ABDULLA QODIRIY ASARLARINI O'QITISHDA BADIIY TAHLIL METODLARINING SAMARADORLIGI

ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 1789 ABDULLA QODIRIY ASARLARINI O‘QITISHDA BADIIY TAHLIL METODLARINING SAMARADORLIGI Rashidova Gulira’no Mustaqil izlanuvchi [email protected] Annotatsiya: ushbu maqolada Abdulla Qodiriyning boy adabiy merosini ta’lim jarayonida o‘qitishda badiiy tahlil metodlarining turlari shuningdek, uning asarlaridagi badiiy-estetik, tarbiyaviy, ma’naviy qadriyatlarni o‘quvchilarga yetkazishning zamonaviy usullari haqida fikr yuritiladi. Qodiriyning roman va hikoyalari asosida o‘quvchilarda milliy tafakkur, tarixiy ong, estetik did va axloqiy fazilatlarni rivojlantirish imkoniyatlari ko‘rsatib beriladi. Kalit so'zlar: Abdulla Qodiriy, asar, milliy, tahlil, badiiy, metod, amaliy, innovatsion, pedagogik, adabiy. Аннотация: В статье рассматриваются виды методов художественного анализа в преподавании богатого литературного наследия Абдуллы Кадыри в образовательном процессе, а также современные методы донесения до учащихся художественных, эстетических, воспитательных и духовных ценностей его произведений. На примере повестей и рассказов Кадыри показаны возможности развития национального мышления, исторического сознания, эстетического вкуса и нравственных качеств учащихся. Ключевые слова: Абдулла Кадыри, произведение, национальный, анализ, художественный, метод, практический. Новаторский, педагогический, литературный. Annotation: This article discusses the types of artistic analysis methods in teaching the rich literary heritage of Abdulla Qodiriy in the educational process, as well as modern methods of conveying the artistic, aesthetic, educational, and spiritual values     in his works to students. Based on Qodiriy's novels and stories, the possibilities of developing national thinking, historical awareness, aesthetic taste, and moral qualities in students are shown. Keywords: Abdulla Qodiriy, work, national, analysis, artistic, method, practical. Innovative, pedagogical, literary. Kirish. XX asr o‘zbek adabiyotining yirik vakili Abdulla Qodiriy o‘zining chuqur ma’naviy, ijtimoiy va falsafiy mazmunga ega asarlari bilan milliy adabiyotimiz tarixida o‘chmas iz qoldirgan. Uning asarlari orqali o‘quvchilar xalqimiz tarixining muhim davrlarini, insoniy fazilatlarning qadri va milliy g‘oyaning shakllanish jarayonini anglaydilar. Shu bois, Qodiriyning asarlarini o‘qitish faqat adabiy tahlil bilan cheklanmay, balki ma’naviy-ma’rifiy tarbiya vositasi sifatida qaralishi zarur. Bugungi kunda adabiyot o‘qitish metodikasi o‘zgaruvchan ta’lim muhitida yangi shakl va yondashuvlarni talab etmoqda. Innovatsion pedagogik texnologiyalar, interfaol metodlar, axborot vositalaridan foydalanish o‘quvchilarning faol fikrlashini, mustaqil o‘rganish ko‘nikmalarini rivojlantirishda muhim o‘rin tutadi. Shu nuqtai nazardan, Qodiriy asarlarini o‘qitish metodikasini yangicha yondashuvlar asosida ishlab chiqish dolzarb masalalardan biridir. ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 1790 “O‘tkan kunlar”, “Mehrobdan chayon”, “Obid ketmon” kabi asarlari o‘zbek xalqining tarixiy hayoti, urf-odatlari, ijtimoiy fikri va axloqiy qadriyatlarini badiiy talqinda ifodalaydi. Adabiyot ta’limi jarayonida Qodiriy asarlarini o‘qitish o‘quvchilarda milliy ong, estetik did, mustaqil fikrlash va badiiy tahlil ko‘nikmalarini shakllantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Shu boisdan, ushbu asarlarni o‘qitishda badiiy tahlil metodlarini to‘g‘ri tanlash va qo‘llash o‘qituvchining