Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts of the Conference: "1st SMPA-EU/SFIDAT KRYESORE TË MENAXHIMIT TË QENDRUESHËM TË ZONAVE TË MBROJTURA NË SHQIPËRI SIPAS DIREKTIVAVE DHE RREGULLOREVE TË BE-së"

SFIDAT KRYESORE TË MENAXHIMIT TË QENDRUESHËM TË ZONAVE TË MBROJTURA NË SHQIPËRI SIPAS DIREKTIVAVE DHE RREGULLOREVE TË BE-së / 1st SMPA-EU MAIN CHALLENGES OF SUSTAINABLE MANAGEMENT OF ALBANIAN PROTECTED AREAS ACCORDING TO EU DIRECTIVES AND REGULATIONS / 1st SMPA-EU LIBRI I ABSTRAKTEVE / BOOK OF ABSTRACTS Universiteti “Ismail Qemali”, Vlorë, Shqipëri — Fizikisht & Online University “Ismail Qemali”, Vlora, Albania — Physically & Online 18 Tetor 2025 DOI:https://doi.org/10.5281zenodo.16787928 SFIDAT KRYESORE TË MENAXHIMIT TË QENDRUESHËM TË ZONAVE TË MBROJTURA NË SHQIPËRI SIPAS DIREKTIVAVE DHE RREGULLOREVE TË BE-së / 1st SMPA-EU MAIN CHALLENGES OF SUSTAINABLE MANAGEMENT OF ALBANIAN PROTECTED AREAS ACCORDING TO EU DIRECTIVES AND REGULATIONS / 1st SMPA-EU LIBRI I ABSTRAKTEVE / BOOK OF ABSTRACTS Universiteti “Ismail Qemali”, Vlorë, Shqipëri — Fizikisht & Online University “Ismail Qemali”, Vlora, Albania — Physically & Online 18 Tetor 2025 DOI:https://doi.org/10.5281zenodo.16787928 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts Komiteti Shkencor Prof. Asoc. Dr. SONILA PAPATHIMIU – Universiteti i Tiranës, Tiranë, Shqipëri (Kryetar) Prof. Dr. SABRI LACI – Universiteti i Tiranës, Tiranë, Shqipëri Prof. Dr. AURELA SALAJ – Universiteti ‘Ismail Qemali’, Vlorë, Shqipëri (Rektor) Prof. Dr. ROLAND ZISI – Universiteti ‘Ismail Qemali’, Vlorë, Shqipëri (Dekan FShH) PhD. ENKELA BEGU – Universiteti i Tiranës, Tiranë, Shqipëri Prof. Dr. OLTA BRAÇE DIKO – Universiteti ‘Rey Juan Carlos’, Madrid, Spanjë (Key note Speaker) Prof. Dr. JOSE MANUEL JURADO ALMONTE – University of Huelva, Huelva, Spanjë Prof. Dr. MARCO GARRIDO CUMBRERA – Universiteti i Seviljes, Sevilje, Spanjë Prof. Dr. VERA POTOPOVA – Universiteti i Pragës i Shkencave të Jetës, Pragë, Çeki Prof. Dr. FRAN GJOKA – Universiteti Bujqësor i Tiranës, Tiranë, Shqipëri Prof. Asoc. PhD ENKELEJD MËHILLI – Universiteti ‘Ismail Qemali’, Vlorë, Shqipëri (Dekan FSH) PhD. ESMERALDA LAÇI – Universiteti ‘Ismail Qemali’, Vlorë, Shqipëri (Përgj.Departamenti) PhD. REZARTA HOXHALLARI – Federal Emergency Management Agency, SHBA Prof. Dr. SALI ZHAKU – Universiteti Shtetëror i Tetovës, Tetovë, Maqedonia e Veriut Prof. Asoc. Dr. DHURATA PREMTI – Universiteti i Tiranës, Tiranë, Shqipëri (Zv.Dekan FSHN) Prof. Asoc. Dr. BLERINA HAMZALLARI – Universiteti i Tiranës, Tiranë, Shqipëri (Zv.Dekan FSHS) Prof. Asoc. Dr. EDLIRA MENKSHI – Universiteti ‘Fan S. Noli’, Korçë, Shqipëri Prof. Asoc. Dr. TOMORR ÇELA – Universiteti ‘Hasan Prishtina’, Prishtinë, Kosovë Dr. DRITAN RUSTJA – Universiteti ‘Luigj Gurakuqi’, Shkodër, Shqipëri (Zv. Dekan