KONFLIKTLARNI BARTARAF ETISHDA TO'G'RI MULOQOT QOIDALARI

ILM FAN YANGILIKLARI KONFERENSIYASI OKTABR ANDIJON,2025 1048 KONFLIKTLARNI BARTARAF ETISHDA TO‘G‘RI MULOQOT QOIDALARI Choriyeva Durdona Anvarovna Nizomiy nomidagi O`zbekiston milliy pedagogika universiteti “Maktabgacha va boshlang`ich ta’lim” fakulteti Maktabgacha ta’lim nazariyasi va metodikasi kafedrasi dotsenti, PhD Choriyev[email protected] Sultonova Sitora Zarif qizi, Asadova Madina Namoz qizi Nizomiy nomidagi O`zbekiston milliy pedagogika universiteti Maktabgacha ta’lim fakulteti 2-kurs magistranti Annotatsiya: Mazkur maqolada konfliktlarni bartaraf etishda to‘g‘ri muloqot qoidalarining ahamiyati yoritilgan. Unda pedagogik jarayonda yuzaga keladigan nizolarni hal etishda ochiq, samimiy va madaniyatli muloqotning o‘rni tahlil qilinadi. Shuningdek, empatiya, faol tinglash va “men” shaklidagi bayonotlardan foydalanish kabi samarali muloqot usullari ko‘rib chiqiladi. Maqolada to‘g‘ri muloqot orqali o‘zaro hurmat va ishonch muhitini yaratishning pedagogik ahamiyati asoslab berilgan. Kalit so‘zlar: konflikt, konfliktogen, muloqot, pedagogik konflikt, nizo, qarama-qarshilik, konflikt turlari. Анотатция: В данной статье раскрывается значение правильного общения при урегулировании конфликтов. Рассматривается роль открытого, искреннего и культурного общения в разрешении конфликтных ситуаций в педагогическом процессе. Также анализируются эффективные методы общения, такие как эмпатия, активное слушание и использование высказываний в форме «я». В статье обосновано педагогическое значение формирования атмосферы взаимного уважения и доверия посредством правильного общения. Ключевые слова: конфликт, конфликтоген, общение, педагогический конфликт, разногласие, противоречие, виды конфликтов. Anatation: This article highlights the importance of proper communication in resolving conflicts. It examines the role of open, sincere, and respectful communication in addressing conflicts within the pedagogical process. The paper also discusses effective communication techniques such as empathy, active listening, and the use of “I” statements. The pedagogical significance of building an atmosphere of mutual respect and trust through proper communication is substantiated. Keywords: conflict, conflictogen, communication, pedagogical conflict, disagreement, contradiction, types of conflicts. Pedagogik jarayonda konfliktlar — bu insonlar o‘rtasidagi manfaat, fikr, qarash yoki his-tuyg‘ular to‘qnashuvi natijasida yuzaga keladigan tabiiy holatlardir. Ularni bartaraf etish uchun eng muhim vosita bu to‘g‘ri muloqotdir. To‘g‘ri muloqot nafaqat nizoni hal etishga, balki o‘zaro hurmat va ishonchni mustahkamlashga ham xizmat qiladi. Muloqot jarayoni ochiq, samimiy va madaniyatli ruhda kechsa, hatto jiddiy ziddiyatlar ham ijobiy natijaga olib keladi. ILM FAN YANGILIKLARI KONFERENSIYASI OKTABR ANDIJON,2025 1049 Konflikt paytida har bir tomon o‘z fikrini aniq, ammo xotirjam tarzda ifoda etishi lozim. Keskin so‘zlar, haqoratli iboralar yoki his-tuyg‘ularni nazorat qilmaslik holatni yanada murakkablashtiradi. Shuning uchun suhbatdoshning so‘zini bo‘lmaslik, uni diqqat bilan tinglash, yuz ifodasi va tana harakatlari orqali e’tibor bildirish to‘g‘ri muloqotning muhim jihatlaridan biridir. Tinglovchi nafaqat so‘zlarni, balki ularning ortidagi ma’noni, hisni ham tushunishga harakat qilishi zarur. Konfliktlarni bartaraf etishda empatiya, ya’ni boshqalarning holatini his etish juda muhim. O‘qituvchi yoki rahbar nizoli holatda faqat o‘z nuqtayi nazarini emas, balki qarshi tomonni ham tushunishga intilishi kerak. Shu orqali umumiy yechim topish osonlashadi. Muloqotda “men” shaklidagi bayonotlardan foydalanish, ya’ni “siz noto‘g‘ri qildingiz” o‘rniga “men bu vaziyatda o‘zimni noqulay his qildim” kabi iboralar ishlatish samimiylik va tushunishni kuchaytiradi. To‘g‘ri muloqot qoidalariga quyidagilar kiradi: birinchidan, har bir tomon o‘z fikrini erkin va madaniyatli tarzda bayon etishi; ikkinchidan, fikrlar xilma-xilligini hurmat qilish; uchinchidan, suhbat davomida muammoni emas, yechimni muhokama qilish. Muloqotda negativ hissiyotlarni jilovlash, sabr-toqatni saqlash, suhbatni ijobiy yakunlashga intilish muhimdir. Chunki ijobiy ohangdagi muloqot o‘zaro ishonchni mustahkamlaydi. Konfliktlarni bartaraf etish jarayonida neytral vositachi yoki rahbarning roli ham katta ahamiyatga ega. U har ikki tomonning fikrini tinglab, ularni bir-birini tushunishga yo‘naltiradi. Bu jarayonda “faol tinglash” usuli, ya’ni suhbatdosh so‘zlarini qayta ifoda etib tasdiqlash, unga e’tibor berish kabi usullar samarali hisoblanadi. Muloqotda murosaga tayyorlik, hurmat va odob asosiy qadriyat sifatida namoyon bo‘lishi zarur. To‘g‘ri muloqot — bu konfliktlarni bartaraf etishning eng ishonchli yo‘li. Agar insonlar bir-birini tinglashni, tushunishni va hurmat bilan fikr almashishni o‘rganishsa, ziddiyatlar o‘zo‘zidan yumshaydi. Shunday muloqot muhiti o‘qituvchi, o‘quvchi, ota-ona va jamiyat o‘rtasida sog‘lom ruhiy muhitni shakllantiradi. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat — yengilmas kuch. Toshkent: Ma’naviyat, 2008. 2. G‘oziev E. Pedagogik psixologiya. Toshkent: O‘qituvchi, 2016. 3. Turaqulova D. Maktabgacha ta’lim pedagogikasi. Toshkent: Fan va texnologiya, 2021. 4. Abdullaeva Sh., Xolmatova N. Pedagogik muloqot madaniyati. Toshkent: TDPU nashriyoti, 2019. 5. Rahimov R. Konfliktologiya asoslari. Toshkent: Iqtisod-Moliya, 2017. 6. Vygotskiy L.S. Psixologiya razvitiya rebenka. Moskva: Pedagogika, 1999.