TOMCHILATIB SUG'ORISHNING UZUM NAVLARINING HOSILDORLIGI VA SIFATIGA TA'SIRI

Educational Research in Universal Sciences ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | SPECIAL ISSUE 13 | 2025 https://t.me/Erus_uz Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 77 DOI: https://10.5281/zenodo.17489163 TOMCHILATIB SUG‘ORISHNING UZUM NAVLARINING HOSILDORLIGI VA SIFATIGA TA’SIRI Sh.Ermatova, A.Xoshimov, D.Atakulov “Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” Milliy tadqiqot universiteti d.atakul[email protected]z ANNOTATSIYA Ushbu maqolada tomchilatib sug‘orish texnologiyasining uzum yetishtirishdagi samaradorligi, hosildorlik va meva sifatiga bo‘lgan ta’siri tahlil qilinadi. Dunyodagi turli agroekologik hududlarda o‘tkazilgan tadqiqotlar asosida bu sug‘orish usulining suvdan foydalanish samaradorligini oshirishi, shuningdek, uzum hosildorligi va sifat ko‘rsatkichlariga (shakar miqdori, rezavor hajmi, fenolik tarkibi, kislotalilik va umumiy eriydigan moddalari) ijobiy ta’sir ko‘rsatishi ko‘rsatib berilgan. Analiz qilingan 13 ta tadqiqotning aksariyati tomchilatib sug‘orishning an’anaviy usullarga qaraganda hosilni 9–40% gacha oshirishi mumkinligini ko‘rsatdi. Masalan, yarim qurg‘oqchil qumloq tuproqli hududlarda bu usul orqali meva hosili 9–12% ga, suvdan foydalanish samaradorligi esa 11% gacha oshgan. Tropik sharoitlarda plastik mulchalash bilan birgalikda qo‘llanilganda esa uzum rezavorlarining o‘lchami 10–18% ga, hosildorlik esa 35– 40% ga ko‘tarilgan. Meva sifatiga doir natijalar esa turlicha bo‘lib, ayrim hollarda shakar miqdori va umumiy eriydigan moddalarning ko‘payishi, boshqa holatlarda esa haddan tashqari suv cheklovi tufayli vino sifatining pasayishi qayd etilgan. Bundan tashqari, ilg‘or texnologiyalar, xususan datchiklarga asoslangan sug‘orishni boshqarish vositalari (masalan, Fruition Sciences) uzumzorlarda suvni tejash va mahsulot sifatini oshirish imkonini bergan. Xulosa qilib aytganda, tomchilatib sug‘orish uzum yetishtirishda barqarorlikni ta’minlash, hosildorlikni oshirish va suvdan oqilona foydalanishning samarali vositasi sifatida tavsiya etiladi. Biroq uning natijalari tuproq turi, iqlim sharoiti, sug‘orish chastotasi va uzum navlariga qarab sezilarli farq qilishi mumkin. Shuning uchun tomchilatib sug‘orish tizimini joriy etishda lokal agroekologik sharoitlarni inobatga olish muhimdir. Kalit so‘zlar: tomchilatib sug‘orish, uzum navlari, hosildorlik, suvdan foydalanish samaradorligi, agrotexnologiya. Educational Research in Universal Sciences ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | SPECIAL ISSUE 13 | 2025 https://t.me/Erus_uz Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 78 “THE EFFECT OF DRIP IRRIGATION ON THE YIELD AND QUALITY OF GRAPE VARIETIES” ABSTRACT This article analyzes the effectiveness of drip irrigation technology in grape cultivation, focusing on its impact on yield and fruit quality. Based on studies conducted in various agroecological regions worldwide, it has been shown that this irrigation method improves water use efficiency and has a positive effect on grape yield and quality parameters, including sugar content, berry