MAKTABGACHA TA'LIM VA OTA-ONA HAMKORLIGI

REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025 42 MAKTABGACHA TA’LIM VA OTA-ONA HAMKORLIGI Qurbonova Xusnida Anvarjon qizi1, Nazirova Guzal Malikovna2 1Qo‘qon davlat universiteti magistranti, 2Qo‘qon davlat universiteti professori, PhD https://doi.org/10.5281/zenodo.17476299 Annotatsiya. Ushbu maqolada maktabgacha ta’limda ota-onalar bilan hamkorlikning ahamiyati haqida so‘z boradi. Bolaning tarbiyasida oilaning va bog‘chaning birgalikdagi ishi ijobiy natijalar beradi. Maqolada hamkorlikning samarali yo‘llari va mavjud muammolar haqida fikr yuritiladi. Kalit so‘zlar: maktabgacha ta’lim, ota-ona hamkorligi, pedagogik jarayon, bola rivojlanishi, oilaviy tarbiya, ijtimoiy moslashuv, psixologik barqarorlik Kirish. Maktabgacha ta’lim — bu bolalarning har tomonlama rivojlanishida eng muhim va mas’uliyatli bosqich hisoblanadi. Aynan shu davrda bola asosiy ijtimoiy, ma’naviy, axloqiy va intellektual ko‘nikmalarni o‘zlashtiradi. Bola hayotining ilk bosqichidagi tarbiya va ta’lim sifati uning kelajakdagi shaxs sifatida shakllanishida hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Maktabgacha yoshdagi bolalar bilan ishlashda faqat tarbiyachining emas, balki ota-onaning ham faol ishtiroki muhim hisoblanadi. Oila — birinchi tarbiya maskani bo‘lsa, maktabgacha ta’lim muassasasi bu tarbiyani tizimli tarzda davom ettiruvchi muassasadir. Shu bois, ota-onalar va tarbiyachilar o‘rtasidagi yaqin hamkorlik bolalarning rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Shu munosabat bilan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev maktabgacha ta’lim tizimining ustuvor yo‘nalishlari haqida shunday deydi:“Maktabgacha ta’lim — bu bolalarimizning kelajakka tayyorgarligi uchun asosdir. Bu tizimni zamonaviy, samarali va milliy qadriyatlarimiz asosida qurishimiz zarur.” 1 Shuningdek, 2019-yil 8-oktabrda qabul qilingan PQ–4477-sonli qarorda ham maktabgacha ta’lim tizimini isloh qilish, uning qamrovini oshirish va ota-onalar bilan hamkorlikni kuchaytirish masalalari alohida ta’kidlangan. 2 Bugungi kunda O‘zbekistonda maktabgacha ta’lim sohasiga katta e’tibor qaratilib, davlat va xususiy sektor ishtirokida yangi bog‘chalar qurilmoqda, ta’lim sifatini oshirish, ota-onalar bilan tizimli aloqalarni yo‘lga qo‘yish bo‘yicha qator chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Shunday ekan, bolalar bog‘chasi bilan otaonalar o‘rtasidagi samarali hamkorlikni yo‘lga qo‘yish va rivojlantirish — nafaqat ta’lim sifati, balki kelajak avlodning barkamol bo‘lib ulg‘ayishida muhim omil hisoblanadi. Ota-onalar bola tarbiyasining birinchi va eng muhim ishtirokchilaridir. Ularning bolaga bergan mehr-muhabbati, axloqiy tarbiyasi va kundalik e’tibori bolaning shaxs sifatida shakllanishiga katta ta’sir qiladi. Maktabgacha ta’lim tashkilotlari esa bu tarbiyani tizimli ravishda davom ettiradi, bolani maktab hayotiga tayyorlaydi. Shuning uchun ota-onalar va tarbiyachilar o‘rtasida hamkorlik — bola uchun sog‘lom rivojlanish muhiti yaratishda muhim bo‘g‘indir. 1 Mirziyoyev Sh.M. “Yangi O‘zbekiston – yangi maktabgacha ta’lim tizimi bilan boshlanadi”, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining nutqidan. (2020-yil, Maktabgacha ta’lim tizimi masalalariga bag‘ishlangan yig‘ilish) 2 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 8-oktabrdagi “Maktabgacha ta’lim tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ–4477-son Qarori. REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025 43 1. Hamkorlikning asosiy shakllari Maktabgacha ta’lim muassasalari va ota-onalar o‘rtasidagi hamkorlik quyidagi shakllarda amalga oshiriladi: • Ota-onalar yig‘ilishlari – har chorakda yoki oyda bir marta o‘tkazilib, bolalarning yutuqlari, muammolari va tarbiya masalalari muhokama qilinadi. • Ochiq darslar – ota-onalarga ta’lim jarayonini bevosita kuzatish imkonini beradi. Bu orqali ular tarbiyachi uslubini ko‘rib, o‘z farzandining faolligini baholashi mumkin. • Bayram tadbirlari va ijodiy ko‘rgazmalar – ota-onalarni bolalar hayotiga jalb qilish, ular bilan ijobiy emotsional aloqani mustahkamlashga xizmat qiladi. 3 • Individial suhbatlar – tarbiyachilar bolaning psixologik holati, salomatligi, o‘qishga munosabati haqida ota-onalarga individual tavsiyalar beradi. • Elektron muloqot vositalari (masalan, Telegram guruhlari, mobil ilovalar) orqali doimiy aloqa o‘rnatiladi. Ushbu shakllar O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi tomonidan tavsiya etilgan “Oilaviy tarbiya va bog‘cha o‘rtasidagi uzviylik” metodik qo‘llanmada ham qayd etilgan. 