FSHS) Dr. GENTIAN RUSPI – Universiteti ‘Aleksandër Moisiu’, Durrës, Shqipëri Komiteti Organizativ PhD. ESMERALDA LAÇI – Universiteti ‘Ismail Qemali’, Vlorë, Shqipëri (Kryetar) PhD. ENKELA BEGU – Universiteti i Tiranës, Tiranë, Shqipëri Prof. Asoc. Dr. SONILA PAPATHIMIU – Universiteti i Tiranës, Tiranë, Shqipëri Prof. Dr. OLTA BRAÇE DIKO – Universiteti ‘Rey Juan Carlos’, Madrid, Spanjë Prof. Asoc. Dr. DHURATA PREMTI – Universiteti i Tiranës, Tiranë, Shqipëri Prof. Asoc. Dr. BLERINA HAMZALLARI – Universiteti i Tiranës, Tiranë, Shqipëri Dr. DRITAN RUSTJA – Universiteti ‘Luigj Gurakuqi’, Shkodër, Shqipëri Dr. GENTIAN RUSPI – Universiteti ‘Aleksandër Moisiu’, Durrës, Shqipëri Dr. ALBANA KOSOVRASTI – Universiteti i Tiranës, Tiranë, Shqipëri Dr. ADELAJDA HALILI – Universiteti Politeknik i Tiranës, Tiranë, Shqipëri Msc. GAZMIR ÇELA – Instituti i Gjeoshkencës, UPT, Tiranë, Shqipëri 1 of 57 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts Scientific Committee Assoc. Prof. Dr. SONILA PAPATHIMIU – University of Tirana, Tirana, Albania (Chair) Prof. Dr. SABRI LAÇI – University of Tirana, Tirana, Albania Prof. Dr. AURELA SALAJ – University “Ismail Qemali” Vlora, Albania (Rector) Prof. Dr. ROLAND ZISI – University “Ismail Qemali” Vlora, Albania (Dean FSHH) PhD. ENKELA BEGU – University of Tirana, Tirana, Albania Prof. Dr. OLTA BRAÇE DIKO – Rey Juan Carlos University, Madrid, Spain (Keynote Speaker) Prof. Dr. JOSE MANUEL JURADO ALMONTE – University of Huelva, Huelva, Spain Prof. Dr. MARCO GARRIDO CUMBRERA – University of Seville, Seville, Spain Prof. Dr. VERA POTOPOVA – Czech University of Life Sciences Prague, Czechia Prof. Dr. FRAN GJOKA – Agricultural University of Tirana, Tirana, Albania Assoc. Prof. PhD. ENKELEJD MËHILLI – University “Ismail Qemali” Vlora, Albania (Dean FSH) PhD. ESMERALDA LAÇI – University “Ismail Qemali” Vlora, Albania (Head of Department) PhD. REZARTA HOXHALLARI – Federal Emergency Management Agency, USA Prof. Dr. SALI ZHAKU – State University of Tetovo, Tetovo, North Macedonia Assoc. Prof. Dr. DHURATA PREMTI – University of Tirana, Tirana, Albania (Vice Dean FNS) Assoc. Prof. Dr. BLERINA HAMZALLARI – University of Tirana, Tirana, Albania (Vice Dean FSS) Assoc. Prof. Dr. EDLIRA MENKSHI – “Fan S. Noli” University, Korça, Albania Assoc. Prof. Dr. TOMORR ÇELA – “Hasan Prishtina” University, Prishtina, Kosovo Dr. DRITAN RUSTJA – “Luigj Gurakuqi” University, Shkodra, Albania (Vice Dean FSS) Dr. GENTIAN RUSPI – “Aleksandër Moisiu” University, Durrës, Albania Organizing Committee PhD. ESMERALDA LAÇI – University “Ismail Qemali” Vlora, Albania (Chair) PhD. ENKELA BEGU – University of Tirana, Tirana, Albania Assoc. Prof. Dr. SONILA PAPATHIMIU – University of Tirana, Tirana, Albania Prof. Dr. OLTA BRAÇE DIKO – Rey Juan Carlos University, Madrid, Spain