scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

महाराष्ट्रातील मुलींच्या शिक्षणास प्रोत्साहन देणाऱ्या अहिल्याबाई होळकर योजनेचा अभ्यास

गोरे, नितीन दत्तात्रय

Abstract

अहिल्याबाई होळकर योजना ही एक सामाजिक कल्याणकारी योजना आहे, ज्यामध्ये एका विशिष्ट आर्थिक उत्पन्न मर्यादेत येणाऱ्या लाभार्थ्यांना अनुदान दिले जाते. शिक्षणाला चालना देण्यासाठी, दहावी, बारावी किंवा पदवी पूर्ण केलेल्या मुलींना या योजनेचा लाभ दिला जातो. महिला सक्षमीकरण, शिक्षणाचा दर्जा वाढवणे आणि सामाजिक समानता यामध्ये ही योजना मोलाची भूमिका बजावत आहे. महाराष्ट्रातील लाभार्थी मुलींची संख्या, त्यांची शैक्षणिक पार्श्वभूमी आणि योजनेचा परिणाम हे या अभ्यासाचे मुख्य भाग आहेत. या योजनेमुळे मुलींनी त्यांचे शिक्षण किती प्रमाणात पूर्ण केले आहे हे मोजणे हा या संशोधनाचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. अहिल्याबाई होळकर योजनेसाठी सरकार दरवर्षी करत असलेल्या खर्चाचे विश्लेषण देखील या शोधनिबंधात केले आहे. खर्चाच्या तुलनेत लाभार्थ्यांची संख्या आणि शिक्षणाची प्रभावीता यांच्यातील संबंध शोधण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे.

Full text

Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9| September 2025 264 󰲇 󰰎󰫳 󰫤 󰭈󰫽 󰬬 󰬉   󰬅  󰰌󰭃   󰱳󰰏,..  ,,. 󰬉. [email protected] Manuscript ID: JRD -2025-170950 ISSN: 2230-9578 Volume 17 Issue 9 Pp. 264-267 September 2025 Submitted:22 Aug. 2025 Revised: 3 Aug. 2025 Accepted: 21 Sept. 2025 Published: 30 Sept. 2025  ,  . , , . , . , .  . . . 