Boshlang'ich sinflarda matematik mantiqiy fikrlashni rivojlantiruvchi metod va vositalar

AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI Pedagogika, psixologiya fanlariga ixtisoslashgan ilmiy jurnal ISSN: 3060-4613 Pedagogika fanlari Pedagogika nazariyasi. Pedagogik ta’limotlar tarixi Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (sohalar bo‘yicha) Maxsus pedagogika Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari nazariyasi va metodikasi Kasb-hunar ta’limi nazariyasi va metodikasi Elektron ta’lim nazariyasi va metodikasi (ta’lim sohalari va bosqichlari bo‘yicha) Ta’limda menejment Maktabgacha ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi Ijtimoiy pedagogika Tarix fanlari Psixologiya fanlari Fizika-matematika fanlari Kimyo fanlari Biologiya fanlari Falsafa fanlari Filologiya fanlari Geografiya fanlari 13.00.00 13.00.01 13.00.02 13.00.03 13.00.04 13.00.05 13.00.06 13.00.07 13.00.08 13.00.09 07.00.00 19.00.00 01.00.00 02.00.00 03.00.00 09.00.00 10.00.00 11.00.00 2025 №10 MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI VAZIRLIGI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI Elektron nashr. 1316 sahifa, 3-oktyabr, 2025-yil. Muassis: “Tadbirkor va ishbilarmon” MChJ Hamkorlarimiz: O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi, O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti BOSH MUHARRIR: Karimova E’zoza Gapirjanovna – O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vaziri BOSH MUHARRIR O‘RINBOSARI: Ibragimova Gulsanam Ne’matovna – Pedagogika fanlari doktori, professor TAHRIRIYAT KENGASHI A’ZOLARI Ibragimov X.I. – pedagogika fanlari doktori, akademik Shoumarov G‘.B. – psixologiya fanlari doktori, akademik Qirg‘izboyev A.K. – Тarix fanlari doktori, professor Jamoldinova O.R. – pedagogika fanlari doktori, professor Sharipov Sh.S. – pedagogika fanlari doktori, professor Shermuhammadov B.Sh. – pedagogika fanlari doktori, professor Ma’murov B.B. – pedagogika fanlari doktori, professor Madraximova F.R. – pedagogika fanlari doktori, professor Kalonov M.B. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Nabiyev D.X. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Qo‘ldoshev Q. M. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Ikramxanova F.I. – filologiya fanlari doktori, professor Ismagilova F.S. – psixologiya fanlari doktori, professor (Rossiya) Stoyuxina N.Yu. – psixologiya fanlari nomzodi, dotsent (Rossiya) Magauova A.S. – pedagogika fanlari doktori, professor (Qozog‘iston) Rejep O‘zyurek – psixologiya fanlari doktori, professor (Turkiya) Wookyu Cha – Koreya milliy ta’lim universiteti rektori (Koreya) Polonnikov A.A. – psixologiya fanlari nomzodi, dotsent (Belarus) Mizayeva F. O. – Pedagogika fanlari doktori, dotsent Baybayeva M.X. – pedagogika fanlari doktori, professor Muxsiyeva A.T. – pedagogika fanlari doktori, professor Aliyev B. – falsafa fanlari doktori, professor G‘afurov D. O. – falsafa fanlari doktori (Phd) Shomurodov R.T. – iqtisodiyot fanlari nomzodi (PhD), dotsent Mirzayeva F.O. – pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Jalilova S.X. – psixologiya fanlari nomzodi (PhD), dotsent Bafayev M.M. – psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Usmonova D.I. – Samarqand iqtisodiyot va servis institute dotsenti Saifnazarov I. – falsafa fanlari doktori, professor Nematov Sh.E. – pedagogika fanlari nomzodi (PhD) Tillashayxova X.A. – psixologiya fanlari nomzodi (PhD), dotsent Yuldasheva F.I. – pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD),dotsent Doniyorov S. M. –“Yangi O‘zbekiston” va “Pravda Vostoka” gazetalari tahririyati DM bosh muharriri, O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan jurnalist, filologiya fanlari nomzodi (PhD) Yuldasheva D.B. – filologiya fanlari bo‘yicha falsafa (PhD) doktori, dotsent Tangriyev A. T. – Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti kafedra professori Ashurov R. R. – psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Panjiyev M. A. – Qashqadaryo viloyati Maktabgacha va maktab ta’limi boshqarmasi boshlig‘ining birinchi o‘rinbosari Xudayberganov N. A. – Xorazm Ma'mun akademiyasi Tabiiy fanlar bo‘limining katta ilmiy xodimi, biologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali 26.09.2023-yildan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi tomonidan №С-5669363 reyestr raqami tartibi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tkazilgan. Litsenziya raqami: №136361 EDITOR-IN-CHIEF: Karimova E’zoza Gapirzhanovna – Minister of Perschool and School Education of the Republic of Uzbekistan DEPUTY EDITOR-IN-CHIEF: Ibragimova Gulsanam Ne’matovna – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor EDITORIAL BOARD MEMBERS: Ibragimov X.I. – Doctor of Pedagogical Sciences, Academician Shoumarov G‘. B. – Doctor of Psychological Sciences, Academician Qirg‘izboyev A. K. – Doctor of Historical Sciences, Professor Jamoldinova O.R. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Sharipov Sh.S. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Shermuhammadov B.Sh. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Ma’murov B.B. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Madraximova F.R. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Kalonov M.B. – Doctor of Economic Sciences, Professor Nabiyev D.X. – Doctor of Economic Sciences, Professor Koldoshev K. M. – Doctor of Economic Sciences, Professor Ikramxanova F.I. – Doctor of Philological Sciences, Professor Ismagilova F.S. – Doctor of Psychological Sciences, Professor (Russia) Stoyuxina N.Yu. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor (Russia) Magauova A.S. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor (Kazakhstan) Rejep O‘zyurek – Doctor of Psychological Sciences, Professor (Turkey) Wookyu Cha – President of the National University of Education, Korea (South Korea) Polonnikov A.A. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor (Belarus) Mizayeva F. O. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Baybayeva M.X. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Muxsiyeva A.T. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Aliyev B. – Doctor of philosophy, professor Gafurov D. O. – Doctor of Philosophy (PhD) Shomurodov R.T. – Candidate of Economic Sciences (PhD), Associate Professor Mirzayeva F.O. – Doctor of Philosophy in Pedagogical Sciences (PhD), Associate Professor Jalilova S.X. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Bafayev M.M. – Doctor of Philosophy in Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Usmonova D.I. – Associate Professor, Samarkand Institute of Economics and Service Saifnazarov I. – Doctor of philosophy, professor Nematov Sh.E. – Candidate of Pedagogical Sciences (PhD) Tillashayxova X.A. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Yuldasheva F.I. – Doctor of Philosophy in Pedagogical Sciences (PhD), Associate Professor Doniyorov S. M. – Editor-in-Chief of the Editorial Board of the newspapers "Yangi Uzbekiston" and "Pravda Vostoka", Honored Journalist of the Republic of Uzbekistan, Candidate of Philological Sciences (PhD) Yuldasheva D.B. – Doctor of Philosophy (PhD) in Philological Sciences, Associate Professor Tangriyev A.T. – is a professor of Tashkent State University of Economics Ashurov R. R. – doctor of philosophy (PhD) in psychology Panjiyev M. A. – First Deputy Head of the Department of Preschool and School Education of the Kashkadarya Region Khudaiberganov N. A. – Senior Researcher of the Department of Natural Sciences of the Khorezm Mamun Academy, Doctor of Philosophy (PhD) in Biological Sciences “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali O‘zbekiston Respublikasi Oliy attestatsiya komissiyasining quyidagi qarorlariga asosan pedagogika va psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) hamda fan doktori (DSc) ilmiy darajasiga talabgorlarning dissertatsiyalaridagi asosiy ilmiy natijalarni chop etish uchun milliy ilmiy nashrlar ro‘yxatiga kiritilgan: Pedagogika fanlari bo‘yicha: OAK Kengashi tavsiyasi (26.08.2024-y., №11-05-4381/01) asosida: • Ekspert kengashi (29.10.2024-y., №10) • Rayosat qarori (31.10.2024-y., №363/5) Psixologiya fanlari bo‘yicha: Toshkent davlat pedagogika universiteti murojaatiga asosan OAK tavsiyasi (24.04.2025-y., №11-05-2566/01): • Ekspert kengashi (25.05.2025-y., №10) • Rayosat qarori (08.05.2025-y., №370/5) AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 4 2025-yil, oktyabr, 10-son MUNDARIJA The Use of Innovative Pedagogical Technologies in the Development of Critical Thinking ........................ 16 Gulnar Atakhanova Orinbaevna Current Aspects of Designing and Implementing Extracurricular Educational Activities at the Primary General Education Level....................................................................................... 20 Amankosova Dinara Gabitovna Maktabgacha ta’lim tizimida tarbiyachi shaxsiyati va kasbiy mahorati shakllanishining nazariy asoslari .... 24 Axmadaliyeva Moxlaroy To‘xtapolatovna Pedagogical Model and Stages of Teaching Subjects Through a Project-Based Approach ....................... 28 Bannayev Qosimjon Lotin tili va zamonaviy tibbiy terminologiya: tarixi, vazifasi va amaliy ahamiyati ......................................... 31 Eshmurodova Shirin Oybekovna Motor alaliyaning nonutqiy simptomatikasi .................................................................................................. 34 Isayeva Mushtariy Alisher qizi Talabalar etnomadaniy kompetentligini rivojlantirishning pedagogik-psixologik omillari ............................. 38 Isomiddinov Asliddin Baxriddin o‘g‘li Texnologiya darslarida o‘quvchilarning texnik savodxonligini robototexnika elementlari asosida rivojlantirish.................................................................................................................. 41 Jabborova Umida Fizika fanini mutaxassislik fanlari integratsiyasi asosida o‘qitishda bo‘lajak muhandislarning kasbiy kompetentligini rivojlantirishning ilmiy-nazariy asoslari .................................................................... 45 Xayrullayev Asliddin Isatullayevich Talaba tomonidan mutaxassislik tilini o‘zlashtirishda monologik nutqni o‘rgatishning samarali usullari masalasi haqida................................................................................................................ 51 Karimov N. M. Zamonaviy pedagog kadrlar tayyorlashda kasbiy motiv va motivatsiyaning o‘rni ....................................... 54 Melikova Elnora Shuxratovna Bo‘lajak ingliz tili o‘qituvchilarini tayyorlashda pragmatik kompetensiyaning roli ......................................... 58 Mustafayeva Nilufar Ulashovna O‘quvchilarda iqtisodiy tafakkurni rivojlantirishning pedagogik strategiyalari .............................................. 62 Nishonova Dilafruz Computer-Based Formative Assessment: Advantages and Challenges in Teaching English to High School Students .............................................................................................. 66 Obidjonova Shokhista Bakhtiyorovna Metata’lim texnologiyalari asosida bo‘lajak maktabgacha ta’lim mutaxassislarini tayyorlash tizimini takomillashtirish.............................................................................................................. 70 Oʻrolboyeva Durdona Sayfiddin qizi Sun’iy intellekt asosidagi darslarning an’anaviy darslarga nisbatan samaradorligini qiyosiy tahlil qilish ..... 73 Rasulev Bobirjan Atxamovich Pedagogik faoliyatda pedagogning kasbiy taraqqiyoti motivatsiyasining psixologik xususiyatlari .............. 78 Rustamova Surayyo Shaxobiddinovna Innovatsion kompetentlik tushunchasi va uning ilmiy-pedagogik asoslari ................................................... 84 Soliyev Eliyor Ravshan o‘g‘li Nutqida nuqsoni bo‘lgan bolalar eshituv idrokini o‘yinlar yordamida rivojlantirishning samarali usullari ..... 88 Xalilova Shahnoza Zamonaviy ta’limda kommunikativ kompetensiyaning o‘rni va ahamiyati.................................................... 92 Yaqubova Nigoraxon Ibrohimjon qizi Soliq yuki – mamlakat soliq soliq tizimining asosiy mezonidir ..................................................................... 97 Suyunov Otabek Shuxrat o‘g‘li Bo‘lajak o‘qituvchilarda kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirish va takomillashtirish yo‘llari ....................... 101 Ibodova Sarvinoz Sayfilloyevna Oliy taʼlim muassasalarida gospital pedagogika fanini oʻqitishning dolzarb masalalari va uning uslubiy taʼminoti ................................................................................................................................. 106 Inogamova Dilfuza Rahmatullaevna AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 5 2025-yil, oktyabr, 10-son Chizma geometriya va kompyuter grafikasi: an’anaviy fan va zamonaviy texnologiyaning uyg‘unlashuvi . 111 Raximov А. M., Tairova N. S., Sabirova D. U., Xasanova S. T., Tashpulatov R. X. Геймификация в обучении английскому языку на начальном этапе обучения .................................... 114 Курбанова Назира Низомиддиновна Talabalarda tanqidiy va evristik fikrlashni shakllantirishda raqamli texnologiyalarning o‘rni .........................117 Adjiyev Nayrullo Nazrulloyevich Konstruktiv yondashuv asosida tabiiy fanlar (science)ni o‘qitish metodikasi ................................................122 Amirullayeva Barno Abdulhaqovna Kimyo oʻqitishda oʻquvchilarning ijodiy faoliyatini shakllantirishning tajriba-sinov natijalari ..........................126 Artiqov Maqsud Bahodirovich, Babanazarova Ayzada Omirbaevna Kichik maktab yoshidagi o‘quvchilarni bilingvist sifatida shakllantirishda til oʻrganish koʻnikmalari va kompetentsiyalarining rivojlanishi .....................................................................131 Axmadjonova Gulira’no Muxtorjon qizi Talabalarning ijtimoiy kompetensiyalarini shakllantirishda kooperativ ta’limning metodik yondashuvlari .....135 Botiraliyeva Gulobar Mahamadismoil qizi Talabalarni intellektual faoliyatga tayyorlashda ijtimoiy sherikchilikning pedagogik va metodik asoslari .....139 Dilbarjonov Avazbek Ravshanbek o‘g‘li Teacher-Centered and Child-Centered Methods in Early Childhood Education: Insights From Finland and Uzbekistan .........................................................................................................143 Djaparova Gulnoza Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida “Metodik mahorat kuni” va “Metodik mahorat soati”ni tashkil etish .......150 Do‘stov Davron Zulhaydarovich Theoretical, Methodological, and Practical Factors of Differentiated Education ..........................................155 Ergash Shonazarovich Khasanov Maktabgacha yoshdagi bolalarning intellektual qobiliyatini rivojlantirishda kognitiv yondoshuv ..................160 Gulbahor Xamidova Mustaqil ta’lim – mustahkam bilim ................................................................................................................ 