Assoc. Prof. Dr. DHURATA PREMTI – University of Tirana, Tirana, Albania Assoc. Prof. Dr. BLERINA HAMZALLARI – University of Tirana, Tirana, Albania Dr. DRITAN RUSTJA – “Luigj Gurakuqi” University, Shkodra, Albania Dr. GENTIAN RUSPI – “Aleksandër Moisiu” University, Durrës, Albania Dr. ALBANA KOSOVRASTI – University of Tirana, Tirana, Albania Dr. ADELAJDA HALILI – Polytechnic University of Tirana, Tirana, Albania Msc. GAZMIR ÇELA – Institute of Geosciences, PUT, Tirana, Albania 2 of 57 SFIDAT KRYESORE TË MENAXHIMIT TË QENDRUESHËM TË ZONAVE TË MBROJTURA NË SHQIPËRI SIPAS DIREKTIVAVE DHE RREGULLOREVE TË BE-SË TEMAT KRYESORE PROGRAMI Humbja e biodiversitetit dhe degradimi i ekosistemeve janë sfida globale, që ndihen edhe në Shqipëri. Megjithëse Shqipëria ka bërë përparime në rrugën e saj drejt integrimit në BE, përafrimi i legjislacionit për mjedisin dhe menaxhimin e Zonave të Mbrojtura (ZM) mbetet një çështje kyçe. Në këtë kontekst, Moduli Jean Monnet ALPAsEU – Zonat e Mbrojtura Shqiptare në Kuadër të Integrimit në BE, gjatë tre viteve ka ndërtuar kapacitete akademike dhe profesionale për të adresuar këtë sfidë. Konferenca përmbyllëse e këtij Moduli synon të sjellë së bashku studiues, ekspertë, përfaqësues të institucioneve, organizata të shoqërisë civile dhe studentë për të diskutuar sfidat dhe rrugët drejt menaxhimit të qëndrueshëm të ZM-ve shqiptare sipas standardeve europiane dhe siç parashikohen në Direktivën e Habitateve, Direktivën e Shpendëve, Marrëveshjen e Gjelbër Evropiane dhe Strategjinë për Biodiversitetin 2030. KONFERENCA SHKENCORE NDËRKOMBËTARE Tetor 2025 18 Përafrimi i legjislacionit shqiptar me legjislacionin e BE-së për Zonat e Mbrojtura Strategjia e BE-së për Biodiversitetin 2030 dhe zbatimi i saj në Shqipëri Kornizat ligjore dhe politike të BE-së të rëndësishme për Zonat e Mbrojtura Planifikimi hapësinor, monitorimi dhe mjetet dixhitale për menaxhim më të mirë të Zonave të Mbrojtura (GIS, RS) D A T A E K O N F E R E N C E S Dimensionet socio-ekonomike të Zonave të Mbrojtura: zhvillimi lokal dhe turizmi Bashkëpunimi institucional, pjesëmarrja publike dhe sfidat e qeverisjes Restaurimi i ekosistemit, përshtatja ndaj ndryshimeve klimatike dhe degradimi i tokës Menaxhimi i Zonave të Mbrojtura ndërkufitare dhe praktikat më të mira nga shtetet anëtare të BE-së Roli i Akademisë, OJQ-ve dhe shoqërisë civile në rritjen e ndërgjegjësimit dhe zbatimin e ligjit për Zonat e Mbrojtura. Konferenca zhvillohet në kuadër të Modulit Jean Monnet – ALPAsEU financuar nga BE (Erasmus+ Jean Monnet Module 101085533) Fizikisht në Universitetin “Ismail Qemali” Vlorë dhe Online në Google Meet Gjuha e Konferencës: Shqip dhe Anglisht www.conferencesmpa.com 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 3 of 57 SEANCA PËRMBYLLËSE/DISKUTIME NGA SESIONET