size, phenolic composition, acidity, and total soluble solids. Most of the 13 analyzed studies indicated that drip irrigation can increase yield by 9–40% compared to traditional irrigation methods. For example, in semi-arid sandy soil conditions, this method led to a 9–12% increase in fruit yield and up to an 11% improvement in water use efficiency. In tropical conditions, when combined with plastic mulching, berry size increased by 10–18%, while yield rose by 35–40%. The results regarding fruit quality varied: in some cases, sugar content and total soluble solids increased, while in others, excessive water stress led to a decline in wine quality. Additionally, advanced technologies—particularly sensor-based irrigation management tools such as those provided by Fruition Sciences—have enabled water savings and improved product quality in vineyards. In conclusion, drip irrigation is recommended as an effective tool for ensuring sustainability, increasing yield, and promoting efficient water use in grape cultivation. However, its outcomes may vary significantly depending on soil type, climate conditions, irrigation frequency, and grape variety. Therefore, it is important to consider local agroecological conditions when implementing drip irrigation systems. Keywords: drip irrigation, grape varieties, yield, water use efficiency, agrotechnology. ВЛИЯНИЕ КАПЕЛЬНОГО ОРОШЕНИЯ НА УРОЖАЙНОСТЬ И КАЧЕСТВО СОРТОВ ВИНОГРАДА АННОТАЦИЯ В данной статье анализируется эффективность технологии капельного орошения при выращивании винограда, с акцентом на её влияние на урожайность и качество плодов. На основе исследований, проведённых в различных агроэкологических регионах мира, показано, что данный способ полива повышает эффективность использования воды и оказывает положительное влияние на урожай винограда и его качественные показатели, включая содержание сахара, размер ягод, фенольный состав, кислотность и общее содержание растворимых веществ. Большинство из 13 проанализированных исследований показали, что капельное орошение может Educational Research in Universal Sciences ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | SPECIAL ISSUE 13 | 2025 https://t.me/Erus_uz Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 79 увеличить урожай на 9–40% по сравнению с традиционными методами полива. Например, в условиях полузасушливых песчаных почв урожай винограда увеличивался на 9–12%, а эффективность использования воды — до 11%. В тропических условиях, при сочетании с пластиковым мульчированием, размер ягод увеличивался на 10–18%, а урожайность — на 35–40%. Результаты по качеству плодов оказались разными: в некоторых случаях наблюдалось увеличение содержания сахара и общего количества растворимых веществ, а в других — ухудшение качества вина из-за чрезмерного водного стресса. Кроме того, передовые технологии, особенно инструменты управления поливом на основе датчиков (например, Fruition Sciences), позволили сэкономить воду и повысить качество продукции в виноградниках. В заключение, капельное орошение рекомендуется как эффективный инструмент для обеспечения устойчивости, повышения урожайности и рационального использования