164 Halima Shukurova Sunatullayevna Integrating Google Classroom and Project-Based Learning for Enhanced Synchronous and Asynchronous Education ................................................................................168 Inomkhojaeva Shodiyakhon Abdukodirkhoja qizi O‘quvchilarning innovatsion fikrlash ko‘nikmalarini takomillashtirishning nazariy asoslari ...........................174 Mamadaliyev Axadjon G‘aniboyevich Hududiy rivojlanishda innovatsion yondashuvlarni strategik boshqaruvga integratsiya qilish yo‘llari ...........177 Mo‘minov Fazliddin Xusniddin o‘g‘li O‘rta yoshdagi ayollarda harakat faoliyatini rivojlantirishda milliy o‘yinlarning pedagogik ahamiyati ...........184 Mustafoyev Sherali Pedagogical and Psychological Foundations of Developing Higher-Order Thinking Skills in Students .......188 Nasimova Zarina Isomiddin kizi Pedagogik ijodkorlikning kasbiy professionallikda namoyon bo‘lish xususiyatlari ........................................193 Numonova Dildor Umurzoqovna Ko‘zi ojiz boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining kommunikativ kompetentsiyasini o‘rganishning nazariy asoslari ......................................................................................................................196 Qarshiboyev Asliddin Maktabgacha tа’lim tаshkilоtlаrida ta’lim-tarbiya jarayonini tashkil etish masalalari.....................................200 Qilichova Marxabo Xudayqulovna The Transformation of Existential Thought in British Literature: Iris Murdoch’s Philosophical Humanism and the Reinterpretation of Freedom .........................................................................................204 Rahmonqulova Zarnigor Nasimjon qizi Sportchilarning elektron platformalardan foydalanishning metodik tahlili .....................................................209 Saydullayev Zafar Erkinovich Adabiy ta’limda estetik tarbiya ......................................................................................................................216 Sharipov Elmurod Sa’dulla o‘g‘li O‘qituvchi-trenerning ko‘p qirrali kasbiy-pedagogik funksiyalari ...................................................................220 Sulaymonov Jaxongir Solijonovich Uzluksiz kasbiy rivojlanishda art-pedagogikaning o‘qituvchilar hissiy farovonligiga ta’siri ...........................223 Suvanova Kamola Raimqul qizi AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 6 2025-yil, oktyabr, 10-son Raqamlashtirish muhitida umumta’lim maktablarida ta’lim sifatini oshirish ..................................................226 Xamidova Komila Maxmudovna Oliy ta’limda kvest texnologiyasi yordamida fizika fanining murakkab tushunchalarini o‘zlashtirish samaradorligini oshirish metodikasi.................................................................231 Yo‘lchiyev Shaxriyor Xusanovich, O‘rinboyeva Kumushoy Sultonbek qizi Совершенствование профессиональных компетенций будущих инженеров на основе интегративного подхода ...........................................................................................................235 Умарова Гулчехра Абитовна Kichik maktab yoshidagi o‘quvchilarning aqliy qobiliyatining psixologik xususiyatlari ..................................238 Alanazarova Sholpan Artikbaevna, Artiqbaeva Miyassar Jumanazarovna Biologiya ta’limida innovatsion metodlarni joriy etishda ta’lim menejmentining roli ......................................241 Allayorova Maloxat Normaxmat qizi Integrating Innovative Technologies for the Enhancement of Speech and Communication Skills Among Learners With Intellectual Disabilities in Uzbekistan: Pedagogical Approaches and Developmental Outcomes ............................................................................244 Donisheva Gulruy Akhrorkulovna Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini o‘quvchilar o‘qish savodxonligini rivojlantirishga metodik jihatdan tayyorlash ..................................................................................................247 Doniyarov Mavlonbek Arabovich Kimyoviy birikmalarda bog‘lar sonini hisoblashning yangi matematik usullari ..............................................252 Ergashev Vahob Ergashevich Boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining mantiqiy tafakkurini rivojlantirish pedagogik muammo sifatida .............257 G‘aniyeva Maftuna Abduaziz qizi Pedagogika oliy o‘quv yurtlarida steam fanlarini raqamli texnologiyalar asosida o‘qitishning metodik asoslari ...........................................................................................................261 Jamolova Sitora Muzaffar qizi Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining matematik tafakkurini rivojlantirishda didaktik o‘yinlar va interaktiv metodlardan foydalanish samaradorligi ..........................................................264 Mamadiyorov Jamol Zamonaviy ta’lim jarayonida talabalar mustaqil faoliyatini rivojlantirishda pedagogik yondashuvlar ............268 Mamayusupova Nafisa Abdulatifovna Para yengil atletikachilarda nayza uloqtirish texnikasini takomillashtirish uslubiyati ....................................271 Qiyomova Shohsanam Yarash qizi Difficulties in Enhancing Communicativeness of Pre-Service English Teachers .......................................... 275 Kurbonova Maftuna Fakhriddinovna, Mirzayeva Gulshan Azamatovna Principles of Teaching Basic Foreign Language Skills (EFL) .......................................................................278 Samandarova Gulsara Ismatilloyevna O‘quvchilarning innovatsion ta’lim muhitida tayanch kompetensiyalarini shakllantirishning dolzarbligi .......282 Toshpulatova Farida Radjabovna Корпоративная культура педагогов и внутренняя стабильность ДОО ...................................................286 Буранова Шохноза Абдуразаковна Развивать личностные качества учащихся на уроках географии ........................................................... 290 Шадиева Нигора Шариповна Raqamli texnologiyalar yordamida oliy ta’lim sifatini oshirishda innovatsion yondashuvlar .........................295 Baytileuova Gulnaz Quralbay qizi Yangi avlod pedagoglarini tayyorlash: kompetensiyalar va qadriyatlarning roli ............................................298 Ro‘ziboyeva Ma’mura Abdunabiyevna Astronomiya fanini o‘qitishda integrativ yondashuvdan foydalanib o‘qitishning ta’lim tizimidagi o‘rni ..........301 Barakayeva Sarvinoz To‘lqunovna Alohida e’tiborga muhtoj bolalar bilan ishlashda yangi pedagogik texnologiyalarni qo‘llash ........................ 