Përfaqësues nga Universiteti i Vlorës dhe Stafi i Projektit Regjistrimi i pjesëmarrësve Prof. Asoc. dr. Sonila PAPATHIMIU Koordinatore e Projektit Jean Monnet Module “Albanian Protected Areas in the Frame of EU Integration/ALPAsEU 10:00 – 10:45 09:30 – 10:00 FJALA PËRSHËNDETËSE NGA: FJALA E HAPJES 10:45 – 11:00 Prof. Dr. Olta Braçe Diko Universiteti Rey Juan Carlos, Madrid, Spanjë Tema: Mbrojtja e Mjedisit Natyror dhe Urban: Përfitime, Kërcënime dhe Sfida Title: The Protection of Natural and Urban Environments: Benefits, Threats, and Challenges PUSHIM KAFE SESIONI KRYESOR 11:00 – 13:10 SESIONET PARALELE TË PREZANTIMEVE 13:10 – 13:40 REFERIMI KRYESOR/KEY NOTE SPEAKER: PROGRAM Konferenca ALPAsEU/Sesioni Kryesor Saturday, October 18 · 9:45 – 10:45am Time zone: Europe/Tirane Google Meet joining info Online link: https://meet.google.com/igz-ndjw-ssx 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 4 of 57 PROGRAMI/SESIONI 1 “KORNIZA LIGJORE DHE SFIDAT INSTITUCIONALE NË MBROJTJEN E EKOSISTEMEVE DHE BIODIVERSITETIT NË PROCESIN E INTEGRIMIT EVROPIAN” Moderator: Prof. asoc. Dr. Sonila Papathimiu; Prof. asoc. Dr. Dhurata Premti; Dr. Dritan Rustja Sesioni 1 / Session 1_Konferenca ALPAsEU Saturday, October 18 · 9:45am – 1:45pm Time zone: Europe/Tirane Google Meet joining info Video call link: https://meet.google.com/pms-chzo-dgz Nr. ORARI EMRI MBIEMRI TEMA 1 11:00 – 11:10 Prof. Asoc. Dr. DHURATA PREMTI THE IMPACT OF PM2.5 FROM FOREST FIRES ON AIR POLLUTION DYNAMICS AND THE ECOSYSTEM OF LAKE OHRID 2 11:15 – 11:25 Dr. DRITAN RUSTJA RESTAURIMI I EKOSISTEMIT, PËRSHTATJA NDAJ NDRYSHIMEVE KLIMATIKE DHE DEGRADIMI I TOKËS: RASTI I ALPEVE SHQIPTARE 3 11:15 – 11:25 Prof. Asoc. Dr. AIDA BODE Prof. Asoc. Dr. SKERDILAID XHULAJ Dr. ADELAIDA HALILI VLERËSIMI I NDIKIMIT NË MJEDIS MJETI KRYESOR NË HARTIMIN E MASAVE ZBUTËSE TË RUAJTJES SË CİLËSİSË SË UJËRAVE NATYRORE 4 11:45 – 11:55 Prof. Asoc. Dr. SONILA PAPATHIMIU MENAXHIMI I ZONAVE TË MBROJTURA NË SHQIPËRI NËN NDIKIMIN E PRESIONIT HUMAN DHE SFIDËS PËR ZBATIMIN E STANDARDEVE TË BE-SË 5 12:00 – 12:10 BUKURIE OZUNI THE ONE HEALTH PARADIGM AS A CATALYST FOR ALBANIAN–EU LEGAL APPROXIMATION: REIMAGINING PROTECTED-AREA GOVERNANCE THROUGH INTEGRATIVE CONSTITUTIONAL AND ENVIRONMENTAL LAW 6 12:15 – 12:25 Prof. Asoc. Dr. ERJON MUHARREMAJ PHD(c). GIOLA CAMI HARMONISATION OF THE DOMESTIC LEGISLATION WITH THE EU ACQUIS ON PROTECTED AREAS AND THE CHALLENGES OF IMPLEMENTATION IN ALBANIA 7 12:30 – 12:40 Msc. MARINEL PRENGA “SOVRANITETI MJEDISOR DHE SOLIDARITETI EKOLOGJIK: HARMONIZIMI NORMATIV DHE QEVERISJA TEKNOJURIDIKE E ZONAVE TË MBROJTURA NË SHQIPËRI” 8 12:45 – 12:55 MSc. PUDRILA HASKOCELAJ PhD. KEROL SACAJ MSC. IRISA SALIHILAJ RESTAURIMI I EKOSISTEMEVE BENTIKE. INTEGRIMI I INDEKSIT AMBI DHE ROLI I AKTORËVE TË NDRYSHËM NË MENAXHIMIN EKOLOGJIK