󰭈󰬎 󰫤  󰭈󰫽      󰫳 󰰩   󰬌 .  󰰎 󰫤  󰫽󰫳 󰱇 󰭈   󰫦   󰫳 󰱷  󰱇 .  󰬶     󰲗 󰰎   󰫤  .  󰲂󰫦,     󰰎󰫳 󰫤  󰫼 󰭈󰱡  . 󰲇  󰰎 󰫤  󰫼 “󰬉  󰬁 ” 󰰉  .   󰫯 󰱯 , 󰲗󰬍󰱘 󰫦  󰰏 󰰎󰫳 󰫤 󰭈󰫽   󰫽󰫳 󰱉 󰲗   .   󰫯 󰲑󰱯󰲆 󰰎󰫳 󰫤 󰭈     . 󰬉      󰬉  , 󰫵󰬀 󰲆 󰲗 󰫽󰱷 󰫦 󰬬 󰫾󰰩  󰲑 . 󰫤  󰫼,    ,  󰲕  󰬉 󰰎 󰲑 .    󰫤, 󰫤 󰰌     󰫼    .   󰫦󰰘 󰬉  󰫳 󰫾󰰩󰫳 󰫯 󰬅  .  󰬅 󰫯  󰬆 󰲇 󰰏 󰰎 󰫯, 󰫽 󰫤 󰲂󰫦   󰲐  .   󰰎 󰫽 󰫤 󰲑 󰭈 󰫦         󰰍  . ,    󰰏  󰬉 󰫦 󰲄     .    󰫦,  , 󰲇 󰫦 󰭈 󰫽󰰎  󰬅 󰫼  . 󰫦󰫳  󰫾󰰩 󰫯  󰫤 󰲐 󰫳  󰫼 󰭈󰱡 󰫼  . Quick Response Code: Website: https://jrdrvb.org/ DOI: Creative Commons (CC BY-NC-SA 4.0) This is an open access journal, and articles are distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International Public License, which allows others to remix, tweak, and build upon the work noncommercially, as long as appropriate credit is given and the new creations ae licensed under the idential terms. Address for correspondence: , , . . , , . . How to cite this article: , (2025). Journal of Research & Development, 17(9), 264-267. Original Article Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9| September 2025 265 , 󰬉    󰲇 󰰎󰫳 󰫤  󰫼  󰰍  .  󰬀 󰫾󰰩 󰫯  󰫦   󰰍󰫳  󰬅 󰰉   󰭈   󰲐 󰬎󰲆 󰫼 󰭈󰱡  .      󰫼 󰱇 󰬍󰫦   󰭈 .  󰬎 󰰎󰫳 󰫤 󰭈󰫽 󰬬 󰬉  󰫳 󰬅  󰰍󰫳  󰬎 . -  -       󰬋, 󰫵 󰫾󰰩 󰫯  󰫦 󰫽 󰲄   . 󰫾󰰩󰰩  󰫼󰬀 ,  , 󰭈󰲒   󰫦 󰲗   󰫦     󰲐 󰫼  󰫦 . 󰬆,  󰫳 󰭈 󰲄   󰬎 󰫯 󰬎 󰬆  .     󰬎 󰬉 , 󰲇 󰫳 󰭈 󰫤   󰲇 󰭈 󰫤 󰲐󰫳 -  - 󰫳  󰰎󰫳 󰫤 󰭈󰫽 󰬬 󰬉      󰫼  . 󰬅 󰲑󰱯󰲆  󰲇 󰰎󰫳 󰫤 󰭈󰫽 󰬬 󰬉   󰰏 󰫯  󰫦 󰲄 .  -  -   󰲇 󰰎󰫳 󰫤 󰭈󰫽 󰬬 󰬉   󰰏 󰫯  󰫦 󰬅 .  󰬌 󰬉   .  󰱮   󰱇 󰬇    . 