305 Usmonov Salohiddin Dushan o‘g‘li, Namozova Sevinch Asqar qizi Ma’naviy-axloqiy sifatlarni tarbiyalashda pеdagogik qadriyatlarning ustuvorligi ...........................................310 Jumayeva Gulnara Tursunpulatovna Talabalarni maktabgacha ta’lim tashkilotlarini maqsadli boshqarishga tayyorlashning nazariy asoslari ......314 Mahmudova Zulfiya Xomitovna Pedagogical Methodology Improve Students’ Professional Mobility in Acquisition of Specialty ...................319 Khidirova Muhabbat Murodillayevna AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 7 2025-yil, oktyabr, 10-son Boshlang‘ich sinf ona tili darslarida pedagogik texnologiyalardan foydalanish ............................................322 Ismoilova Surmaxon Amonovna, Yusupova Mohinur Qoraqalpoqlarning dehqonchilik marosimlari ...............................................................................................326 Orinboyeva Go‘zal Polatovna The Complexity of Training Teaching Staff for Work in Public Schools Organized in Medical Stations in Uzbekistan ................................................................................................................. 330 Inogamova Dilfuza Rakhmatullaevna Boshlang‘ich ta’lim texnologiya fanini o‘qitishda STEM yondashuvi orqali o‘quvchilarda mustaqil va tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirish ...............................................................................335 Jabbarova Zuhra Omondullayevna Eshitishda nuqsoni mavjud bolalarni nutqini shakllantirish metodikasi ........................................................338 Z. N. Mamarajabova 5–7-sinf qizlarida raqamli texnologiyalar ta’sirida tarbiya jarayonining o‘ziga xosliklari ................................341 Abdurazoqova Marg‘uba Muxammad qizi Maktabgacha yoshdagi bolalarda emotsional intellektni rivojlantirish diagnostikasi: metodlar va natijalar ..345 Abduxamidova Dilorom Abdumuminovna PISA topshiriqlari asosida o‘quvchilarda tadqiqotchilik ko‘nikmalarini shakllantirish ....................................349 Axunjanova Shirmonoy Isroiljonovna Bo‘lajak surdotarjimonlar uchun faoliyat turlarini tanlashda ko‘maklashish ..................................................354 Dehqanova Muborakxon G‘iyosiddinovna Mustaqil ta’limni tashkilllashtirishda tarjimadan foydalanish jarayonlari .......................................................357 Erkayev Elmirza Temirovich Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining kasbiy faoliyat samaradorligini oshirishda kreativ va tanqidiy fikrlash kompetensiyalarining o‘rni ..................................................................................361 Jumayeva Muxlisa Shokir qizi Tasks, Exercises, and Activities in the English Classroom: Differences, Similarities, and Effective Use .....366 Qodirov Olim Odilovich Maktabgacha yoshdagi bolalarda kommunikativ kompetentlikni rivojlantirish masalalari ............................372 Safarova Mohichehra Xonzafarovna Malaka oshirish tizimida boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini tabiiy-ilmiy savodxonligini rivojlantirish masalalari..........................................................................................................376 Saidova Dilnoza Maripovna O‘zbekiston va Yaponiya dzyudo trenerlarining mashg‘ulot jarayonlarini qiyosiy tahlili ................................380 Sharipov Xabibullo Abduqahhorovich “Kompyuter lingvistikasi”ning rivojlanish tendensiyasi ..................................................................................386 Xusanboyeva Muxlisa Ikrojon qizi Педагогические технологии стратегического развития взаимного сотрудничества организаций дошкольного образования и родителей ..............................................................................392 Тухлиев Муслимбек Шерзод угли Oliy ta’limda inklyuziv ta’lim tizimini joriy etish muammolari .........................................................................397 Dilbar Nurkeldiyeva Ixtisoslashtirilgan ta’lim muasasalarida tarbiyaning o‘rni ..............................................................................401 Laylo Sharopovna Nurmuxamedova Intellektida kamchiligi bo‘lgan bolalarning ijtimoiylashuvida muloqotning shakllanish xususiyatlari ............. 405 Shahnoza Amirsaidova Aqli zaif bolalarga ta’lim jarayonida o‘yin faoliyatini shakllantirishning ahamiyati .........................................409 Ziyodullayeva E’zoza Ne’matjonovna Pedagogik texnologiyalar metodlarini tanlash va qо‘llashning umumiy mezonlari .......................................412 Abdullayeva Komila Tursunovna Didaktik o‘yinlar vositasida 2-sinf o‘quvchilarida bog‘lanishli nutq ko‘nikmalarini shakllantirishning pedagogik imkoniyatlari ...................................................................................................416 Askarova Gulayim Arislan qizi Yugurib kelib uzunlikka sakrovchilarda tezkorlikni samarali va jadal rivojlantirishni ilmiy asoslash..............420 Avazov Shukrullo Ibatovich, Nuraliyeva Oʻgʻiloy Shomurotovna, Mustafayev Ismoil Nuralioʻgʻli Boshlang‘ich sinflarda kreativ ta’limning o‘ziga xos xususiyatlari va zaruriyati.............................................425 Axmedova Mastura Jamoliddinovna Imkoniyati cheklangan o‘quvchilarda tabiatshunoslik kompetensiyasini shakllantirishning pedagogik shart-sharoitlari ...........................................................................................................................430 Azizova Dilnora AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 8 2025-yil, oktyabr, 10-son Bo‘lajak shifokorlarda tibbiy – deontologik kompetensiyalarni shakllanishida tibbiy amaliyotning ahamiyati........................................................................................................................435 Babadjanova Gulchexra Baxtiyarovna Bolaning aqliy rivojlanishini yoritadigan ko‘rsatkichlar ..................................................................................440 Bozorboyev Javlon Davlatali o‘g‘li Bo‘lajak oligofrenopedagoglarning kasbiy-metodik kompetensiyalarini rivojlantirish xususiyatlari ...............445 Daminova Maftuna Asqarali qizi Kreativ pedagogika fani va mantiqiy fikrlash kompetentligi orasidagi bog‘liqlik ............................................449 Diyora Egamberdiyeva Oilani mustahkamlovchi va ajralishiga olib keluvchi omillar .........................................................................454 Haqberdiyev Jamoliddin Abdug‘affor o‘g‘li Quality Management as a Functional and Attributive Characteristic of Modern Management ..................... 