TË MJEDISIT DETAR NË GJIRN E VLORËS 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 5 of 57 PROGRAMI/SESIONI 2 “KOMUNITETET DHE TRASHËGIMIA E PËRBASHKËT: DIMENSIONET SOCIALE TË MENAXHIMIT TË QENDRUESHËM TË ZONAVE TË MBROJTURA” Moderator: PhD. Esmeralda Laçi; PhD. Rezarta Hoxhallari Sesioni 2 / Session 2 Saturday, October 18 · 9:45am – 1:45pm Time zone: Europe/Tirane Google Meet joining info Video call link: https://meet.google.com/bwu-ahon-btq Nr. ORARI EMRI MBIEMRI TEMA 1 11:00 – 11:10 PhD. ESMERALDA LAÇI PhD. ERMAL SINA Dr. ENKELEJDA BILLA THE IMPORTANCE OF COMMUNITY DEVELOPMENT PLANS FOR THE MANAGEMENT OF PROTECTED AREAS THE CASE OF BUTRINT NATIONAL PARK 2 11:15 – 11:25 QËNDRESA ZENELI FITIM HUMOLLI FLAKA MURIQI MUNGESA E ZBATIMIT TË OBJEKTIVAVE TË IUCN PËR ZONAT E MBROJTURA NË KOSOVË 3 11:30 – 11:40 PhD. ERMAL SINA PhD. REZARTA HOXHALLARI Dr. ENKELEJDA BILLA CHALLENGES IN THE MANAGEMENT OF CULTURAL AND ARCHAEOLOGICAL PROTECTED AREAS IN ALBANIA 4 12:00 – 12:10 Dr. Ing. ANIRA GJONI Msc. GAZMIR ÇELA INDRIT REXHEPI TRANSFORMIMI I LAGUNAVE PATOK DHE KUNE-VAIN DHE ECURIA KLIMATIKE 5 12:30 – 12:40 Msc. ERTA BETI ZONAT E MBROJTURA, POLITIKAT DHE STRATEGJITË RAJONALE E GLOBALE PËR MENAXHIMIN DHE ZHVILLIMIN E QËNDRUESHËM 6 12:45 – 12:55 Msc.FATJON BEBJA Msc.RUNELA GJOKA ROLI I KOMUNITETEVE LOKALE NË MENAXHIMIN E QËNDRUESHËM TË ZONAVE TË MBROJTURA NË SHQIPËRI: RAST STUDIMI “ALPET SHQIPTARE DHE LAGUNA DIVJAKË–KARAVASTA” 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 6 of 57 PROGRAMI/SESIONI 3 “PËRFITIMET EKONOMIKE NGA ZONAT E MBROJTURA: MIDIS RUAJTJES SË NATYRËS DHE ZHVILLIMIT TË QENDRUESHËM LOKAL” Moderator: Prof. Dr. Sabri Laçi; Dr. Albana Kosovrasti; Dr. Enkelejda Billa Sesioni 3 / Session 3 Saturday, October 18 · 9:45am – 1:45pm Time zone: Europe/Tirane Google Meet joining info Video call link: https://meet.google.com/mfe-ried-sxx Nr. ORARI EMRI MBIEMRI TEMA 1 11:00 – 11:10 PhD. ESMERALDA LAÇI Prof. Dr. SABRI LAÇI ZONA E MBROJTUR BREGDETARE E QARKUT LEZHË PËRBALLË SFIDAVE TË NDRYSHIMEVE KLIMATIKE DHE NDËRTIMEVE PËR TURIZËM 2 11:15 – 11:25 Dr. ALBANA KOSOVRASTI NDIKIMI I INFRASTRUKTURËS NË DINAMIKËN E ZHVILLIMIT TË QENDRUESHËM TË TURIZMIT NË PARKUN KOMBËTAR TË DAJTIT 3 11:30 – 11:40 Msc. NEVINA POLO Prof. Asoc. Dr. AIDA BODE SISTEMET E MENAXHIMIT MJEDISOR NË SHQIPËRI 4 11:45 – 11:55 Msc. GAZMIR ÇELA Prof. Dr. SABRI LAÇI VLERËSIM NË PIKËPAMJEN BUJQËSORE TË TEMPERATURAVE TË AJRIT NË TOKAT LIGATINORE TË FUSHËS SË MYZEQESQË 5 12:00 – 12:10 Dr. GENTIAN RUSPI TURIZMI DHE ZONAT E MBROJTURA. NJË ANALIZË E RASTIT TË SHQIPËRISË 6 12:30 – 12:40 Msc. TOMORR SINANI Msc. YLLI PULAJ Prof. Dr. SABRI LAÇI MBIVENDOSJET HAPËSINORE MIDIS ZONAVE USHTARAKE DHE ATYRE TË MBROJTURA: RASTI I BAZËS SË PASHALIMANIT (VLORË, SHQIPËRI) 7 12:45 – 12:55 Msc. ERISA DOÇI Msc. FJORELA