OILA VA MTTDA BOLALAR TA'LIM-TARBIYASIDA MADANIY VA MILLIY QADRIYATLARNI SAQLASHDAGI MUAMMOLAR VA INNOVATSION YONDASHUVLAR

REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025 148 OILA VA MTTDA BOLALAR TA’LIM-TARBIYASIDA MADANIY VA MILLIY QADRIYATLARNI SAQLASHDAGI MUAMMOLAR VA INNOVATSION YONDASHUVLAR Nazirova Go‘zal Malikovna1, Tirkasheva Sevinch Jumanazar qizi2 1Pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori PhD, professor 2Qo‘qon davlat universiteti Maktabgacha ta’lim mutaxassisligi 1-bosqich magistranti https://doi.org/10.5281/zenodo.17483510 Anotatsiya. Mazkur maqolada bolalar ta’lim-tarbiyasida madaniy va milliy qadriyatlarni saqlashning ahamiyati, mavjud muammolar hamda ularni bartaraf etishdagi innovatsion yondashuvlar tahlil qilingan. Globallashuv sharoitida yosh avlodni milliy qadriyatlarga hurmat, vatanparvarlik va ma’naviy poklik ruhida tarbiyalash zaruriyati asoslab berilgan. Shuningdek, ta’lim-tarbiyada multimedia vositalari, interfaol o‘yinlar, virtual muzeylar va STEAM texnologiyalari orqali milliy merosni bolalar ongiga singdirishning samarali yo‘llari yoritilgan. Maqolada O‘zbekiston Respublikasida maktabgacha ta’lim sohasida qabul qilingan me’yoriyhuquqiy hujjatlar tahlil etilib, ularning milliy qadriyatlarni asrashdagi o‘rni ochib berilgan. Kalit so‘zlar: milliy qadriyatlar, madaniy meros, bolalar tarbiyasi, innovatsion yondashuv, maktabgacha ta’lim, multimedia texnologiyalari, interfaol o‘yinlar, raqamli ta’lim, ma’naviy tarbiya. Kirish. Bugungi globallashuv davrida har bir xalqning o‘z milliy qadriyatlarini, urfodatlari va madaniy merosini asrab-avaylashi jamiyat taraqqiyotining muhim omillaridan biridir. Ayniqsa, yosh avlod — bolalar ta’lim-tarbiyasida milliy qadriyatlarni singdirish, ularni vatanparvar, ma’naviy yetuk insonlar etib tarbiyalash har bir oila, ta’lim muassasasi va jamiyat zimmasidagi mas’uliyatli vazifadir. Prezidentimizning 2019-yil 8-maydagi PQ–4312-son qarori bilan tasdiqlangan “Maktabgacha ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi” 1 shuningdek, Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 22-dekabrdagi 802-son qarori bilan tasdiqlangan “Maktabgacha ta’lim va tarbiyaning davlat standarti” 2 ushbu sohada amalga oshirilayotgan islohotlarning mustahkam huquqiy asosini belgilab berdi. Bu qarorlar ta’lim-tarbiya sifatini oshirish, bolaning jismoniy, intellektual va ma’naviy kamolotini ta’minlash, uni milliy va umuminsoniy qadriyatlarga hurmat ruhida tarbiyalashga qaratilgani bilan alohida ahamiyatlidir. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev ta’kidlaganlaridek: “Yoshlarimizni milliy qadriyatlar ruhida tarbiyalash, ularning qalbida vatanparvarlik, ajdodlarga hurmat tuyg‘usini uyg‘otish — bizning eng muhim vazifamizdir”. Milliy qadriyatlar — xalqning asrlar davomida shakllangan axloqiy, ma’naviy, diniy, estetik qarashlari majmuasidir. Ular xalqning madaniyatida, san’atida, urf-odatlarida, xalq og‘zaki ijodida va oila hayotida o‘z ifodasini topadi. 1 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ–4312-son qarori, 2019-yil 8-may. 2 Vazirlar Mahkamasi qarori №1059, 2022-yil 29-dekabr. REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025 149 Bolalarning ilk yoshidanoq milliy o‘yinlar, ertaklar, maqollar, xalq qo‘shiqlari orqali tarbiyalanishi ularning dunyoqarashiga, xulq-atvoriga, nutq madaniyatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. 1. Madaniy va milliy qadriyatlarni saqlashdagi muammolar Zamonaviy globallashuv jarayonlari yoshlarning ongiga turli madaniy oqimlarning kirib kelishiga sabab bo‘lmoqda. Natijada, milliy qadriyatlarni asrab qolish va ularni yoshlar ongiga chuqur singdirish masalasi murakkablashib bormoqda. Birinchidan, baʼzi taʼlim tashkilotlarida milliy qadriyatlarni o‘qitishning yagona metodik tizimi yo‘qligi muammo bo‘lib qolmoqda. Ikkinchidan, axborot texnologiyalarining keskin rivojlanishi tufayli bolalarning eʼtibori xalq og‘zaki ijodidan, milliy urf-odatlardan uzoqlashmoqda. Uchinchidan, o‘qituvchilarning o‘zlari ham milliy qadriyatlarga oid bilim va ko‘nikmalarni zamonaviy metodlar asosida yetarlicha singdira olmayapti. 