458 Jabbarbergenova Bibimaryam Amangeldievna Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining ijodiy faoliyatini rivojlantirishda pedagogik va psixologik jarayonlar ................................................................................................................................464 Mamedova Maxfuza Erkinovna Huquqiy ong va madaniyatni shakllantirishda yuridik ta’limning roli: tahlil va takliflar ..................................470 Mansurova Zilola Akromxonovna Pedagogik ta’limda klaster yondashuvi: O‘zbekiston va jahon tajribasi .......................................................474 Nafisa Tokhirova Dilshod qizi Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining kasbiy kompetentligini rivojlantirishning nazariy-pedagogik asoslari: zamonaviy yondashuvlar va innovatsion imkoniyatlarning integratsiyasi asosida shakllanish jarayoni ................................................................................................... 478 Norqulov Lutfullo Mamarajabovich Montessori metodikasi va undagi bolalar sensomotorikasini rivojlantirishga doir tajribalar tahlili ................484 Parmonova Laylo Ilxomovna Molekulyar fizikani modellashtirish orqali o‘qitish metodikasini takomillashtirish..........................................488 Q. U. Tog‘ayeva Milliy tarbiyada raqamli vositalardan foydalanishning pedagogik imkoniyatlari ............................................493 Qoʻshnazarova Nozima Maxmutjon qizi Learning Intercultural Communication Through Social Media: the Approach of Modern Students ..............498 Raxmonqulova Feruza Akmal qizi Aqliy rivojlanishda muammolari bor maktab o‘quvchilarida geometrik tushunchalarni shakllantirishning nazariy asoslar ................................................................................................................. 502 Shodiyeva Navbaxor Xabibulla qizi Logopedning kasbiy faoliyatida deontologiya va kompentlikning roli va ahamiyati ......................................506 Temurova Gulchexra Xudoyqulovna, Isomitdinova Shaxinabonu Zavqiddin qizi STEAM ta’limida lego konstruktorlarining o‘rni va ahamiyati ........................................................................511 Toshpulatova Farida Radjabovna Diagnostikasi va reabilitatsiya qilishda eshitishida nuqsoni boʻlgan bola va ularning ota-onalari bilan bogʻliq muammolar ...............................................................................................514 Toshpulova Nodira Sultonmurod qizi Talabalarni maktabgacha ta’lim tashkiloti va ota-onalar hamkorligi o‘rtasidagi o‘zaro munosabat shakllari ........................................................................................................................... 518 Turdiqulova Luiza Zayniddinovna O‘zbekistonda ESG tamoyillarining ta’limga integratsiyasi: yutuqlar, muammolar va istiqbollari .................522 Tursunova Shahzoda Baxromovna Maktabgacha yoshdagi aqli zaif bolalarning fazoviy tasavvurlarini shakllantirish ........................................526 Xamidova Muyassar Polsaidovna Mustaqil ta’limni tashkil etishning asosiy didaktik prinsiplari.........................................................................530 Yuldashev Shukrullo Комплексная методика развития и обучения юных футболистов ..........................................................536 Ортиков Умиджон Худойбердиевич Особенности деятельности детей с нарушением зрения .......................................................................544 Юсупова Назира Integration of Music and Language: Creative Approaches to Teaching English to Music Students .............548 Akbarova Moxichexra AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 9 2025-yil, oktyabr, 10-son Ingliz tilidа yоzuv mаlаkаlаrini tаkоmillаshtirishdа bаhоlаsh metоdikаsi ......................................................553 Alimardonova Malika Botir qizi Yosh kurashchilarni jismoniy va aqliy rivojlantirishda basketbol o‘yinining ahamiyati ..................................560 Haqnazarov Qurbon Qo‘shayevich Voleybol murabbiylarining innovatsion fikrlash qobiliyatini shakllantirish usullari .........................................566 Haqqulov Akbar Abdiraupovich Sociolinguistic Competence and Intercultural Communicative Competence: Intertwining Concepts and Practical Implications .........................................................................................571 Kuchmurodova Gulnora Khatamovna Ilk qadam davlat dasturida steam ta’lim elementlaridan foydalanish imkoniyati ..........................................575 Nazarova Aziza Sohib qizi Kasbiy rivojlanish jarayonida rahbar shaxsiy sifatlarini rivojlantirishning zamonaviy yo‘nalishlari ................579 Roziqova Nazokat Alisher qizi Deontologik yondashuvning nazariy-pedagogik asoslari va uning ta’lim tizimidagi ahamiyati .....................583 Tashpulatova Nodira Olimjon qizi Kasbiy-pedagogik tayyorgarlikda fanlararo integratsiya asosida boshlang‘ich ta’lim yo‘nalishi o‘qituvchilarining metodik salohiyatini oshirish yo‘llari .........................................................586 Xashimova Aziza Alisherovna Природа и механизм действия биологических иммуностимуляторов на организм животных .............590 Койилова Мехринисо Джураевна Badiiy asarlar ustida ishlash jarayonida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining emotsional intellektini shakllantirish mezonlari .............................................................................................594 Jamalova Kamola Shahobiddinovna Bo‘lajak o‘qituvchilarning tanqidiy fikrlashini rivojlantirish asosida fizika o‘qitish metodikasini takomillashtirish .......................................................................................................................600 Musurmonova Shaxnoza Dilshod qizi Futbolchilarda texnik tayyorgarlikni takomillashtirishning ilmiy-metodik asoslari..........................................606 Babayev Anvarjon Axmedovich Semantik afaziya va uni bartaraf etish yo‘llari ..............................................................................................611 Umida O‘tabasarova Mexmanovna, G‘anieva Gulrux Tavakkaljon qizi Сравнительный анализ национальных видов борьбы Японии ............................................................... 