MULOSMANI ROLI I TRASHËGIMISË SI POTENCIAL NË PROMOVIMIN E TURIZMIT NË BASHKINË TROPOJË 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 7 of 57 VLERËSIMI I NDIKIMIT NË MJEDIS MJETI KRYESOR NË HARTIMIN E MASAVE ZBUTËSE TË RUAJTJES SË CİLËSİSË SË UJËRAVE NATYRORE Aida Bode *; Skerdilaid Xhulaj ; Adelaida Halili 1 2 1 Universiteti Politeknik i Tiranës, Fakulteti Gjeologji Miniera, Departmenti Inxhinierisë së Burimeve Minerare, Tiranë, Shqipëri. 1 Universiteti i Tiranës, Fakulteti i Shkencave të Natyrës, Qëndra e Kërkimit të Florës dhe Faunës, Tiranë, Shqipëri. 2 *e-mail: [email protected] ABSTRAKT Gjeotrashëgimia përfaqëson një pjesë të rëndësishme të trashëgimisë natyrore dhe kulturore dhe i ofron shoqërisë një gamë të gjerë shërbimesh që janë themelore për zhvillimin e saj socioekonomik. Për të arritur mbrojtjen dhe ruajtjen e gjeotrashëgimisë, një strategji është edhe identifikimi dhe vlerësimi i ndikimeve të mundshme të prodhuara nga aktiviteti njerëzor, me qëllim hartimin e masave zbutëse. Vlerësimi i Ndikimit Mjedisor (VNM) përfaqëson mjetin më të mirë për të arritur këto objektiva. Meqë ndotja ka si ndikim fiziko-kimik ashtu dhe biologjik, cilësia e ujit mund të përcaktohet në mënyra të ndryshme fiziko-kimike dhe biologjike. Vlerësimi i cilësisë së mjediseve ujore tradicionalisht është mbështetur në matjet e përqëndrimeve të lëndëve inorganike dhe organike. Gjithashtu janë quajtur të rëndësishme vlerësimetbiomonitoruese, si studimi i popullatave bentonike: fitodhe zoobentosit. Për të bërë vlerësimin e cilësisë së ujrave mbështetemi në standartet dhe normat e Direktiva Kudër e Ujit(DKU) e BE, EC Design 78/659, NIVA, UNECE, MTM dhe sipas Rott. Si zonë studimi është marrë zona e Dumresë, në mënyrë të vecantë Liqeni i Bicit. Liqenet e Dumresë janë një pasuri natyrore shumë e madhe kombëtare. Liqenet më të rëndësishëm, më të pasur dhe më të veçantë të pllajës së Dumresë (disa prej tyre janë shpallur monumente natyre, kategoria e tretë e nivelit të mbrojtjes për zonat e mbrojtura), janë: liqeni i Seferanit, i Merhojës, i Cestijes, Degës, Belshit etj. Matjet në liqenin e Bicit janë kryer në vitin 2019, në 5 stacione in situ për parametrat e pH, Oksigjeni i tretur, përcjellshmëria, turbullira, lënda e ngurtë, temperatura, dhe 4 stacione për Cu, Zn, amonium dhe kloruret. Rezultatet e analizave janë ruajtur (krijimi i bazës së të dhënave), përpunuar, interepretuar dhe paraqitur duke i ndarë parametrat sipas karakteristikave të tyre. Janë ndërtuar hartat e shpërndarjes hapësinore të parametrave fiziko-kimikë të matura me ndihmën e GIS. Vlerësimi i cilësisë së ujërave është bërë duke u mbështetur në EC Design 78/659, dt. 18.07.1978; BMZ, 1995 (Cilësia e ujërave natyrorë për të lejuar rritjen e peshqve). Nga rezultatet e analizave për parametrat e oksigjenit