4 2. Hamkorlikdagi muammolar Amalda esa bu hamkorlik ba’zan qiyinchiliklarga duch kelmoqda: • Ota-onalarning bandligi sababli bog‘cha hayotida faol qatnasha olmasligi; • Axborot yetishmovchiligi – ota-onalarning ta’lim jarayoni haqida yetarli ma’lumotga ega emasligi; • Pedagogik savodxonlikning pastligi – ba’zi ota-onalar bolaga yoshiga mos rivojlantiruvchi yondashuvni bilmasligi; • Tarbiyachi va ota-ona o‘rtasidagi ishonch yetishmasligi, aloqa faqat muammo yuzaga chiqqan holatlarda amalga oshirilishi. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, 2023-yilda maktabgacha ta’lim muassasalarida o‘tkazilgan so‘rovnomada ishtirok etgan tarbiyachilarning 42 foizi ota-onalar bilan doimiy muloqot qilishda muammolarga duch kelayotganini bildirgan. 5 3. Yechimlar va takliflar Mazkur muammolarni hal qilish uchun quyidagi choralarni ko‘rish tavsiya etiladi: • Ota-onalar uchun pedagogik seminarlar va treninglar tashkil etish, ularni bolalar rivojlanishi bo‘yicha xabardor qilish; • “Ochiq eshiklar kuni” kabi tadbirlarni muntazam o‘tkazish; • Psixologlar ishtirokida ota-onalarga maslahatlar berish; • Tarbiya va o‘yin bo‘yicha metodik materiallarni ota-onalar bilan baham ko‘rish; • Elektron platformalarni keng joriy etish (masalan, bog‘chalar uchun mobil ilovalar orqali bola holatini onlayn kuzatish imkoniyati). Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev ham bu borada shunday ta’kidlaydi:“Farzandlarimizning ta’lim-tarbiyasida nafaqat bog‘cha, maktab, balki oila ham faol ishtirok etishi kerak. Davlat, oila va ta’lim muassasasi – bular bir jamoa bo‘lishi zarur.” 6 3 Maktabgacha ta’lim muassasalarida tarbiyachi va ota-onalar o‘rtasidagi hamkorlik shakllari. — O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi, 2022. 4 “Oilaviy tarbiya va bog‘cha o‘rtasidagi uzviylik” metodik qo‘llanma, Toshkent, 2021. 5 “2023-yilda maktabgacha ta’lim muassasalari faoliyatiga oid monitoring hisobotlari”, Maktabgacha ta’lim agentligi. REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025 44 Xulosa: Maktabgacha ta’lim tizimida ota-ona va pedagoglar o‘rtasidagi hamkorlik bola shaxsining sog‘lom va har tomonlama rivojlanishi uchun muhim omil hisoblanadi. Ta’limtarbiya jarayonida oilaning faol ishtiroki bolada ijtimoiy ko‘nikmalar, mas’uliyat hissi, mustaqil fikrlash kabi fazilatlarning shakllanishiga yordam beradi. Shuningdek, pedagoglar bilan otaonalarning doimiy muloqoti va fikr almashuvi bolalarning maktabgacha ta’limga moslashuvi va o‘quv faoliyatidagi muvaffaqiyatini oshiradi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston – yangi maktabgacha ta’lim tizimi bilan boshlanadi. Prezident nutqlari to‘plami. — Toshkent: “O‘zbekiston”, 2020. 2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 8-oktabrdagi “Maktabgacha ta’lim tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ–4477-sonli qarori. — https://lex.uz/ 3. O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi. “Oilaviy tarbiya va bog‘cha o‘rtasidagi uzviylik” metodik qo‘llanma. — Toshkent, 2021. 4. Maktabgacha ta’lim agentligi. 2023-yil maktabgacha ta’lim muassasalari faoliyatiga oid monitoring hisobotlari. — Toshkent, 2023. 5. Xolbo‘yeva G., Xidoyatova N. Maktabgacha ta’lim metodikasi. — Toshkent: “Ilm ziyo”, 2022. 6. To‘xtasinova G.T. Pedagogika asoslari. — Toshkent: “Fan va texnologiya”, 2021. 7. Юрасова Л.А. Взаимодействие детского сада и семьи в воспитании детей. — Москва: Академия, 2019. 8. UNESCO. (2021). Early Childhood Care and Education. UNESCO Publishing. 9. UNESCO. Supporting Parents in Early Childhood Education. — Paris, 2020. — https://unesdoc.unesco.org 10. Bransford, J. D., Brown, A. L., & Cocking, R. R. (2000). How People Learn: Brain, Mind, Experience, and School. National Academy Press. 11. Sultonova N.A., O`zbekistonda Maktabgacha ta'lim tizimini 2030 yilgacha rivojlantirishning kelajak istiqbollari. International Scientific and Practical Conference, 2023/11/30., 4-7. https://www.conferenceseries.info/index.php/education 12. Sultonova Nurkhon Anvarovna, Kadyrova Nasibakhon., Impact of the Internet in the Conditions of Global Processes on Spirituality and Health of Youth., INTERNATIONAL JOURNAL OF INCLUSIVE AND SUSTAINABLE EDUCATION., 2022/12/29., 1/6. p165-168 6 Mirziyoyev Sh.M. “Yangi O‘zbekiston – yangi maktabgacha ta’lim tizimi bilan boshlanadi”, Prezident nutqi, 2020-yil.