616 Даминов Илхом Аширалиевич Pedagogik jarayonda kognitiv rivojlanishga ta’sir qiluvchi omillar va bu faoliyatni rivojlantiruvchi interaktiv metodlar va texnologiyalar ................................................................621 Abdiraimova Gulrux Samad qizi Aqli zaif kichik maktab yoshidagi bolalarda o‘qishni o‘zlashtirishga motivatsion tayyorlikni shakllantirish ...625 Abdunazarov Abdumutal Olimovich, Xaitboyeva Kumushxon Farxodjon qizi Psixik rivojlanishida kechikishi bo‘lgan bolalar nutqini rivojlantirishda neyrokorreksiyali mashg‘ulotlarning ahamiyati .............................................................................................628 Akramova Xafiza Samadovna, Jumanova Mashhura Shokir qizi Pedagogik amaliyotning boʻlajak oʻqituvchilar tayyorlash tizimidagi oʻrni .....................................................632 Aliyeva Mavjudaxon Baxromjon qizi O‘zbek tili darslarida media matnlardan foydalanish usullari ........................................................................637 Allakhova Bagdagul Djoldasbayevna Media axborot vositalarining bolalar va o‘smir yoshlarga ta’siri ....................................................................640 Arobova Shohsanam Akram qizi Biologiya ta’limida tizimli-faoliyatli yondashuvning nazariy-metodologik asoslari .........................................645 Asrorova Odinaoy Otabek qizi Maktabgacha yoshdagi dizartirik bolalarning so‘z boyligini rivojlantirish yo‘llari ...........................................650 Azizova Nilyufar Mirziyadovna Ijtimoiy pedagog faoliyatida innovatsion yondashuvlar ................................................................................656 Bahriddinova Gavhar Oydinovna Taʼlim tizimida deontologik yondashuvlarning pedagogik imoniyatlari ..........................................................659 Boboxujayev Johonmirzo Umar o‘g‘li Zamonaviy ta’limda imkoniyati cheklangan bolalarga nisbatan inklyuziv yondashuv ...................................662 Djurayeva Hurshida Libos va aksessuarlar orqali milliy estetik didni shakllantirishning pedagogik mexanizmlari .......................666 Doniyorova Shahnoza Erkin qizi AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 16 2025-yil, oktyabr, 10-son Muhandislik grafikasi ta’limida raqamli transformatsiya: o‘quv jarayonini takomillashtirishda zamonaviy pedagogik texnologiyalar (Cad, 3D modellashtirish, VR) roli .....................................................1281 Tadjiyeva Feruza Muxtarovna Raqamli ta’lim ekotizimi: AKT asosida axborot-ta’lim muhiti va virtual laboratoriyalarni joriy etish tajribasi .1286 Toshkentov Akmal Mamirovich Boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarida chiroyli yozish texnologiyalarini rivojlantirish pedagogik muammo sifatida.........................................................................................................................1290 Usmonova Gulnoza Abdurashid qizi Теория коммуникации как методологическая основа изучения трансформации языковой нормы в эпоху цифровых медиа ...............................................................................................1294 Дилшодбеков Темур Дилшодбек угли Значение усвоения учебных материалов в процессе формирования биологических понятий у учащихся...........................................................................................................1297 У. О. Шарибаева Specifics of Teaching Professional Terminology to Students of Economic Specialties ................................1301 Хамдамов Рамзбек Мадаминжонович Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida tarbiyalanuvchilarni kasbga yo‘naltirish: pedagogik yondashuvlar va amaliy tajribalar................................................................................................1306 Ahmedova Lola Abdivasi qizi Madaniyat tushunchasi va uni xorijiy til o‘qitishda o‘rganish zarurati............................................................1311 Ma’murova Farangiz Ne’matovna AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 1258 2025-yil, oktyabr, 10-son BOSHLANG‘ICH SINFLARDA MATEMATIK MANTIQIY FIKRLASHNI RIVOJLANTIRUVCHI METOD VA VOSITALAR Eshonqulova Shafoat Ergashevna JDPU dotsenti Eshonqulov Sherzod Ummatovich JiZPI dotsenti Samandarova Shahnoza Samarqand davlat pedagogika instituti assistenti Annotatsiya: Ushbu maqolada boshlang‘ich sinflarda matematik mantiqiy fikrlashni rivojlantirishning ahamiyati, asosiy metodlari hamda undan foydalanishda qo‘llaniladigan zarur vositalar haqida ma’lumot beriladi. O‘quvchilarda tahliliy va kreativ fikrlashni shakllantirish, muammolarni mustaqil hal qilish ko‘nikmalarini rivojlantirish bugungi kunning muhim vazifalaridan biri ekanligi ta’kidlanadi. Kalit so‘zlar: boshlang‘ich ta’lim, matematik mantiqiy fikrlash, mantiqiy fikrlash metodlari, interfaol o‘yinlar, muammoli o‘qitish, didaktik vositalar, matematik konstruktorlar, matematik tafakkur. Abstract: This article discusses the significance of developing mathematical logical thinking in primary school, the main methods, and the essential tools applied in this process. It emphasizes that teaching students analytical and creative thinking, as well as forming the ability to solve problems independently, is one of the most important tasks of modern education. Key words: elementary education, mathematical logical thinking, logical thinking methods, interactive games, problem-based teaching, didactic tools, mathematical constructors, mathematical thinking. Аннотация: В данной статье представлена информация о значении развития математического логического мышления в начальных классах, основных методах и необходимых средствах, используемых для этого процесса. Подчеркивается, что обучение учащихся аналитическому и творческому мышлению, формирование умений самостоятельно решать задачи является одной из важнейших задач современного образования. Ключевые слова: начальное образование, математическое логическое мышление, методы логического мышления, интерактивные игры, проблемное обучение, дидактические средства, математические конструкторы, математическое мышление. KIRISH Matematik mantiqiy fikrlash insonning atrof-muhitni to‘g‘ri tushunishi va uning asosida muammolarni hal qilishda zarur bo‘lgan ko‘nikmalardan biridir. Boshlang‘ich sinflardan boshlab bu ko‘nikmalarni rivojlantirish o‘quvchilarning kelajakdagi ta’limiga asos soladi. Matematik tafakkur yordamida o‘quvchilar nafaqat matematika fanida, balki hayotdagi har xil vaziyatlarda ham qiyinchiliklarni mantiqiy asosda yechishga tayyor bo‘ladilar. Matematik mantiqiy fikrlashning boshlang‘ich sinflardagi roli Boshlang‘ich sinf o‘quvchilariga matematik mantiqiy fikrlashni o‘rgatish ularning kelgusidagi o‘zlashtirishiga sezilarli ta’sir qiladi. Ya’ni: • Mantiqiy fikrlash imkonini beradi. • Tushunchalarni tizimli ravishda o‘zlashtirishga. • Muammolarni mantiqiy va mustaqil hal qilishga. • Yangilikka moslashish qobiliyatini rivojlantirishga. AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 1259 MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 2025-yil, oktyabr, 10-son Quyida mantiqiy tafakkurni rivojlantiruvchi metodlarga to‘xtalamiz: • “Kichik tadqiqotchi” metodi. Bu metod o‘quvchidan kreativ fikrlashni talab qiladi. Yangi bilimlar olish maqsadida o‘quvchi o‘zi masala tuzish va uni hal qilish yo‘llarini izlaydi. O‘qituvchi tomonidan beriladigan ijodiy-amaliy topshiriqlar hech qanday yordamsiz yoki namunaga asoslanmagan holda bajariladi. Mazkur metodning ustunligi shundaki, o‘quvchilarning bilish faoliyatini bosqichma-bosqich faollashtirish nazarda tutiladi hamda unda o‘quvchilarning qobiliyatlarini rivojlantirishga va o‘quv faoliyati tarkibida tadqiqotchilik unsurlari bo‘lishiga e’tibor qaratiladi. O‘qituvchi mavzuni yoritmaydi. Bunda mavzuga oid masala sinfga tashlanadi, uni o‘quvchilar kichik guruhlarda muhokama qilish jarayonida “tadqiqot” o‘tkazadilar va o‘z xulosalarini chiqaradilar, so‘ngra o‘qituvchi yordamida umumlashtiriladi. • “Qiziqarli suhbat” metodi. Bu metod o‘quvchini o‘ylashga, tafakkur etishga undaydi, shuningdek, tez, qisqa