दलित साहित्य : संकल्पना व वैशिष्ट्ये
Abstract
सारांश - दलित जाणीवेतून, दलित तत्त्वाने दलित जीवनाचे चित्रण करण्यासाठी जे साहित्य लिहिले ते ‘दलित साहित्य’ असे म्हणता येईल. दलित साहित्याने मराठी साहित्यात नवीन प्रवाह आणून सोडले आहेत. त्याचे विश्व अधिक अनुभवसमृद्ध केले आहे आणि त्याच्या कक्षा विस्तारल्या आहेत. पण दलित साहित्याचे विश्वच मुळी वेगळे आहेत असे म्हणता येणार नाही. मराठी भाषा आणि मराठी जीवन या धाग्यांनी दलित साहित्य मराठी साहित्यात कायमचे गुंफले गेले आहे. साहित्य आणि समीक्षा यांचे संदर्भही दलित साहित्याने बदलले आहेत. दलित साहित्य प्रभावी आणि परिणामकारक असूनही त्याला रूपवादी निकष लावून अथवा रूपवादांनी त्याचे आकलन करून काहीच निष्पन्न होण्यासारखे नव्हते. जीवनाचा नवा अर्थ सांगणारी सामाजिकतेत किंवा संस्कृतीत खोलवर पायामुळे गेलेली अनुभूती हीच दलित साहित्याचे खरे वैशिष्ट्य ठरते. दलित अविष्कारात अंतर्भूत झालेल्या अनुभूतीचे निराळेपण रूपवादाच्या मोजमापाने ठरविता येणे शक्य नाही आणि समर्थनीय नाही. दलित साहित्यातून जीवनाकडे आणि जीवनातून साहित्याकडे जाणारा हा शोध आहे. तेव्हा निकषांची भाषा ही व्यर्थ आहे. दलित साहित्यात इतर साहित्य प्रमाणेच जीवनाचा आलेख आहे. या साहित्यामुळेच वाचकाला जीवनाची नवी ओळख झाली आहे. दलित साहित्याची ही मोलाची देणगी आहे.
Full text
Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10(I)| October2025 29 : . , Email-santoshchatu[email protected] Manuscript ID: JRD -2025-171005 ISSN: 2230-9578 Volume 17 Issue 10(I) Pp. 29-32 October 2025 Submitted: 10 Sept. 2025 Revised: 20 Sept. 2025 Accepted: 05 Oct. 2025 Published: 31 Oct. 2025 - , ‘ ’ . . . . . . . . . . . . . . – , , , , , , - ‘ ’ . . - . . . . , . ‘ ’ . ‘ ’ – ‘ ’ ‘’ . “ ‘’, ‘’, ‘’ . , ‘’ , . ‘’ . ‘ , ’, ‘ , ’ ‘’ . Quick Response Code: Website: https://jrdrvb.org/ DOI:10.5281/zenodo.17112901 Creative Commons (CC BY-NC-SA 4.0) This is an open access journal, and articles are distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International Public License, which allows others to remix, tweak, and build upon the work noncommercially, as long as appropriate credit is given and the new creations ae licensed under the idential terms. Address for correspondence: . , , How to cite this article: ,(2025). ‘ : , Journal of Research & Development, 17(10(I)), 29-32 Original Article
Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10(I)| October2025 30 ‘’ , , ‘’ ‘’ .” ‘’ . . , , , . , ‘’ . . , , . . ‘’ . . ‘ ’ . ) . , " ." ) . , " ." ) . . . , ", , .” ) . , “ . . . .” ) , “ , , . ,” ) . . , “ .” ) . . , “ . . .” ‘ ’ . , ‘ ’ . – ‘ ’ . . ‘ ’ . . , . . , ] , . . , . . . . . . . , . ‘ ’ , . . , . , , . , , . . . .
Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10(I)| October2025 31 , . , , , . , " . - ." . , . - . . . . . . . . . . , , . . . ‘’ . . , . . . . . , , : . . . . . . . . . . " . , . , , ." . . . . . . , " . , . . ." . .
Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10(I)| October2025 32 – ‘ ’ . , ‘ ’ . . . . . . . , . . . . . . , , : . . – ) . , ‘ : ’, , , , , . . ) (.), ‘ : ’, , , , . . ) , ‘ : ’, , , . , . . ) . ., , ‘’, , , . . ) , , ‘’, , , . . ) , , ‘’, , , . . ) . ., , ‘’, , , . . ) . ., , ‘’, , , , . .