metodik mahoratini belgilovchi asosiy omillardan biridir. Maqolaning maqsadi — Abdulla Qodiriy asarlarini o‘qitishda badiiy tahlil metodlarining samaradorligini asoslab berish, ularning o‘quvchilar tafakkurini rivojlantirishdagi o‘rnini yoritishdir. Adabiyot fani nafaqat asar mazmunini yod olish, balki uni anglash, tahlil qilish, estetik baholashni ham talab etadi. Badiiy tahlil metodlari yordamida o‘quvchi asardagi obrazlar, syujet, muallif g‘oyasi, konflikt va badiiy vositalarni chuqur idrok etadi. Bunday tahlil jarayoni o‘quvchini faol fikrlashga, ijodiy izlanishga undaydi va ularning adabiy tafakkurini shakllantiradi. Abdulla Qodiriy asarlari murakkab kompozitsion tuzilishga, chuqur ijtimoiy-falsafiy g‘oyaga va realistik tasvirga ega. Shu sababli bu asarlarni o‘rganishda muallif pozitsiyasini ochish, obrazlar tizimini tahlil qilish, asarning tarixiy kontekstini tushuntirish muhimdir. Masalan, “O‘tkan kunlar” romanini o‘qitishda Otabek va Kumush obrazlari orqali o‘quvchilarga insoniy fazilatlar, muhabbat va sadoqat, Vatanga sadoqat kabi tushunchalar singdiriladi. Shuningdek, “Mehrobdan chayon” romanidagi Zebi va O‘tabek obrazlarini tahlil qilish orqali ayol taqdiri, ijtimoiy adolatsizlik va ma’naviy erkinlik masalalari yoritiladi. Qodiriy asarlarini o‘qitishda quyidagi metodlar yuqori samaradorlik beradi: 1. Tahliliy savol-javob metodi 2. Munozara (debate) metodi 3. Rolli o‘yin va sahnalashtirish 4. Klaster yoki konsept xaritasi metodi 5. Komparativ (qiyosiy) tahlil metodi . Zamonaviy pedagogik texnologiyalar adabiyot o‘qitish jarayonini yanada jonli va qiziqarli qiladi. Masalan, “O‘tkan kunlar” romani asosida multimediyali taqdimot, video lavhalar, test va klaster topshiriqlari o‘quvchilarni darsga faol jalb etadi. Bundan tashqari, o‘quvchilar bilan “Agar men Otabek o‘rnida bo‘lsam...” kabi ijodiy topshiriqlar o‘tkazish, ularni mustaqil tahlilga va axloqiy xulosa chiqarishga yo‘naltiradi. Amaliy natijalar: Badiiy tahlil metodlari asosida Qodiriy asarlarini o‘qitish natijasida o‘quvchilarda: - asar mazmunini mustaqil tushunish va baholash ko‘nikmasi; - estetik did va adabiy nutq madaniyati; - milliy qadriyatlar va insoniy fazilatlarni anglash malakasi shakllanadi. Xulosa. Abdulla Qodiriy asarlarini o‘qitishda badiiy tahlil metodlaridan oqilona foydalanish o‘quvchilarda badiiy idrok, estetik did, tanqidiy fikrlashni rivojlantiradi. Bu esa adabiyot ta’limining asosiy maqsadiga — shaxsni ma’naviy jihatdan yetuk, milliy qadriyatlariga sodiq, tafakkuri keng inson sifatida tarbiyalashga xizmat qiladi. Shu bois Qodiriy asarlarini o‘qitishda o‘qituvchilar zamonaviy metodlarni ijodiy qo‘llashlari, har bir darsni tahlilga asoslangan holda tashkil etishlari zarur. ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 1791 Foydalanilgan adabiyotlar 1. Abdulla Qodiriy. O‘tkan kunlar. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va san’at nashriyoti, 2019. 2. Abdulla Qodiriy. Mehrobdan chayon. – Toshkent, 2018. 3. Yo‘ldoshev Q. Adabiyot o‘qitish metodikasi asoslari. – Toshkent: TDPU nashriyoti, 2020. 4. Rasulov B. Adabiy tahlil va talqin asoslari. – Toshkent: Fan, 2017. 5. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. Adabiyot fanini o‘qitish konsepsiyasi, 2022. 6. Rasulov Sh. Adabiyot o‘qitish metodikasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2020. 7. Yo‘ldoshev M. Adabiyot ta’limida interfaol metodlar. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2019. 8. Raxmatullaeva D. Milliy adabiyot va ma’naviy tarbiya. – Samarqand: SamDU nashriyoti, 2022.