ijtimoiy moslashuvchanlikni, hamkorlikda jamoada samarali ishlay olish layoqatlarini shakllantirishni nazarda tutadi. Kommunikativ kompetensiya atamasini D.Xayms Chomskyning “Linguistik competence” (lingvistik kompetensiya) modeli yetarli emasligi, tilni faqat grammatik jihatdan emas, balki ijtimoiy kontekstlarda ishlatilishini ham qamrab olishi kerakligini ilgari surgan holda fanga tatbiq qilgan. U til foydalanuvchisi qanday vaziyatlarda, kim bilan, qanday maqsadda va kontekstdan kelib chiqqan holda gapirganda “to‘g‘ri” bo‘lishi kerakligi (appropriateness) tushunchasini kiritadi Bugungi kunga qadar “kommunikativ kompetesiya” tushunchasiga bir qanqa chet el va mahalliy pedagoglar tomonidan turlicha ta’riflar berilgan. Rus pedagogigi S.A.Gilmanova oʻzining ilmiy faoliyatida nolingvistik fakulteti talabalarining chet tilidan kommunikativ kompetensiyasini rivojlantirishning pedagogik shartlarini tahlil qilgan va koʻplab ta’riflarni keltirgan Keyinchalik esa, Canale va Swain 1980-yillarda bu tushunchani til oʻrganishda pedagogik yondashuv sifatida modellashtirgan, ya’ni kommunikativ kompetentlik tarkibini grammatik, sosiolingvistik (tilshunoslik) va strategik, diskurs kabi tarkibiy qismlarga bo‘lib chiqqan. 1. Grammatik: leksika, fonologiya, morfologiya, sintaksis, semantika, grammatika qoidalarini bilish. 2. Sosiolinguistik: imo-ishoralarni, odob-axloq, talaffuz, registr, mavzu va kontekstga mos so‘z tanlash kabi jihatlar. AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 1256 2025-yil, oktyabr, 10-son 3. Strategik: kommunikatsiya jarayonida yuzaga keladigan muammolarni (yo‘l-yo‘riqlar yetishmasligi, tu shunmovchilik) yengib o‘tish uchun strategiyalar qo‘llash; misol uchun, tushunarsiz joyni qayta so‘rash, sinonim so‘zlar ishlatish, tana tili yoki imo-iyalardan foydalanish. 4. Diskurs: matnlarni izchillik va bir-biri bilan bog‘liqlik jihatdan tuzish; tinglovchi yoki o‘quvchi uchun mantiqiy, oqilona, tushunarli bo‘lishi; yozma yoki og‘zaki nutqda gaplar va fikrlar oqimining samarali tashkil qilinishi. Pedagog olima N.Azizxo‘jaeva Pedagogik malaka va metodologik jihatlar asosida kompetentlikni rivojlantirish masalalari haqida aniq fikrlar berib oʻtgan. Unda pedagogik mahorat asoslari, pedagogik faoliyat turlari, pedagogik munosabatlar va pedagogik madaniyat masalalari ko‘rib chiqilgan. NATIJA VA MUHOKAMA Bo‘lajak pedagoglarning kommunikativ kompetentligini rivojlantirishda muloqot madaniyati, empatiya, nutq madaniyati va faol tinglash ko‘nikmalarini shakllantirish muhim omil hisoblanadi. Bu jarayon pedagogning shaxsiy motivatsiyasi va kasbiy o‘sish ehtiyoji bilan bevosita bog‘liq. Boʻlajak pedagog avvalambor, kommunikativ kompetentligini rivojlantira olsa, kasbiy kompetentlikka ham erisha oladi. Psixologik-pedagogik yondashuvlar asosida olib borilgan tajriba mashg‘ulotlari natijasida talabalarning o‘z fikrini erkin ifoda etish, ijtimoiy vaziyatlarda samarali muloqot o‘rnatish hamda konfliktlarni konstruktiv hal etish ko‘nikmalari sezilarli darajada rivojlangan. Demak, tadqiqotlar va izlanmalar natijasi shuni koʻrsatadiki, kommunikativ kompetentlik nafaqat boʻlajak pedagoglar balki, barcha oʻqituvchi murabbiylar uchun ham shakllanishi zarur boʻlgan jarayondir. Kommunikativ kompetentlikni rivojlantirish jarayonida o‘quv jarayonining interfaol usullar bilan boyitilishi (munozara, debat, rolli o‘yinlar, refleksiya mashqlari) talabalarda nafaqat kasbiy, balki ijtimoiy faollikni ham kuchaytiradi. Talabalar hatto maktab yoshidagi oʻquvchilarga ham kommunikativ kompetentlik rivojlanishining psixologik nuqtai nazaridan ham foydasi, ham natijasi keng koʻlamli boʻladi. Tahlillar shuni ko‘rsatdiki, kommunikativ kompetentlik faqat nazariy bilim bilan emas, balki real pedagogik vaziyatlarda muloqot tajribasi orttirish orqali shakllanadi. Shu bois, bo‘lajak pedagoglar uchun kommunikativ treninglar, amaliy mashg‘ulotlar va psixologik seminarlarning samarali tashkil etilishi zarur. Bunday seminar va treninglarni pedagogika oliygohlarida, maktablarda uslubiy qoʻllanma koʻrinishida amalga oshirish mumkin. Interfaol usullardan foydalanishi esa pedagogga psixologik-pedagogik jihatdan koʻmak beradi. Talabalarni turli vaziyatlarda prefessional rollarni bajarishga undashi, ularda amaliy tajriba orttirishga koʻmaklashishi mumkin. Jamoada ishlash va oʻzgaruvchan aharoitlarga moslashish qobiliyatini shakllantiradi. Kasbiy faollikni kuchaytirib, ma’lumotlarni tahlil qilish va xulosa chiqarish qobiliyatini oʻstiradi. Interfaol usullarning afzalligi shundaki, kommunikativ kompetentlikni oshiradi va uni yuksaltirishga yordam beradi. Bundan tashqari, bo‘lajak pedagoglarda kommunikativ kompetentligini shakllantirishda quyidagi komponentlar muhim ahamiyat kasb etadi: motivatsion, kognitiv, emotsional, faoliyatli va refleksiv komponentlar. Har bir komponentning rivojlanishi o‘qituvchining kelgusidagi kasbiy faoliyatida muvaffaqiyatli muloqot o‘rnatish, o‘quvchilarda ishonch uyg‘otish hamda ijtimoiy-psixologik muhitni boshqarish qobiliyatini kuchaytiradi. Bo‘lajak pedagoglarning kommunikativ kompetentligini rivojlantirish jarayoni ko‘p omilli, tizimli va bosqichma-bosqich kechadigan jarayondir. Kommunikativ kompetentlik pedagog shaxsining professional madaniyatida markaziy o‘rin tutadi. Ayniqsa, bu kompetentlikning shakllanishi talabaning psixologik tayyorgarligi, shaxsiy motivatsiyasi, o‘zini ifoda etish qobiliyati hamda muloqotda o‘zaro hurmatni saqlay olish malakasi bilan uzviy bog‘liq.Pedagoglarda kommunikativ kompetentlikni rivojlantirish uchun o‘quv jarayoniga shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim, faol o‘qitish texnologiyalari, interfaol metodlar va psixologik treninglarni tatbiq etish zarur. Bu nafaqat bilim va ko‘nikmalarni rivojlantiradi, balki talabalarda o‘z fikrini erkin ifoda etish, ijtimoiy mas’uliyatni his qilish hamda kasbiy refleksiya madaniyatini shakllantiradi. Kommunikativ kompetentlikni shakllantirishda asosiy muammo – talabalarning muloqotda psixologik to‘siqlari, nutqiy faoliyatdagi ishonchsizlik va passivlikdir. Shu sababli, bo‘lajak pedagoglar uchun psixologikpedagogik tayyorgarlikni chuqurlashtirish, emotsional intellektni rivojlantirish va o‘zini tahlil qilish (refleksiya) ko‘nikmalarini shakllantirish muhim ahamiyat kasb etadi. Kommunikativ kompetentlikning rivojlanishi o‘qituvchining kasbiy o‘sish darajasini belgilovchi asosiy mezonlardan biridir. Pedagog shaxsining muloqotga kirisha olish madaniyati, til vositalaridan oqilona foydalanishi, nutq jarayonida emotsional barqarorlikni saqlashi va har bir o‘quvchiga individual yondashuvi – bularning barchasi kommunikativ kompetentlikning psixologik-pedagogik asosi sifatida namoyon bo‘ladi. AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 1257 MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 2025-yil, oktyabr, 10-son XULOSA Bo‘lajak pedagoglarning kommunikativ kompetentligini rivojlantirish – ularning kasbiy shakllanishi, ta’lim-tarbiya jarayonidagi muvaffaqiyati va ijtimoiy faolligi uchun muhim omildir. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, bu kompetentlik faqat nazariy bilimlar bilan emas, balki real pedagogik vaziyatlarda muloqot tajribasi orttirish orqali shakllanadi.Kommunikativ kompetentlik tarkibiga grammatik, sosiolingvistik, strategik va diskurs komponentlar kiradi. Bu komponentlar orqali pedagog shaxs nutq madaniyati, empatiya, faol tinglash, emotsional barqarorlik, refleksiya va ijtimoiy moslashuvchanlik kabi ko‘nikmalarni egallaydi.Interfaol metodlar – munozara, debat, rolli o‘yinlar, treninglar – talabalarda nafaqat kasbiy, balki ijtimoiy faollikni ham kuchaytiradi. Bu jarayon pedagogning shaxsiy motivatsiyasi, psixologik tayyorgarligi va o‘zini ifoda etish qobiliyati bilan uzviy bog‘liq. Shu bois, pedagogika oliygohlarida kommunikativ kompetentlikni rivojlantirishga yo‘naltirilgan psixo logikpedagogik mashg‘ulotlar, metodik qo‘llanmalar va treninglar tizimli tarzda tashkil etilishi zarur. Bu nafaqat o‘qituvchining kasbiy o‘sishini ta’minlaydi, balki o‘quvchilar bilan samarali muloqot o‘rnatish, ijtimoiy-psixologik muhitni boshqarish va individual yondashuvni shakllantirishga xizmat qiladi. Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati: 1. Azizxoʻjayeva N.N - Pedagogik texnologiya va pedagogik mahorat. T. 2003.24 b 2. Muslimov N.A. Boʻlajak kasb-ta’limi oʻqituvchilarini kasbiy shakllantirish (T. Fan 2004) 36 b 3. “Competence-based Vocational and Professional Education: Bridging the Worlds of Work and Education” (Martin Mulder, 2016/2017) 4. Гильманова С.А. Педагогические условия развития иноязычной коммуникативной компетенции студентов неязыковых факультетов. Диссертация на соискание академической степени магистра. –Челябинск, 2019. 147 с. 5. Kommunikativ kompetensiyaoʻquvchining muloqot madaniyatini rivojlantirish omili-Olloqova Oʻgʻiljon Mamanazarovna. Buxoro davlat universiteti boshlangʻich ta’lim kafedrasi oʻqituvchisi. Ta’lim va innovatsion tadqiqotlar (2023 йил № 8) 6. To‘rayeva Muqaddas Abdusalomovna “Kommunikativ kompetensiyani shakllantirishning psixologik-pedagogik asoslari” . Maqola, Pedagogika va psixologiya jurnali, 2019) 7. Eshmurodova, S.A. Kommunikativ kompetensiyani rivojlantirishda zamonaviy texnologiyalar. Ta’lim va innovatsion tadqiqotlar jurnali.(2021) 8. Hymes, D.H. (1972). On Communicative Competence. In: Pride, J.B. & Holmes, J. (Eds.), Sociolinguistics. London: Penguin. pp. 269-293. 9. Bachman, L.F. (1990). Fundamental Considerations in Language Testing. Oxford University Press. 10. Canale, M. & Swain, M. (1980). Theoretical Bases of Communicative Approaches to Second Language Teaching and Testing. Applied Linguistics, 1(1), 1-47. AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 240 2025-yil, oktyabr, 10-son Pedagogika fanlari Pedagogika nazariyasi. Pedagogik ta’limotlar tarixi Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (sohalar bo‘yicha) Maxsus pedagogika Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari nazariyasi va metodikasi Kasb-hunar ta’limi nazariyasi va metodikasi Elektron ta’lim nazariyasi va metodikasi (ta’lim sohalari va bosqichlari bo‘yicha) Ta’limda menejment Maktabgacha ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi Ijtimoiy pedagogika Tarix fanlari Psixologiya fanlari Fizika-matematika fanlari Kimyo fanlari Biologiya fanlari Falsafa fanlari Filologiya fanlari Geografiya fanlari 13.00.00 13.00.01 13.00.02 13.00.03 13.00.04 13.00.05 13.00.06 13.00.07 13.00.08 13.00.09 07.00.00 19.00.00 01.00.00 02.00.00 03.00.00 09.00.00 10.00.00 11.00.00 AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 241 MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 2025-yil, oktyabr, 10-son 2025. №10 Mas’ul muharrir: Ramzidin Ashurov Ingliz tili muharriri: Murod Xoliyorov Musahhih: Alibek Zokirov Sahifalovchi va dizayner: Iskandar Islomov © Materiallar ko‘chirib bosilganda “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali manba sifatida ko‘rsatilishi shart. Jurnalda bosilgan material va reklamalardagi dalillarning aniqligiga mualliflar ma’sul. Tahririyat fikri har vaqt ham mualliflar fikriga mos kelamasligi mumkin. Tahririyatga yuborilgan materiallar qaytarilmaydi. Manzilimiz: Toshkent shahar, Yunusobod tumani 19-mavze, 17-uy. “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali 26.09.2023-yildan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Adminstratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi tomonidan №C–5669363 reyestr raqami tartibi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tkazilgan. Litsenziya raqami: № 136361.