të tretur, lënda e ngurtë, amonium dhe kloruret cilësia e ujërave për rritjen e peshqve në këtë liqen nuk plotëson standardet e EC Design 78/659, dt. 18.07.1978; BMZ, 1995. Fjalë Kyçe: Parametrat, Vlerësimi i Cilësisë së ujërave, Bici, GIS, EC Design 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 14 of 57 ENVIRONMENTAL IMPACT ASSESSMENT THE MAIN TOOL IN THE DESIGN OF MITIGATION MEASURES TO PRESERVE NATURAL WATER QUALITY Aida Bode *; Skerdilaid Xhulaj ; Adelaida Halili 1 2 1 Polytechnical University of Tirana, Faculty of Geology and Mining, Department of Mineral Resources Engineering, Tirana, Albania. 1 University of Tirana, Faculty of Natural Sciences, Research Center of Flora and Fauna, Tirana, Albania. 2 *e-mail: [email protected] ABSTRACT Geoheritage represents an importan part of the natural and cultural heritage and offers society a wide range of services that are fundamental for its socio-economic development. To achieve the protection and preservation of geoheritage, one strategy is to identify and assess the potential impacts produced by human activity, with the aim of designin mitigation measures. Environmental Impact Assessment (EIA) represents the best tool to achieve these objectives. Since pollution has both physico-chemical and biological impacts, water quality cab be determined in various physic-chemical and biological impacts, water quality can be determined in various physic-chemical and biological ways. The assessment of the aquatic environments has traditionally been based on measuremtns of concentration of organic substances. Biomonitoring assessments, such as the study of benthic populations: phytoand zoobenthos, have also been considered important. To assess the water quality we relied on the standards and norms of the EC Design 78/659, NIVA, UNEVE, MTE, WFD of CE and according to Rott. The Dumre area was taken as the study area, in particula Lake Bici. The Dumre lakes are a very large national natural asset. The most important, richest and most special lakes of the Dumre plateau (some of them have been declared natural monuments, the third category of protection level for protected areas), are:Lake Seferani, Lake Merhoja, Lake Cestija, Lake Dega, Lake Belsh, etc. Measurements in Lake Bici were carried out in 2019, at 5 stations for the parameters of pH, Dissolved Oxygen, Conductivity, Turbidity, Solids, temperature, and the 4 stations for Cu, Zn, Ammonium and Chlorides. The results of the analyses were stored (creation of a databese), processed, interpreted and presented by dividing the parameters according to their characteristics. Spatial distribution maps of the measured physico-chemical paramters were constructed with the help of GIS. The assessment of water quality was made based on the EC Desig 78/659, dated 