󰫽󰬀 󰬎,  ,  󰭈,  , 󰲇 󰲗  , 󰭈 󰫤 , 󰲇   󰲇 󰭈 󰫤 󰲐 (-   -) 󰱨 󰭈 󰬉  󰱇 󰬇    . 󰫾    󰲄 󰲇 󰰎󰫳 󰫤 󰭈󰫽 󰬬 󰬉  󰫳 󰬅 󰫾    󰲄    󰬂 .  󰫦 󰰐 󰫯 ()  󰫦 󰱆 () 󰬀 󰫦 .  󰲄  󰱇 󰬴  󰬀 󰫦 . 󰱇 󰬴. 󰲇 󰰎󰫳 󰫤 󰭈󰫽 󰬬 󰬉   󰰏 󰫯  󰫦 (󰰏 , 󰫦 󰱆 󰰈.  󰬀) . 󰬴. 󰫦 󰫾󰰩 󰫯 () 󰫦 󰱆 ()  - . .  - . .  - . .  - . .  - . .  . .  . . 󰭈  . . 󰱷  . . 󰬴  󰲗  -. .  . . 󰲑 . . 󰲌:- 󰭈 󰫤 , 󰲇   󰲇 󰭈 󰫤 󰲐 -  -.  󰱇 󰬴.  󰬀 󰲇 󰰎󰫳 󰫤 󰭈󰫽 󰬬 󰬉   󰰏 󰫯  󰫦 󰱆   -  -  󰰩 󰫦 .   󰫦󰫳 󰬀 Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9| September 2025 266 󰬉    󰫾󰰩 󰫯  .  󰲒 . 󰬉   󰫾󰰩󰫳 󰫯  .  󰲒 . 󰬉   󰫾󰰩󰫳 󰫯 󰱷  . 󰱆 . 󰬉   󰫾󰰩󰫳 󰫯 󰬴  󰲗  -. 󰱆  . 󰬉   󰫾󰰩 󰫦 󰫯  -  .  󰲒 . 󰬉   󰫾󰰩 󰫦  󰫯  -  .  󰲒 .   󰫦󰫳 󰬀 󰬉    󰫦 󰱆  .  󰲒 . 󰬉   󰫦󰫳 󰱆  .  󰲒 . 󰬉   󰫦󰫳 󰱆 󰱷  . 󰱆 . 󰬉   󰫦󰫳 󰱆 󰬴  󰲗  . 󰱆  . 󰬉   󰫦 󰫦 󰱆  -  .  󰲒 . 󰬉   󰫦  󰫦 󰱆  -  .  󰲒 . -  -         󰱚 󰭈 󰲐  . 󰫽 󰬉   󰫾󰰩 󰫯  󰫦 󰱆  -󰬎 󰬉 󰰉 󰬎󰲆 . 󰬍󰫦:- 󰲇 󰰎󰫳 󰫤 󰭈󰫽 󰬬 󰬉  󰫳 󰬅  󰰍 󰬍󰫦 󰭈.  󰲇 󰰎󰫳 󰫤 󰭈󰫽 󰬬 󰬉   󰰏 󰫯  󰫦 󰱆   -  -  󰰩 󰫦 .   󰫦󰫳 󰬀 󰬉    󰫾󰰩 󰫯  .  󰲒 .  󰬉   󰫾󰰩󰫳 󰫯  .  󰲒 . 󰬉   󰫾󰰩󰫳 󰫯 󰱷  . 󰱆 .  󰬉   󰫾󰰩󰫳 󰫯 󰬴  󰲗  -. 󰱆  . 󰬉   󰫾󰰩 󰫦 󰫯  -  .  󰲒 . 󰬉   󰫾󰰩 󰫦  󰫯  -  .  󰲒 .    󰫦󰫳 󰬀 󰬉    󰫦 󰱆  .  󰲒 . 󰬉   󰫦󰫳 󰱆  .  󰲒 .  󰬉   󰫦󰫳 󰱆 󰱷  . 󰱆 . 󰬉   󰫦󰫳 󰱆 󰬴  󰲗  . 󰱆  .  󰬉   󰫦 󰫦 󰱆  -  .  󰲒 . 󰬉   󰫦  󰫦 󰱆  -  .  󰲒 .  -  -         󰱚 󰭈 󰲐  . 󰫽 󰬉   󰫾󰰩 󰫯  󰫦 󰱆  -󰬎 󰬉 󰰉 󰬎󰲆 . :- 󰲇 󰰎󰫳 󰫤 󰭈󰫽 󰬬 󰬉     󰰍󰫳  󰭈. .  󰭈 :   󰫾󰰩 󰬉    , 󰫵 󰫳 󰭈   . 󰫽 󰱯 󰭈 󰰉 󰫦  󰫽 󰫽 .  󰬎 󰬎󰫵 󰬎, 󰬶,   󰱳,  󰰗󰭅     󰲑󰬴  󰬌 .  󰬀 󰬎󰫦, 󰫦, , 󰬶 , 󰬎  󰲕    󰭈󰱮 . 󰬉 󰲐,    󰫤   󰱳󰫾󰰩󰫳    󰫼  󰬴 󰬁   . , 󰬎 󰫾󰰩      󰰎 󰭈󰲐  󰱇 .  󰫦 󰬀󰱨 󰰉 󰫦 󰬉 󰭃 󰰎 󰫦    . .  󰰣  󰫦: 󰬉     󰭈  󰫦 󰫼,  󰰣 󰭈 󰬎 󰬌 . 