va qiziqarli bo‘lishi bilan ahamiyatlidir. Qiziqarli suhbat jarayoni o‘qituvchi va o‘quvchining dialogik nutqi shaklidagi savol-javobga asoslanadi. Biroq qiziqarli suhbatda o‘qituvchi tomonidan tayyorlangan savollarga o‘quvchi darslikdan yoki boshqa o‘quv materialidan tayyor javob topolmaydi. Qiziqarli suhbat savollari o‘quvchini tezlikda o‘ylashga va dars davomida olgan bilimlarini amaliy tatbiq etishga undaydi. • “Reyting” metodi. Bu metod qo‘llanganda barcha g‘oya va fikrlar yozma bayon etiladi. Bu esa o‘z fikr va g‘oyalarini og‘zaki ifoda etishda qiynaladigan o‘quvchilar uchun qulaylik yaratadi. Yozilgan fikrlar orasida keyinchalik xayolga kelgan fikrlarni yozish uchun bo‘sh joylar ham qoldiriladi. O‘quvchilarga o‘z fikrlarini erkin va mustaqil ifoda etish topshiriladi. G‘oyalar tahlili keyinroq amalga oshiriladi. Bu metoddan foydalanilganda muammoni yechish variantlari imkon qadar ortadi. • “Modellashtirish” metodi. Model so‘zi lotincha bo‘lib, o‘lchov, me’yor, namuna degan ma’noni anglatadi. Kuzatilayotgan mantiqiy masala va misolda berilgan obyektlarni chuqur va har tomonlama o‘rganish maqsadida tabiatda va jamiyatda ro‘y beradigan jarayonlarning modellari yaratiladi. Buning uchun obyektlar hamda ularning xossalari kuzatiladi va ular haqida tushunchalar hosil qilinadi. Bu tushunchalar oddiy so‘zlashuv tilida, turli rasmlar, sxemalar, belgilar va grafiklar orqali ifodalanishi mumkin. Ushbu tushunchalar model deb ataladi. Masalan, tezlikka oid masalalarda mashina yoki velosiped modellaridan foydalanish, uyga oid masalalarda esa uy modelini yasash orqali o‘quvchilarga tushuntirish mumkin. • “Raqamli inqilob” o‘yini. Bu qiziqarli va foydali o‘yin xotirani yaxshilash hamda rivojlantirishga xizmat qiladi. O‘yinning mohiyati shundaki, doskaga raqamlar tartib bilan birma-bir aks ettiriladi va keyin o‘chirib tashlanadi. O‘quvchilar ularni eslab qolib, keyin ko‘paytirishlari kerak. Bunday zanjirlar 4, 5 va hatto 6 ta raqamdan iborat bo‘lishi mumkin. O‘yin vaqt bilan cheklanadi. Xulosa qilib aytganda, mantiqiy tafakkurni o‘stirish bugungi kunning dolzarb masalasidir. Mantiqiy tafakkurni rivojlantiruvchi misol va masalalar ilk maktab bosqichidanoq o‘rgatilmoqda va darsliklarda bu kabi misol va masalalarning kiritilishiga kuchli e’tibor qaratilmoqda. MAVZUGA OID ADABIYOTLAR SHARHI Boshlang‘ich sinflarda matematik mantiqiy fikrlashni rivojlantirish masalasi ko‘plab olimlar tomonidan o‘rganilgan. Akramova o‘z tadqiqotlarida mantiqiy fikrlashni rivojlantirish metodlarini tahlil qilib, o‘quvchilarda mustaqil fikrlash va ijodiy yondashuvni shakllantirishning ahamiyatini ta’kidlaydi. Unga ko‘ra, dars jarayonida muammoli vaziyatlar yaratish orqali bolalarning tafakkur faoliyatini faollashtirish mumkin. Nazarova esa bolalarda mantiqiy tafakkurni vizual vositalar yordamida shakllantirish samarali natijalar berishini ko‘rsatib, rangli bloklar, kartalar va grafik tasvirlardan foydalanish orqali tushunchalarni tezroq o‘zlashtirish imkonini bergan. Karimov tomonidan olib borilgan tadqiqotlarda matematik mantiq va o‘qitish texnologiyalarining uyg‘unligi asosiy omil sifatida ko‘rsatiladi. Rustamov esa interfaol o‘yinlarning mantiqiy tafakkurni shakllantirishdagi o‘rnini ilmiy asoslab, shaxmat, topishmoq va mantiqiy mashqlar orqali bolalarda mustaqil qaror qabul qilish ko‘nikmasi shakllanishini ta’kidlaydi. Saydullayevning izlanishlarida esa o‘quv jarayonida qo‘llaniladigan turli vositalar orqali mantiqiy fikrlashni rivojlantirish samaradorligi yoritilgan. Shuningdek, Nabiyev va Abdiraimova boshlang‘ich sinf matematika darslarida mantiqiy tafakkurni shakllantirish metodikasini o‘rgangan bo‘lsa, Karimov va Jo‘rayevning asarlarida matematik bilimlarni tizimli o‘zlashtirishga xizmat qiluvchi metodlar tahlil qilingan. G‘ulomovning “Geometriya va algebra asoslari” asarida esa matematik tushunchalarning nazariy asoslari yoritilib, ularni boshlang‘ich ta’lim jarayonida qo‘llash imkoniyatlari ko‘rsatib o‘tilgan. Shu bilan birga, Khan Academy, Brilliant va Wolfram MathWorld kabi xalqaro elektron resurslar, shuningdek Uzbekmath.uz platformasi ham mantiqiy tafakkurni rivojlantirish uchun muhim qo‘llanma bo‘lib xizmat qilmoqda. AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 1260 2025-yil, oktyabr, 10-son TADQIQOT METODOLOGIYASI Tadqiqot metodologiyasi sifatida ushbu maqolada ma’lumotlar asosan ilmiy adabiyotlar, darsliklar va zamonaviy o‘quv qo‘llanmalarini o‘rganish orqali yig‘ildi. Shuningdek, boshlang‘ich sinflarda o‘tkazilgan kuzatuvlar, dars jarayonida qo‘llanilgan metod va vositalarni tahlil qilish asosiy manba bo‘lib xizmat qildi. O‘qituvchilarning tajribasi va o‘quvchilar faoliyatini kuzatish orqali ularning mantiqiy fikrlash jarayonini shakllantirishdagi samarali yondashuvlar aniqlab olindi. Olingan ma’lumotlar qiyosiy tahlil usuli yordamida o‘rganilib, turli metod va vositalarning afzalliklari hamda kamchiliklari umumlashtirildi. Tahlil jarayonida statistik kuzatuv natijalari, o‘quvchilarning topshiriqlarni bajarish tezligi va aniqligi hisobga olindi hamda ular asosida xulosalar chiqarildi. TAHLIL VA NATIJALAR Matematik mantiqiy fikrlashni rivojlantiruvchi metodlar • Muammoli o‘qitish metodi. O‘quvchilarga muammoli vaziyatlar yaratish orqali ularni o‘ylashga va izlanishga undash. Bu usul o‘quvchilarning mustaqil fikrlashga intilishini ta’minlaydi. Masalan, masalalarni yechish jarayonida bir necha variantni tahlil qilishga o‘rgatish ularni yangicha yondashishga majbur qiladi. Ushbu metod orqali o‘quvchilarda mantiqiy qaror qabul qilish zanjiri shakllanadi, ya’ni har bir qarorni asoslash ko‘nikmasi shakllanadi. • Loyihaviy o‘qitish. Maqsadli loyiha ustida ishlash orqali o‘quvchilar muammolarni guruh bo‘lib tahlil qilishadi, bu esa hamkorlikda mantiqiy fikrlashni rivojlantiradi. Loyihalar matematik bilimlarni kundalik hayotda qo‘llash imkonini beradi. Masalan, xarajat va byudjet rejasini tuzish kabi vazifalar o‘quvchilarning matematik tafakkurini kengaytiradi. • Interfaol va didaktik o‘yinlar. Matematik mantiqiy fikrlashni rivojlantiruvchi turli o‘yinlar o‘quvchilarni qiziqarli tarzda fikrlashga undaydi. Bunday o‘yinlar orasida shaxmat, matematik topishmoqlar va Sudoku kabi o‘yinlarni sanash mumkin. Ular orqali o‘quvchilar bir nechta imkoniyatlarni ko‘rib chiqish va optimal yo‘lni tanlashni o‘rganadilar. • Vizual vositalardan foydalanish. Vizual tasvirlar (diagrammalar, grafiklar, shakllar) orqali abstrakt tu shunchalarni aniqroq tushuntirish mumkin. Tasvirlar orqali murakkab tushunchalar bolalarga sodda va tushunarli ko‘rinadi. Masalan, chizmalar va grafiklardan foydalanib to‘g‘ri va noto‘g‘ri masalalarni farqlash ularning tafakkurini rivojlantiradi. • Matematik mantiq mashqlari. Sodda masalalar va misollar orqali matematik operatsiyalarni mustahkamlash. Bu mashqlar o‘quvchilarda asosiy arifmetik operatsiyalarni chuqur o‘rganishga yordam beradi. Har xil matematik masalalar orqali fikrlash tezligi ortadi, xatolarni aniqlash va tahlil qilish ko‘nikmalari rivojlanadi. Matematik mantiqiy fikrlashni rivojlantiruvchi vositalar • Matematik konstruktorlar va