воды при выращивании винограда. Однако его результаты могут значительно варьироваться в зависимости от типа почвы, климатических условий, частоты полива и сорта винограда. Поэтому при внедрении систем капельного орошения важно учитывать локальные агроэкологические условия. Ключевые слова: капельное орошение, сорта винограда, урожайность, эффективность использования воды, агротехнология. KIRISH Uzum (Vitis vinifera L.) butun dunyo bo‘ylab iqtisodiy jihatdan eng muhim mevali ekinlar qatoriga kiradi, yangi iste’mol va vino ishlab chiqarish uchun keng miqyosda ekiladi. Ularning hosildorligi va meva sifati suvning mavjudligi va sug‘orish amaliyotiga juda sezgir. Iqlim o‘zgaruvchanligi va suv tanqisligi ortib borayotganligi sababli, sug‘orish tizimini optimallashtirish muhim ahamiyatga ega bo‘ldi. Suvni o‘simlikning ildiz zonasiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri yetkazib beruvchi mikro sug‘orish usuli – tomchilatib sug‘orish suvni tejaydigan va hosilga sezgir yondashuv sifatida paydo bo‘ldi. Bu usul nafaqat suvni tejaydi, balki bug‘lanish yo‘qotilishini ham kamaytiradi va namlikning doimiy mavjudligini qo‘llab-quvvatlaydi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, tomchilatib sug‘orish turli xil uzum navlarining hosildorligi va sifatiga (masalan, rezavorlar hajmi, shakar miqdori va fenolik tarkibi) sezilarli ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Masalan, Xitoyning Xebey provinsiyasidagi Huailay okrugida o‘tkazilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, tomchilatib o‘g‘itlash an’anaviy sug‘orish usullariga nisbatan uzum hosildorligini o‘rtacha 19 foizga oshirdi, shu bilan birga S vitamini miqdorini oshiradi va tuproqning chuqur qatlamlariga ozuqa moddalarining singib ketishini kamaytiradi .[11] Educational Research in Universal Sciences ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | SPECIAL ISSUE 13 | 2025 https://t.me/Erus_uz Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 80 Suv resurslari ayniqsa cheklangan qurg‘oqchil va yarim qurg‘oqchil hududlarda tomchilatib sug‘orish tizimini joriy etish istiqbolli natijalarni ko‘rsatdi. Hindistonning Tamil Nadu shtatida o‘tkazilgan tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, tomchilatib sug‘orish tuproq namligini optimal diapazonda (60 sm chuqurlikda 21–23%) ushlab turdi, buning natijasida uzum hosili 27500 kg/ga va suvdan foydalanish samaradorligi yaxshilandi. Xuddi shunday, Iroqning Kurdiston mintaqasida tomchilatib sug‘orish tizimlarining joriy etilishi uzumning bir nechta navlarida vegetativ o‘sish va hosildorlikni oshirishga yordam berdi . [12] Bundan tashqari, uzumzorlarda suvdan foydalanishni optimallashtirish uchun datchiklarga asoslangan sug‘orishni boshqarishni birlashtiruvchi ilg‘or texnologiyalar qo‘llanildi. Masalan, Fruition Sciences uzumning hidratsiya darajasini kuzatish uchun dastani oqimi sensorlaridan foydalanadi, bu esa sug‘orishni aniq rejalashtirish imkonini beradi. Bu yondashuv Napa vodiysi va Bordodagi uzumzorlarda suvni sezilarli darajada tejash va uzum sifatini yaxshilashga olib keldi .[13] Uzumchilikda sug‘orishning muhim rolini hisobga olgan holda, ushbu tadqiqot tomchilatib sug‘orishning tanlangan uzum navlarining hosildorligi va sifat ko‘rsatkichlariga ta’sirini o‘rganishga qaratilgan. Meva hajmi, shakar miqdori va umumiy hosildorlik kabi parametrlarni baholash orqali tadqiqot barqaror qishloq xo‘jaligi amaliyotlarini targ‘ib qilish bilan birga uzumning samaradorligini oshiradigan optimal sug‘orish strategiyalarini aniqlashga intiladi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, tomchilatib sug‘orishning uzum yetishtirishga ta’siri kontekstga qarab o‘zgarib turadi, bu esa hosildorlikning 9-40% gacha oshishini va atrof-muhit sharoitlari va qo‘llash texnikasi asosida o‘zgaruvchan sifat ta’sirini ko‘rsatadi. Uzum yetishtirish bo‘yicha o‘nta tadqiqot tomchilatib sug‘orish suvdan foydalanish samaradorligini oshirishi va ba’zan hosil va sifatni oshirishi mumkinligi haqida xabar beradi, ammo natijalar kontekstga qarab farq qiladi [9] Masalan: 1. Qumloq tuproqli yarim qurg‘oqchil hududlarda to‘g‘ridan-to‘g‘ri ildiz zonasida sug‘orish yuzaki tomchilatib sug`orish bilan solishtirganda 9-12% ko‘proq meva berdi va suvdan foydalanish samaradorligi 9-11% ga yaxshilandi [9] 2. Tomchilatib sug‘orish plastik mulchalash bilan birlashtirilganda, tropik sharoitda hosildorlik 35-40% ga oshdi va rezavorlar hajmi 10-18% ga o‘sdi [8] 3. Granit-gneysli tuproqli hududlarda mikro-sprekler tizimlari an’anaviy tomchilatib sug‘orishga qaraganda yuqori hosil berdi [1] . Educational Research in Universal Sciences ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | SPECIAL ISSUE 13 | 2025 https://t.me/Erus_uz Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 81 Sifat natijalari mevaning ilg‘or pishishi va yaxshilangan sharbat ko‘rsatkichlaridan tortib, kundalik tomchilatib qo‘llash va polimer qo‘shilishi kabi umumiy eriydigan qattiq moddalar va kislotalik o‘lchovlarini oshirish kabi muolajalar bilan (Bowen va boshq., 2012; Rabeh va boshq., 2022) - suv iste’mol qilish tezligida sharob sifatining sezilarli darajada pasayishiga qadar (0 mm yoki boshqa tadkikotlar aniqlanmaydi) [6] uzum yoki vino sifati [9] Ushbu topilmalar tomchilatib sug‘orishning uzum hosildorligi va sifatiga ta’siri o‘ziga xos sug‘orish texnikasi, tuproq va iqlim sharoitlari hamda qo‘shimcha usullarni qo‘shishga bog‘liqligini ko‘rsatadi [9] METODOLOGIYA “Tomchilatib sug‘orishning uzum navlarining hosildorligi va sifatiga ta’siri” tadqiqot savolingizdan foydalanib, biz Semantic Scholar korpusidan 126 milliondan ortiq ilmiy maqolalarni qidirdik. Biz so‘rovga eng mos keladigan 50 ta maqolani topdik. 2.2 Tekshirish Biz ushbu mezonlarga javob beradigan hujjatlarni ko‘rib chiqdik: • Tadqiqot populyatsiyasi : Tadqiqotda uzum navlari (Vitis vinifera yoki boshqa uzum turlari) tekshiriladimi? • Aralashuv: Tadqiqot tomchilatib sug‘orish tizimlarini asosiy chora sifatida qo‘llaydimi? • Natijalar : Tadqiqot uzum hosildorligi (masalan, tonna/gektar, kg/uzum) va/yoki sifat parametrlari (masalan, shakar miqdori, kislotalilik, Educational Research in Universal Sciences ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | SPECIAL ISSUE 13 | 2025 https://t.me/Erus_uz Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 