󰲐 󰱮󰬀,  󰲐 󰭈󰲑󰬴  󰬀󰬎 󰬌 󰫦  Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9| September 2025 267 󰫦     󰫦  .  󰰣󰱨, 󰫾󰰩   󰰗󰭅  󰫦    ,  󰫦, 󰭃 ,    󰫳 󰫦 󰬂󰬂 󰫦 󰲀 . - 󰲐 󰭈, -󰲐    󰬾󰲕 󰫯 󰭈󰰎  󰫾󰰩 󰫽󰫳 󰫦 󰬎 󰫼  󰫽 󰭈  󰲕  󰫼  . , 󰬬 󰱿󰬎     󰬉 󰲕 󰫵󰬎 󰲄   󰬄 .  󰭈󰲑󰬴  󰱳󰲗󰰎   󰬍󰫤 󰱮  󰫼  . . 󰫯󰲒  󰱳 : 󰬉  󰫳 󰭈 󰱿󰬎 󰫾󰰩 󰫯󰲒   󰱳  󰬌 . 󰬀  󰬉󰲎󰬀 󰫾󰰩 󰫯󰫽  󰫦, 󰬎 󰲕  󰬉  , 󰫵  󰬉 󰫼  .  󰫾󰰩 , , 󰫤 , -󰫦, 󰲗 󰬎   󰬉󰫳         󰬎󰰉   󰬌 .  , 󰱳, 󰬎 󰭈  󰬉  󰬁   󰱳 󰫼  󰭈  .   , 󰫽 󰫤󰭃  󰲑 󰭈      󰲄  󰫮 . 󰱳  󰲄 󰫼󰫰      󰬍  󰫼   󰱇 . .  : 󰬉  󰫳 󰭈    󰬀 󰬁   󰬌 . 󰬀  󰬁 , 󰫤   󰬉 󰲐󰬀 󰫰 󰬁  󰬉, 󰫾󰰩  󰱳 ,       󰭈󰲑󰬴    . 󰫽  󰭈,  󰬁    󰬬 󰬎󰲆    󰲀 .  󰫾󰰩   󰫦 󰱮    . .  󰬉  : 󰬉  󰫳 󰭈  󰫼,  󰬉  󰲗  󰭈󰲒 󰫤  󰬌 .  󰭈󰲑󰬴 󰫳  󰭃, 󰬎  󰭈      . 󰬎󰭃 󰬉 󰬎 󰲕 󰫥   󰬅 󰰉     󰫽  󰱿. ,  󰫰    󰫾󰰩󰰩   󰬉  󰫤 󰭃 󰫤  .   󰫦 . .   󰱳 : 󰬉  󰫳 󰭈    󰱳 󰲑󰬴   󰫽 .  󰬎󰱨 󰫾󰰩   , 󰱳󰫾󰰩    󰬌 󰭃 󰫦   . 󰫤 󰬎 󰱯 󰰉  , 󰫦󰫦     󰰣 󰭈󰲑󰬴 󰱳󰫾󰰩  . , 󰱳   󰫦 󰫳  󰬎  . - 󰱳   󰬎󰬀 󰬁      󰭈  . 󰫦󰬶:- 1. T.P.V. Ratnasri and Risbud Mrunal (2016), Comparative Study of Women Development in the Field of Education in Maharashtra and Madhya Pradesh from 2001 to 2011, IMR (Indira Management Reciew), Volume X, Issues 2, PP. 73-82. 2. Kombde S.T. (2019), Progress of School Education in Maharashtra, Aayushi International Interdisciplinary Research Journal (AIIRJ), VolumeVI, IssueV, PP. 74-79. 3. Shivcharan Laxman Kottewar (2024), Contribution of Ahilyabai Holkar in social and economic development of women, International Journal for Multidisciplinary Research (IJFMR), Volume 6, Issue 6, PP. 1-3. 4. 󰭈 󰫤 , 󰲇   󰲇 󰭈 󰫤 󰲐, -  -. 5. 󰲇 󰲗  , -  -.