OTA-ONALAR ISHTIROKIDA STEAM TEXNOLOGIYALARI YORDAMIDA MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA EKOLOGIK MADANIYATNI SHAKLLANTIRISH

REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025 229 OTA-ONALAR ISHTIROKIDA STEAM TEXNOLOGIYALARI YORDAMIDA MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA EKOLOGIK MADANIYATNI SHAKLLANTIRISH Sultonova Nurxon Anvarovna1, Murodjonova Dilnavozxon Ravshanjon qizi2 1Qo‘qon DU Maktabgacha ta’lim kafedrasi dotsenti, 1Qo‘qon DU talabasi https://doi.org/10.5281/zenodo.17499336 Annotatsiya. Ushbu maqolada ota-onalar ishtirokida STEAM texnologiyalari yordamida maktabgacha yoshdagi bolalarda ekologik madaniyatni shakllantirish masalalari o‘rganildi. Zamonaviy innovatsion ta’lim yondashuvlari orqali bolalarda atrof-muhitga nisbatan mas’uliyatli munosabatni rivojlantirishning samarali usullari tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari ota-onalar bilan faol hamkorlikning ekologik ongni shakllantirish jarayonidagi ahamiyatini ko‘rsatdi. Maqola maktabgacha ta’lim muassasalari pedagoglari, ota-onalar hamda ta’lim sohasida ilmiy izlanish olib borayotgan mutaxassislar uchun foydali bo‘lishi ko‘zda tutilgan. Kalit so‘zlar: Ota-onalar hamkorligi, STEAM texnologiyalari, maktabgacha ta’lim, ekologik madaniyat, ekologik ong, innovatsion ta’lim, bolalarda ekologik tarbiya Kirish. Maktabgacha ta’limda ekologik madaniyatni shakllantirish bugungi kunda davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biridir. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 7-iyuldagi “Maktabgacha ta’lim tizimini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ4747-sonli qarorida maktabgacha yoshdagi bolalarga ilg‘or pedagogik texnologiyalarni joriy etish, ota-onalar bilan samarali hamkorlikni yo‘lga qo‘yish vazifasi belgilangan. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 18-yanvardagi 37-sonli qarorida maktabgacha ta’lim muassasalarida ekologik madaniyatni oshirish bo‘yicha maxsus dasturlar ishlab chiqish va amalga oshirish vazifalari ko‘rsatilgan. Shu bilan birga, zamonaviy STEAM ta’lim texnologiyalari bolalarda ijodiy fikrlash, muammolarni hal qilish qobiliyatini rivojlantirish hamda ekologik ongni shakllantirishda muhim vosita hisoblanadi.Maktabgacha yoshdagi bolalarda ekologik madaniyatni shakllantirish zamonaviy ta’lim jarayonining dolzarb yo‘nalishlaridan biridir. Hozirgi davrda bolalarda atrof-muhitga nisbatan mas’uliyatli munosabatni shakllantirish uchun innovatsion ta’lim texnologiyalari, xususan STEAM (fan, texnologiya, muhandislik, san’at va matematika) uslublari keng qo‘llanilmoqda. Shu bilan birga, ota-onalar ishtiroki maktabgacha ta’lim jarayonining samaradorligini oshirishda muhim omil hisoblanadi. Ushbu maqolada ota-onalar hamkorligi va STEAM texnologiyalari yordamida maktabgacha yoshdagi bolalarda ekologik madaniyatni shakllantirishning mohiyati va usullari tahlil qilinadi. Metodologiya. Pedagogika va psixologiya sohasidagi olimlar ota-onalar ishtirokida STEAM texnologiyalarini qo‘llash orqali maktabgacha yoshdagi bolalarda ekologik madaniyatni shakllantirishning ahamiyatini ta’kidlaydilar. Ularning fikrlariga ko‘ra, bu yondashuv bolalarning atrof-muhitga nisbatan mas’uliyatli munosabatini rivojlantirishga, ijodkorlik va tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini shakllantirishga, shuningdek, ekologik qadriyatlarni oilaviy muhitda mustahkamlashga xizmat qiladi. REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025 230 Pedagogik-psixologik asoslar: • Ota-onalar bilan hamkorlikning psixologik vazifalari: O‘quvchilarni tarbiyalashda pedagog va ota-onalarning hamkorligini yo‘lga qo‘yishning psixologik vazifalari haqida so‘z boradi. Maqolada o‘quvchilarni tarbiyalashda pedagog bilan ota-onalarning hamkorlikdagi ishlarini tashkillashtirish tamoyillari, ota-onalar majlisini qanday tashkillashtirish haqida, oila va maktab tushunchalari hamda bolani tarbiyalashda muvaffaqiyatga erishish haqida aytib o‘tilgan. • Ota-onalar bilan uzluksiz hamkorlik: Ota-onalarning ta’lim muassasalari bilan hamkorligini joriy etishning pedagogik va psixologik shart-sharoitlari, har bir o‘quvchi bilan alohida ishlash, va ota-onalari bilan doimiy ravishda uzluksiz hamkorlik qilishni yo‘lga qo‘yish haqida so‘z boradi. STEAM texnologiyalarining ekologik tarbiyada roli: • STEAM asosida ekologik tarbiya: STEAM (Fan, Texnologiya, Muhandislik, San’at va Matematika) texnologiyalarini qo‘llash orqali ekologik tarbiya bolalarda atrof-muhitga nisbatan qiziqish va mas’uliyatni oshirishga yordam beradi. O‘yin va loyiha faoliyati orqali bolalar ekologik muammolarni anglashadi, muhitni asrashga oid oddiy qoidalarga amal qilishni o‘rganishadi. Tadqiqot