BIOLOGIK APPARATLAR, NANOMATERIALLAR ULARNING TIBBIYOTDAGI AHAMIYATI, RENTGEN MANBALARINI YARATISHDA NANOMATERILLARNI O'RNI

“INTERNATIONAL CONFERENCE ON INNOVATIVE DEVELOPMENT OF EDUCATION” 2025/1 162 DOI: https://10.5281/zenodo.17476458 BIOLOGIK APPARATLAR, NANOMATERIALLAR ULARNING TIBBIYOTDAGI AHAMIYATI, RENTGEN MANBALARINI YARATISHDA NANOMATERILLARNI O‘RNI Cho‘tpulatova Mahliyo Botir qizi ANNOTATSIYA Nanomateriallar va nanotexnologiyalar zamonaviy materialshunoslik rivojlanishining ustuvor yo‘nalishlaridan biri bo‘lib kelmoqda xozirgi davrga kelib rentgen nurlarini inson organizmiga salbiy tas’sirlarini oldini oladigan va kamaytira oladigan qurilmalar ishlab chiqarish nixoyatda zarurligi sababli nanomateriaalar chuqur o‘rganilib samarali usullar yordamida rentgen aparatlari yaratish yo‘lga qo‘yilmoqda. Nanotexnologiya bu fanning asosiy tarkibiy qismlari nanomateriallar bo‘lib uning tarkibiy qismlari va dolzarbligini o‘rganamiz. Kalit so‘zlar: nanofokus, mikrofokus, rentgen naychalari. АННОТАЦИЯ Наноматериалы и нанотехнологии являются одним из приоритетов развития современного материаловедения. В связи с необходимостью создания устройств, способных предотвращать и снижать негативное воздействие рентгеновских лучей на организм человека, наноматериалы тщательно изучаются и X -лучевые устройства создаются эффективными методами. Нанотехнология, основными составляющими этой науки являются наноматериалы, мы изучаем ее составляющие и актуальность. Ключевые слова: нанофокус, микрофокус, рентгеновские трубки. “INTERNATIONAL CONFERENCE ON INNOVATIVE DEVELOPMENT OF EDUCATION” 2025/1 163 ABSTRACT Nanomaterials and nanotechnologies are one of the priorities of the development of modern materials science. Due to the fact that it is necessary to produce devices that can prevent and reduce the negative effects of X-rays on the human body, nanomaterials are thoroughly studied and X-ray devices are created using effective methods. is being put into. Nanotechnology, the main components of this science are nanomaterials, we study its components and relevance. Keywords: nanofocus, microfocus, X-ray tubes. Nanomateriallar va nanotexnologiyalar zamonaviy materialshunoslik rivojlanishining ustuvor yo‘nalishlaridan biridir. An’anaviy ravishda nanomateriallarga konstruktiv elementlarni (donalar, kristallitlar, bloklar, klasterlar) o‘z ichiga olgan, geometrik o‘lchamlari kamida bitta o‘lchamda 100 nm dan oshmaydigan va sifat jihatidan yangi xususiyatlarga, funktsional va ekspluatatsion xususiyatlarga ega bo‘lgan dispers va massiv materiallar kiradi. Nanotexnologiyalar nanomateriallarni boshqariladigan tarzda yaratish va o‘zgartirish, shuningdek ularni keng ko‘lamli to‘liq ishlaydigan tizimlarga integratsiyalash imkoniyatini beruvchi texnologiyalarni o‘z ichiga oladi. Nanotexnologiya Nanomateryallar va nanotexnologiyalar fanining asosiy tarkibiy qismlari qatoriga quyidagilar kiradi: 1) materiallarning nanometriyali darajada xossalarini fundamental tadqiq qilish; 2) nanomateriallarni maqsadli yaratish uchun ham, nanostrukturaviy elementlarga ega tabiiy obyektlarni izlash va ulardan foydalanish uchun ham nanotexnologiyani rivojlantirish, nanomateriallar yordamida tayyor mahsulotlar yaratish hamda nanomateriallar va nanotexnologiyalarni turli sanoat va fanga integratsiyalash;3) nanomateriallarning tuzilishi va xossalarini o‘rganish vositalari va usullarini, shuningdek, nanotexnologiyalar uchun mahsulotlar va yarim tayyor mahsulotlarni nazorat qilish va sertifikatlash usullarini ishlab chiqish. “INTERNATIONAL CONFERENCE ON INNOVATIVE DEVELOPMENT OF EDUCATION” 2025/1 164 Nanotexnologiya alohida atomlar va molekulalar bilan ishlaydigan yuqori texnologiyali sanoat bo‘lib, o‘ta aniqlik tabiat qonunlaridan sifat jihatidan yangi darajada inson manfaati uchun foydalanish imkonini beradi. Nanotexnologiya sohasidagi ishlanmalar deyarli har qanday sanoatda qo‘llaniladi: tibbiyot, mashinasozlik, gerontologiya, sanoat, qishloq xo‘jaligi, biologiya, kibernetika, elektronika va ekologiya. Nanotexnologiyalar boshqa fanlar orasida alohida o‘rin tutadi. Nanotexnologiyalar yordamida koinotni oʻrganish, neftni qayta ishlash, koʻplab viruslarni yengish, robotlar yaratish, tabiatni muhofaza qilish, oʻta tezkor kompyuterlarni yaratish mumkin. Aytish mumkinki, XXI asrda nanotexnologiyaning rivojlanishi yozuv, bug‘ mashinasi yoki elektr energiyasidan ko‘ra ko‘proq insoniyat hayotini o‘zgartiradi. Nanodunyo murakkab va hali ham nisbatan kam o‘rganilgan, ammo bizdan bir necha yil oldingidek uzoq emas. XULOSA Nanotexnologiyalarning zamonaviy materialshunosligi haqida batafsil ma’lumotlar keltirilgan bo‘lib, tibbiyot muhandisligi yo‘nalishi bo‘yicha hozirda olib borilayotgan rentgen qurilmalari uchun qo‘llanilanayothan nanomaterialllar haqida alohida to‘htalib o‘tilgan. Nanotexnologiya va uning rivojlanish tarixini o‘rganish borasida tibbiyotda nanoo‘lchovlar, nanomateriallar tuzilishlarning tasnifi, asoslari va rentgen qurilmalarining nanomanbalari tasniflari keltirilgan. Tibbiyot tadqiqotlarda mikrofokusli rentgenografiyaning o‘rni, ya’ni zamonaviy rentgen qurilmalarida yuqori samarali manbalari uchun nanomateriallarni qo‘llashda e’tibor qaratilishi zarur bo‘lgan fizik kattaliklar ko‘rib chiqilgan. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI: (REFERENCES) 1. Андриевский P.A., Рагуля А.Б. Наноструктурные материалы. - М.: Академия, 2005. 192 с. 2. Лякишев Н.П., Алымов М.И. Наноматериалы конструкционного назначения // Российские технолгии. 2006. Т. 1. № 1-2. С. 71-81. 3. Цветков Ю. Термическая плазма в нанотехнологиях / www.den-za-dnem.ru. “INTERNATIONAL CONFERENCE ON INNOVATIVE DEVELOPMENT OF EDUCATION” 2025/1 165 27.11.2007. Грант Президента РФ НШ-1895 2003.3. 4. Валиев Р.З. Создание наноструктурных металлов и сплавов с уникальными свойствами, используя интенсивные пластические деформации // Россиские нанотехнологии. 2006. Т. 1-2. 5. Таубин М.Л., Платонов В.Ф., Ясколко А.А. Катоды медицинских рентгеновских трубок // Медицинская техника. 2009. № 1 (253).