82 fenolik birikmalar) haqida hisobot beradimi? • Tadqiqot loyihasi : Tadqiqot dala tajribasimi yoki boshqariladigan qishloq xo‘jaligi sinovimi? • Taqqoslovchi : Tadqiqotda tomchilatib sug‘orish boshqa sug‘orish usullari bilan solishtiriladimi yoki sug‘orish yo‘qmi? • Intervensiya izolyatsiyasi : Tomchilatib sug‘orishning ta’siri boshqa tadbirlardan alohida xabar qilinadimi (alohida natijalarsiz birlashtirilmaydi)? • Tadqiqot turi : Tadqiqot empirik ma’lumotlar bilan birlamchi tadqiqotni taqdim etadimi (fikr yoki rivoyat sharhi emas)? Biz barcha skrining savollarini birgalikda ko‘rib chiqdik va har bir maqolada ko‘rib chiqish kerakmi yoki yo‘qmi, yaxlit qaror qildik. 2.3 Ma’lumotlarni ajratib olish Biz har bir qog‘ozdan quyida joylashgan har bir ma’lumot ustunini ajratib olish uchun katta til modelini so‘radik. Biz modelga har bir ustun uchun quyida ko‘rsatilgan ekstraktsiya ko‘rsatmalarini berdik. Tadqiqot ko‘rinshi Amaldagi o‘quv dizaynining o‘ziga xos turini tavsiflang: • Eksperimental dizayn (masalan, randomizatsiyalangan boshqariladigan sinov, nazorat ostidagi sinov) • Eksperimental sxema (masalan, ajratilgan uchastka, faktoriy dizayn) • Replikatsiyalar soni • Eksperimental muolajalar va ularni tartibga solish Ushbu ma’lumotni birinchi navbatda usullar yoki materiallar bo‘limida qidiring. Agar bir nechta dizayn elementlari mavjud bo‘lsa, ularning barchasini sanab o‘ting. Agar dizayn aniq ko‘rsatilmagan bo‘lsa, "Aniq ko‘rsatilmagan" deb yozing. Eksperimental tuzilma haqida iloji boricha aniqroq bo‘ling. Misol formati: “Uch takrorlash bilan tasodifiy ajratilgan uchastka dizayni, asosiy uchastkalari sug‘orish tizimlari va sug‘orish darajasiga ajratilgan kichik uchastkalardan iborat” Tadqiqot obyekti va sozlamalari: • Maqolalardan quyidagi ma’lumotlar ajratib olindi: • Geografik joylashuvi (viloyat, mamlakat) • Saytning o‘ziga xos xususiyatlari (masalan, tuproq turi, iqlim zonasi) • Uzum yetishtirishga tegishli o‘ziga xos ekologik sharoitlar Usullar bo‘limiga, kirishga yoki sayt tavsifiga qarang. Agar aniq Educational Research in Universal Sciences ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | SPECIAL ISSUE 13 | 2025 https://t.me/Erus_uz Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 83 ma’lumotlar etishmayotgan bo‘lsa, "Xabar berilmagan" ga e’tibor bering. Tuproq tuzilishi, cho‘l/mo‘’tadil sharoitlar va boshqalar kabi aniq tavsiflovchilarni qo‘shing. Misol formati: "Qumli tuproq, cho‘l sharoiti, El-Tahrir, El-Beheyra gubernatorligi, Misr" • Sug‘orish tizimining xususiyatlari: Sug‘orish tadbirlari haqida quyidagi ma’lumotlarni yozib oling: • Amaldagi sug‘orish tizimlarining turlari (masalan, sirt tomchilari, er osti tomchilari) • Sug‘orish darajasi/stavkalari (suvga bo‘lgan ehtiyoj foizi) • Qo‘shimcha muolajalar (masalan, polimer qo‘shimchalari) • Sug‘orish chastotasi • Suvni qo‘llash hajmi Ushbu ma’lumotni usullar, natijalar yoki muhokama bo‘limlarida toping. Agar bir nechta aralashuvlar sinovdan o‘tgan bo‘lsa, barchasini sanab o‘ting. Agar mavjud bo‘lsa, aniq raqamli qiymatlardan foydalaning. Misol formati: "Yer usti, er osti va Oscop tomchilatib sug‘orish; sug‘orish