usullari sifatida nazariy adabiyotlarni o‘rganish, kuzatuv, intervyu va amaliy pedagogik eksperiment qo‘llanildi. Maktabgacha ta’lim muassasasida ota-onalar bilan hamkorlikda STEAM asosida ekologik tarbiya bo‘yicha o‘quv-mashg‘ulotlar tashkil etildi. Natijalar pedagoglar va ota-onalar fikri asosida baholandi. Olingan natijalar maktabgacha yoshdagi bolalarda ekologik ongni shakllantirish jarayonida STEAM texnologiyalarining samaradorligini aniq ko‘rsatdi. STEAM usullari o‘quv jarayonini yanada interaktiv, qiziqarli va mazmunli qiladi, bu esa bolalarning atrof-muhitga bo‘lgan qiziqishini uyg‘otadi hamda ularni ekologik muammolarni anglashga undaydi. Shu yo‘l bilan bolalar nafaqat nazariy bilimlar, balki amaliy ko‘nikmalarni ham egallaydi. Masalan, o‘yin va loyiha faoliyati orqali ular ekologik muammolarni hal qilishda ijodkorlik va tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantiradi, o‘z harakatlarining atrof-muhitga ta’sirini chuqurroq anglaydi. Bundan tashqari, ota-onalar bilan faol hamkorlik ekologik tarbiya jarayonini yanada mustahkamlaydi. Ota-onalar bilan birgalikda tashkil etilgan ta’lim-mashg‘ulotlar bolalar uchun o‘rganilgan qoidalar va odatlarni uy sharoitida mustahkamlash imkonini beradi. Bu esa ekologik madaniyatning shakllanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi, chunki bola ekologik ongni faqat maktabda emas, balki oilaviy muhitda ham o‘zlashtiradi. Shuningdek, ota-onalar jarayonga jalb etilganda, ular o‘z farzandlarining tarbiyasiga yanada mas’uliyat bilan yondashadi va ekologik muammolar bo‘yicha bilimlarini oshiradi. Bu holat oila a’zolari orasida ekologik xabardorlikni kengaytiradi, oilada sog‘lom va tabiiy muhitni saqlashga qaratilgan ijobiy munosabatlarni shakllantiradi. Shu tariqa, STEAM asosida tashkil etilgan ekologik tarbiya nafaqat bolalar, balki butun oila va kengroq jamoaga ta’sir ko‘rsatadi. Innovatsion ta’lim yondashuvi sifatida STEAM metodikasi bolalarning ijodkorlik va tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirishga xizmat qiladi. Bu yondashuv bolalarning o‘rganish jarayonida faolligini oshiradi, mustaqil fikrlashni rag‘batlantiradi hamda muammolarni hal qilishda innovatsion yechimlar topishga undaydi. Maktabgacha yoshdagi bolalarda bunday ko‘nikmalarni rivojlantirish ularning keyingi ta’lim bosqichlarida muvaffaqiyatli bo‘lishi uchun muhim poydevor bo‘lib xizmat qiladi. REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025 231 Natijalar shuni ko‘rsatadiki, ekologik tarbiyada STEAM yondashuvini joriy etish nafaqat ta’lim sifatini yaxshilaydi, balki bolalarning shaxs sifatida shakllanishida ham muhim rol o‘ynaydi. Ushbu metodologiya bolalarga atrof-muhitga nisbatan mas’uliyatni shakllantirishda, ekologik qadriyatlarni qadrlashda samarali vosita bo‘lib xizmat qilmoqda. Kelgusida ushbu yondashuvni yanada kengaytirish va takomillashtirish uchun ota-onalar bilan muntazam treninglar, seminarlar va maslahatlashuvlar o‘tkazish tavsiya etiladi. Shu bilan birga, pedagoglarning STEAM texnologiyalarini qo‘llashdagi malakasini oshirish, ekologik tarbiya dasturlarini doimiy yangilab borish ham muhim hisoblanadi. Bu holatlar ta’lim jarayonini yanada samaraliroq qilish va bolalarning ekologik madaniyatini chuqurlashtirishga xizmat qiladi. Xulosa. STEAM texnologiyalari asosida tashkil etilgan ekologik ta’lim maktabgacha yoshdagi bolalarda atrof-muhitga nisbatan mas’uliyatli munosabatni rivojlantirishda samarali hisoblanadi. Ota-onalar bilan uzviy hamkorlik esa ta’lim jarayonining davomiyligini ta’minlaydi va ekologik madaniyatni shakllantirishda muhim omil hisoblanadi. Kelgusida ota-onalar ishtirokini yanada kengaytirish va STEAM metodikasini chuqurlashtirish zarur. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Abdullaeva, S. (2021). Maktabgacha ta’limda STEAM texnologiyalarining o‘rni. Toshkent: Ta’lim nashriyoti. 2. Karimova, N. & Tursunov, D. (2020). Ota-onalar bilan hamkorlikda ekologik tarbiya metodlari. Ta’lim va tarbiya jurnal, 5(2), 45-52. 3. Johnson, L., et al. (2018). STEAM Education for Early Childhood: Integrating Science, Technology, Engineering, Art, and Math. New York: Springer. 4. Murodova, F. (2019). Maktabgacha yoshdagi bolalarda ekologik ongni shakllantirish. Pedagogika ilmiy jurnali, 3(12), 23-30. 5. Smith, J. & Lee, A. (2022). Parental involvement in early childhood environmental education. Journal of Early Childhood Research, 20(4), 300-315. 6. https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=Rh71JaMAAAA J&citation_for_view=Rh71JaMAAAAJ:Zph67rFs4hoC 7. https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=Rh71JaMAAAA J&cstart=20&pagesize=80&citation_for_view=Rh71JaMAAAAJ:IjCSPb-OGe4C