o‘yinlar. Masalan, Lego konstruktorlarini qo‘llash o‘quvchilarning fikrla - shini rivojlantiradi. Bu vositalar yordamida bolalar shakllarni to‘g‘ri joylashtirish orqali mantiqiy bog‘lanishni tu shunadilar va kompozitsion fikrlashni rivojlantiradilar. • Multimedia vositalar. Kompyuter dasturlari va mobil ilovalar matematik mantiqiy fikrlashni rivojlantirishda samarali bo‘lishi mumkin. Masalan, Math Playground kabi onlayn platformalar o‘quvchilarning qiziqishini oshiradi va o‘quv jarayoniga faol jalb qiladi. • Didaktik materiallar. Rangli bloklar, kartalar va manipulyativ materiallar orqali matematik tushunchalarni aniq shakllantirish mumkin. Bu vositalar bolalar uchun matematik operatsiyalarni vizual va fizik jihatdan tushunishga yordam beradi va ularning abstrakt fikrlash qobiliyatini rivojlantiradi. Mantiqiy masalalarning ahamiyati Mantiqiy fikrlashni rivojlantirishda masalalarning roli katta. Ular o‘quvchilarning sabablarni tahlil qilish, xulosalar chiqarish va muammolarni hal qilish qobiliyatlarini shakllantirishga yordam beradi. Ayniqsa, matema tik masalalar, topishmoqlar, mantiqiy ketma-ketliklar, diagrammalar va o‘yinlar o‘quvchilarda mantiqiy fikrlash ko‘nikmalarini mustahkamlaydi. O‘quv materiallari va resurslar yoshga va qiziqishga mos bo‘lishi kerak. Interaktiv o‘yinlar va raqamli texnologiyalar, masalan, o‘quv ilovalari, o‘quvchilarning diqqatini jalb qilishni osonlashtiradi va o‘quv jarayonini qiziqarli qiladi. Matematik mantiqiy masalalar nafaqat hisob-kitob ko‘nikmalarini, balki tahlil qilish va muammolarni samarali hal qilish qobiliyatlarini ham rivojlantiradi. AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 1261 MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 2025-yil, oktyabr, 10-son Matematik masalalar turlari va misollar: 1. Arifmetik masalalar. • Oddiy hisoblashni talab qiladi. • Misol:“Do‘konda 15 dona qalam bor edi. Xaridor 6 tasini sotib oldi. Qancha qalam qoldi?” 2. Muammo va jumboqlar. • Bir nechta mantiqiy qadamlarni talab qiladi. • Misol: “Bir ota va uning ikki o‘g‘lining yoshi yig‘indisi 65 ga teng. Otaning yoshi ikki o‘g‘lining yoshi yig‘indisidan 5 yoshga ko‘p. O‘g‘illarning har biri teng yoshda. O‘g‘illar nechida?” 3. Geometrik masalalar. • Shakllar, chiziqlar, burchaklar, yuzalar yoki hajmlar bilan ishlashni talab qiladi. • Misol: “Doira radiusi 7 sm. Doiraning yuzasini hisoblang.” 4. Mantiqiy ketma-ketliklar va qonuniyatlar. • Sonlar yoki shakllar orasidagi naqshni aniqlashga asoslanadi. • Misol:“2, 4, 8, 16, … ketma-ketligida 5-sonni toping.” 5. So‘zli masalalar. • Hayotiy vaziyatlarni matematik tilda ifodalaydi. • Misol: “Bir avtobusda 25 yo‘lovchi bor edi. Keyingi bekatda 8 tasi tushdi va 15 tasi chiqdi. Avtobusda endi nechta yo‘lovchi bor?” 6. Optimallashtirish masalalari. • Eng katta yoki eng kichik qiymatni topishni talab qiladi. • Misol: “10 m uzunlikdagi simdan kvadrat shakl yasamoqchisiz. Kvadratning tomon uzunligini toping va uning yuzasini hisoblang.” XULOSA VA TAKLIFLAR Matematik mantiqiy fikrlash boshlang‘ich sinflardan boshlab rivojlantirilishi kerak, chunki bu ko‘nikmalar o‘quvchilarning kelajakdagi ta’lim jarayoniga asos bo‘ladi. Muammoli vaziyatlarni o‘rgatish, loyihalar orqali ishlash va interfaol o‘yinlar mantiqiy fikrlashni mustahkamlashning eng samarali metodlaridan hisoblanadi. Har bir metod va vosita o‘ziga xos ahamiyatga ega bo‘lib, ular birgalikda o‘quvchilarning mantiqiy fikrlash qobiliyatlarini maksimal darajada rivojlantirishga yordam beradi. Shu bilan birga, turli darajadagi masalalar har bir yosh va bilim darajasi uchun mos bo‘lgani sababli, o‘qituvchilar, ota-onalar va talabalar uchun ular bilan ishlashda individual yondashuv tanlash muhimdir. Matematikaning bu sohasi nafaqat fan o‘rganishda, balki kundalik hayotda ham foydali ko‘nikmalarni shakllantiradi. Agar matematikaga doimiy qiziqish uyg‘otilsa, bu kelajakda yanada yuqori intellektual yutuqlarga eri - shishga xizmat qiladi. Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati: 1. Akramova, Sh. (2019). Boshlang‘ich sinflarda mantiqiy fikrlashni rivojlantirish metodlari. Pedagogika Ilmi Jurnali. 2. Karimov, Z. (2020). Matematik mantiq va o‘qitish texnologiyalari. Toshkent: “O‘qituvchi” nashriyoti. 3. Rustamov, M. (2021). Interfaol o‘yinlar orqali matematik mantiqiy fikrlashni rivojlantirish. Boshlang‘ich ta’lim metodikasi. 4. Saydullayev, K. (2022). O‘quv jarayonida mantiqiy fikrlashni rivojlantirish vositalari. Samarqand: “Zamin”. 5. Nazarova, D. (2018). Bolalarda mantiqiy tafakkur rivojlanishiga yordam beruvchi vizual vositalar. Psixologiya va Ta’lim. 6. Nabiyev, A., Abdiraimova, X. (2021). Boshlang‘ich sinf matematika darslarida o‘quvchilarning mantiqiy tafakkurlarini shakllantirish. Muallim, Qoraqalpog‘iston. 7. Karimov, U., Jo‘rayev, S. (2019). Boshlang‘ich sinf matematikasi. Toshkent: “O‘qituvchi”. 8. G‘ulomov, A. (2017). Geometriya va algebra asoslari. Toshkent. 9. Khan Academy (www.khanacademy.org) – Matematika bo‘yicha bepul onlayn platforma. 10. Brilliant (www.brilliant.org) – Mantiqiy masalalar va muammolar bo‘yicha materiallar. 11. Wolfram MathWorld (mathworld.wolfram.com) – Matematika ensiklopediyasi. 12. Uzbekmath.uz – O‘zbekcha matematik materiallar. AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 240 2025-yil, oktyabr, 10-son Pedagogika fanlari Pedagogika nazariyasi. Pedagogik ta’limotlar tarixi Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (sohalar bo‘yicha) Maxsus pedagogika Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari nazariyasi va metodikasi Kasb-hunar ta’limi nazariyasi va metodikasi Elektron ta’lim nazariyasi va metodikasi (ta’lim sohalari va bosqichlari bo‘yicha) Ta’limda menejment Maktabgacha ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi Ijtimoiy pedagogika Tarix fanlari Psixologiya fanlari Fizika-matematika fanlari Kimyo fanlari Biologiya fanlari Falsafa fanlari Filologiya fanlari Geografiya fanlari 13.00.00 13.00.01 13.00.02 13.00.03 13.00.04 13.00.05 13.00.06 13.00.07 13.00.08 13.00.09 07.00.00 19.00.00 01.00.00 02.00.00 03.00.00 09.00.00 10.00.00 11.00.00 AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 241 MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 2025-yil, oktyabr, 10-son 2025. №10 Mas’ul muharrir: Ramzidin Ashurov Ingliz tili muharriri: Murod Xoliyorov Musahhih: Alibek Zokirov Sahifalovchi va dizayner: Iskandar Islomov © Materiallar ko‘chirib bosilganda “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali manba sifatida ko‘rsatilishi shart. Jurnalda bosilgan material va reklamalardagi dalillarning aniqligiga mualliflar ma’sul. Tahririyat fikri har vaqt ham mualliflar fikriga mos kelamasligi mumkin. Tahririyatga yuborilgan materiallar qaytarilmaydi. Manzilimiz: Toshkent shahar, Yunusobod tumani 19-mavze, 17-uy. “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali 26.09.2023-yildan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Adminstratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi tomonidan №C–5669363 reyestr raqami tartibi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tkazilgan. Litsenziya raqami: № 136361.