darajasi 100%, 75% va 50% suv talabi; 0, 25 va 50 g polimer qo‘shimchalari" • Uzum navi va tokning xususiyatlari: ekstrakti: • O‘ziga xos uzum navi / navi • Uzumlar davri • Tok oralig‘i yoki ekish zichligi • Har qanday uzumni boshqarish amaliyoti (masalan, klasterni suyultirish) Qidiruv usullari, kirish va natijalar bo‘limlari. Agar biror tafsilot xabar qilinmasa, "Xabar qilinmagan" deb yozing. Misol formati: “Olovli urug‘siz uzumlar; tokning yoshi haqida xabar berilmagan; klasterni suyultirish amalga oshirilgan” • Hosildorlik va sifat natijalari: Quyidagilar bilan bog‘liq barcha o‘lchov natijalarini sanab o‘ting: • Uzum hosili (umumiy hosil, hosil komponentlari) • Meva sifati ko‘rsatkichlari (fizik va kimyoviy xossalari) • Suvdan foydalanish samaradorligi ko‘rsatkichlari Natijalar va muhokama bo‘limlarida toping. Muayyan o‘lchovlar, birliklar va agar xabar qilingan bo‘lsa, statistik ahamiyatga ega. Misol formati: "Hosil komponentlari, klasterning fizik xususiyatlari, berry Educational Research in Universal Sciences ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | SPECIAL ISSUE 13 | 2025 https://t.me/Erus_uz Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 84 kimyoviy xossalari, suvdan foydalanish samaradorligi" • O‘qish muddati va fasllari: Rekord: • Umumiy o‘qish muddati • O‘rganilgan ketma-ket fasllar/yillar soni • Maxsus tadqiqotlar yillari Tekshirish usullari, kirish va natijalar bo‘limlari. Ketma-ket yillar yoki fasllar haqida aniq bo‘ling. Misol formati: “Ikki ketma-ket mavsum (2020 va 2021)” 3.1Natijalar. Uzum yetishtirishda sug‘orish tizimlari bo‘yicha o‘rganilgan tadqiqotlarning umumiy ko‘rinishi Muallif (yil) Tadqiqot dizayni Sug‘orish tizimi Uzum navi Tuproq turi To‘liq matn mavjudligi Ma va boshq. (2020) Ikki yillik eksperimental tadqiqot To‘g‘ridan-to‘g‘ri ildiz zonasi, yer usti tomchilatib Cabernet Sauvignon (V. vinifera) Qumloq qum Yo‘q Nadal & Lampreave (2004) Uch replikatsiyali ajratilgan syujetli dizayn Tomchilatib sug‘orish Tempranillo Chuqur ohaktosh-gil tuproq Ha Arc InfruitecNietvoorbij (2012) Sug‘orish tizimlarini taqqoslovchi tajriba Tomchilatib va mikro-purkagichli sug‘orish Thompson Seedless / Ramsey Ob-havo granitgneys Yo‘q Myburgh (2016) To‘rt martalik takroriy nazoratli sinov Tomchilatib va mikro-purkagichli sug‘orish Thompson Seedless / Ramsey Tozalangan granit-gneys Ha Bowen va boshq. (2012) To‘rt yillik eksperimental tadqiqot Yuqori purkagich va tomchilatib sug‘orish Merlot Qumloq qum Yo‘q Misr (2008) Ketma-ket ikki mavsumli dala tajribasi Tomchilatib (DIS), past bosimli pufakchali (LHBIS), eshikli quvur (GPIS) Thompson Loy tuproq Yo‘q Hepner va boshq. (1985) To‘rtta tomchilatib sug‘orish sxemasi tajribasi Tomchilatib sug‘orish Cabernet Sauvignon Ko‘rsatilmagan Topilmadi Rabeh va boshq. (2022) Uch replikatsiyali ajratilgan syujetli dizayn Yuzaki, er osti va Oscop tomchilatib sug‘orish Flame Seedless Qumloq tuproq Ha Kadbhane & Manekar (2023) Oltita sug‘orish usulini taqqoslovchi tadqiqot Yuzaki tomchilar, er osti tomchilar, mulchalash va boshqa o‘zgaruvchilar Ko‘rsatilmagan Ko‘rsatilmagan Ko‘rsatilmagan Educational Research in Universal Sciences ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | SPECIAL ISSUE 13 | 2025 https://t.me/Erus_uz Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 85 Tadqiqot dizayni: Biz 6 ta tadqiqotda eksperimental dizaynlar, 2 ta tadqiqotda ajratilgan syujetli dizaynlar haqida eslatib o‘tdik. va bitta randomizatsiyalangan nazorat ostida sinov va dala tajribasi [2]. • Sug‘orish tizimining turi: Tomchilatib sug‘orish eng keng tarqalgan bo‘lib, 8 ta tadqiqotda qo‘llanilgan [2]. Bunga sirt tomchilari, er osti tomchilari va to‘g‘ridan-to‘g‘ri ildiz zonasi sug‘orish kabi o‘zgarishlar kiradi [9] Boshqa tizimlarga mikro-sprinkler (2 ta tadqiqot), tepadan purkagich (1 ta o‘rganish), past boshli pufakchalar (1 ta tadqiqot), eshikli quvur (1 ta o‘rganish) va Oscop tomchisi (1 ta tadqiqot) [1] Ba’zi tadqiqotlar bir nechta sug‘orish turlaridan foydalanilgan [1] • Uzum navlari: Biz 9 ta tadqiqot uchun uzum navlari haqida ma’lumot topdik [2]. Kabernet Sauvignon eng keng tarqalgan (3 ta tadqiqot), undan keyin Tompson Seedless/Ramsey (2 ta tadqiqot) [2] . Boshqa navlarga Tempranillo, Merlot, Tomposson va Flame Seeedless kiradi, ularning har biri bitta tadqiqotda ishlatilgan [4] • Tuproq turi: Biz 7 ta tadqiqot uchun tuproq turiga oid ma’lumotlarni topdik [9] Xabar qilingan tuproq turlari turlicha bo‘lgan, jumladan, ob-havoga chidamli granit-gneys (2 ta tadqiqot), qumloq qum (2 ta tadqiqot), ohaktosh va loy (1 ta tadqiqot), gil tuproq (1 ta tadqiqot) va qumli tuproq (1 ta tadqiqot) [9] Tomchilatib sug‘orishning ta’siri 3.2 Hosildorlik natijalari TADQIQOT MUALLIFI (YIL) SUG‘ORISH USULI HOSILDORLIK O‘ZGARISHI SUVDAN FOYDALANISH SAMARADORLIGI AMALIYOT KONTEKSTI BRAVDO VA BOSHQ. (1985) Tomchilatib sug‘orish Ma’lumot topilmadi Ma’lumot topilmadi To‘rtta jadval: doimiy va yig‘imoldi qisqartirish o‘z ichiga olgan MA VA BOSHQ. (2020) Ildiz zonasi sug‘orish va yer usti tomchilatib sug‘orish Ildiz zonasi sug‘orishda 9–12% oshgan Ildiz zonasi sug‘orishda 9–11% oshgan Qurg‘oqchil hudud, qumloq qumli tuproq NADAL VA LAMPREAVE (2004) Tomchilatib sug‘orish Hosildorlikda sezilarli oshish kuzatilmadi Ma’lumot topilmadi O‘rta yer dengizi iqlimi, chuqur ohaktosh va gil tuproqlar ARC INFRUITECNIETVOORBIJ Tomchilatib vs. mikro-purkagichli sug‘orish Mikro-purkagich yuqoriroq hosildorlik bergan Ma’lumot topilmadi Chirigan granitgneys tuprog‘i, Pastki Apelsin Educational Research in Universal Sciences ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | SPECIAL ISSUE 13 | 2025 https://t.me/Erus_uz Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 92 9. [9] Ma, X., Sanguinet, K. va Jacoby, P. “Bevosita ildiz zonasini sug‘orish yuzaki tomchilatib sug‘orishga qaraganda uzum hosildorligi va suvdan foydalanish samaradorligida ustunlik qiladi, shu bilan birga ildiz o‘sishini cheklaydi,” 2020-yil. 10. [10] Hepner, B., Bravdo, C., Loinger, S., Cohen, S. va Tabacman, H. “Tomchilatib sug‘orish jadvallarining Cabernet Sauvignon toklarining o‘sishi, hosildorligi, must tarkibi va sharob sifati bo‘yicha ta’siri.” American Journal of Enology and Viticulture, 1985-yil. 11.[11] plantnutrifert.org 12.[12] Bookpi +1 journalijecc.com +1 bjas.bajas.edu.iq 13.[13] WIRED