3 2. Milliy qadriyatlarni saqlashda taʼlimning o‘rni Maktabgacha taʼlim tizimi bolalarning dunyoqarashi, nutqi va ijtimoiy munosabatlari shakllanadigan muhim bosqich hisoblanadi. Shu bois, aynan shu davrda milliy qadriyatlarni singdirish muhim ahamiyatga ega. Masalan, xalq ertaklari, maqollar, topishmoqlar, milliy o‘yinlar orqali bolalarda mehr-shafqat, kattalarga hurmat, tabiatga ehtirom kabi fazilatlar shakllantiriladi. Shuningdek, “Ilk qadam” davlat dasturida ham madaniy merosni saqlash, milliy anʼanalarni bolalar ongiga singdirish alohida yo‘nalish sifatida belgilangan. 4 3. Innovatsion yondashuvlarning ahamiyati Bugungi kunda milliy qadriyatlarni taʼlim jarayoniga integratsiyalash uchun zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanish zarur. Masalan, ertakterapiya, loyiha asosida o‘qitish, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT), multimedia resurslari yordamida milliy madaniyat elementlarini bolalarga qiziqarli tarzda yetkazish mumkin. Shuningdek, virtual muzeylar, interaktiv darslar, milliy bayramlar va xalq o‘yinlari asosida o‘tkaziladigan mashg‘ulotlar bolalarning milliy o‘zlikni anglashini kuchaytiradi Xulosa qilib aytganda, bolalar taʼlim-tarbiyasida madaniy va milliy qadriyatlarni saqlash har bir pedagogning dolzarb vazifasidir. Innovatsion yondashuvlardan samarali foydalanish orqali bu qadriyatlarni bolalarga chuqur singdirish, ularni vatanparvar, mehribon va millatparvar insonlar qilib tarbiyalash mumkin. Taʼlim tizimida milliy qadriyatlarni singdirish bo‘yicha davlat dasturlari, o‘qituvchilar malakasini oshirish kurslari va zamonaviy o‘quv-uslubiy vositalar bu jarayonni yanada samarali qiladi. Bundan tashqari, taʼlim jarayoniga milliy qadriyatlarni integratsiyalashda ota-onalar, mahalla faollari hamda madaniyat sohasi vakillarining hamkorligi muhim ahamiyat kasb etadi. Shu yo‘l bilan bolalarda o‘zlikni anglash, ajdodlar merosiga hurmat va milliy g‘urur tuyg‘ulari shakllanadi. Kelajakda milliy qadriyatlarni asrab-avaylash, ularni yangi avlod ongiga singdirish uchun quyidagi yo‘nalishlarda ish olib borish zarur: taʼlim dasturlariga milliy madaniyat, urf-odatlar va xalq ijodiga oid modullarni kiritish; pedagoglar uchun maxsus trening va innovatsion seminarlarni tashkil etish; bolalar uchun interaktiv, multimedia asosida yaratilgan milliy o‘yinlar, ertaklar va darsliklarni ko‘paytirish; 3 Jo‘rayev A. Taʼlimda milliy g‘oyani singdirish metodikasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2019. – B. 62. 4 “Ilk qadam” davlat o‘quv dasturi. – Toshkent: Maktabgacha taʼlim vazirligi, 2022. REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025 150 taʼlim muassasalarida milliy bayramlar, folklor festivallari va xalq sanʼati ko‘rgazmalarini muntazam o‘tkazish. Milliy qadriyatlar nafaqat tarixiy meros, balki har bir bolaning shaxs sifatida shakllanishida asosiy tayanch omil bo‘lib xizmat qiladi. Ularni asrash va rivojlantirish esa taʼlimtarbiya tizimining eng muhim maqsadi bo‘lishi kerak. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ–4312-son qarori, 2019-yil 8-may. 2. Vazirlar Mahkamasi qarori №1059, 2022-yil 29-dekabr. 3. Jo‘rayev A. Taʼlimda milliy g‘oyani singdirish metodikasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2019. – B. 62. 4. Xoliqova N. Maktabgacha taʼlim jarayonida milliy qadriyatlarni shakllantirish. – Toshkent: TDPU, 2021. – B. 73. 5. “Ilk qadam” davlat o‘quv dasturi. – Toshkent: Maktabgacha taʼlim vazirligi, 2022. 6. Rasulova D. Innovatsion texnologiyalar va tarbiya. – Toshkent: Innovatsiya, 2020. – B. 58. 7. Xudoyberdiyeva S. Milliy o‘yinlar – bolalar tarbiyasining vositasi sifatida. – Samarqand: SamDU nashriyoti, 2021. – B. 64. 8. Sultonova N.A., O`zbekistonda Maktabgacha ta'lim tizimini 2030 yilgacha rivojlantirishning kelajak istiqbollari. International Scientific and Practical Conference, 2023/11/30., 4-7. https://www.conferenceseries.info/index.php/education 9. Sultonova Nurkhon Anvarovna, Kadyrova Nasibakhon., Impact of the Internet in the Conditions of Global Processes on Spirituality and Health of Youth., INTERNATIONAL JOURNAL OF INCLUSIVE AND SUSTAINABLE EDUCATION., 2022/12/29., 1/6. p165-168 10. Sultonova N Anvarovna Some Aspects of the Maria Montessori Method in the Education of Preschool Children., International Journal of Inclusive And Sustainable Education 1, 2022., p169-173 11. Sultonova Nurkhon Anvarovna, Issues of Education during the Oriental Renaissance., International journal of inclusive and sustainable education., 2022, 1/5 p301-305