18.07.1978; BMZ, 1995 (Quality of natural waters suitable for fishing farming). From the results of the analyses for the parameters of the dissolved oxygen, total solid suspence (TSS), ammonium and chlorides, the quality of the waters for fish farming in this Lake does not meet the standards of the EC Desig 78/659. Keywords: Parameters, Water qualityy assessment, Bici, GIS, EC Desig 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 15 of 57 MENAXHIMI EKOLOGJIK I ZONAVE TË MBROJTURA NË SHQIPËRI NËN NDIKIMIN E PRESIONEVE HUMANE DHE STANDARDEVE TË BE-së Sonila Papathimiu Universiteti i Tiranës, Fakulteti i Historisë dhe i Filologjisë, Departmenti i Gjeografisë, Tiranë, Shqipëri ORCID ID: https://orcid.org/ 0000-0002-9835-2535 email: [email protected] ABSTRAKT Zonat e mbrojtura janë të rëndësishme për ruajtjen e biodiversitetit. Megjithatë, në Shqipëri, menaxhimi i tyre ekologjik, mbetet i kufizuar për shkak të presioneve të vazhdueshme njerëzore si urbanizimi i pa kontrolluar, turizmi masiv, mbi shfrytëzimi i pyjeve, ndotja e ujrave dhe degradimi i habitateve. Këto ndikime paraqesin rreziqe të drejtpërdrejta për ruajtjen e specieve të mbrojtura dhe për ekuilibrin ekologjik të ekosistemeve natyrore. Në këtë kuadër, përafrimi me Direktivën e Habitateve (92/43/EEC), Direktivën e Shpendëve (2009/147/EC) dhe rregulloret e rrjetit Natura 2000 përbën një sfidë të dyfishtë për Shqipërinë: nga njëra anë sigurimin e përputhshmërisë me standardet evropiane për ruajtjen e biodiversitetit, dhe nga ana tjetër, arritjen e një balance midis mbrojtjes mjedisore dhe zhvillimit lokal. Ky punim analizon mekanizmat ekzistues të menaxhimit ekologjik në disa nga zonat e mbrojtura më përfaqësuese (si Parku Kombëtar Divjakë–Karavasta, Lura–Mali i Dejës dhe Prespa), duke shqyrtuar ndikimin e presioneve antropogjene mbi cilësinë e habitateve dhe stabilitetin ekologjik. Përmes krahasimit me praktikat e vendeve të Bashkimit Evropian, identifikohen boshllëqet kryesore në monitorimin e biodiversitetit, zbatimin e planeve të menaxhimit dhe integrimin e indikatorëve ekologjikë në politikat kombëtare. Gjetjet tregojnë se menaxhimi ekologjik në Shqipëri kërkon një qasje të integruar që bashkon masat mbrojtëse me plane adaptive për rehabilitimin e habitateve të degraduara, forcimin e edukimit mjedisor dhe rritjen e përfshirjes së komuniteteve lokale. Harmonizimi me standardet e BE-së duhet të mbështetet në të dhëna shkencore, sisteme të qëndrueshme monitorimi dhe bashkëpunim ndërinstitucional, për të siguruar një ruajtje afatgjatë dhe të qëndrueshme të kapitalit natyror të vendit. Fjalë Kyçe: Menaxhim ekologjik, Biodiversitet, Zona të mbrojtura, Presione antropogjene, Natura 2000 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 16 of 57 ECOLOGICAL MANAGEMENT OF PROTECTED AREAS IN ALBANIA UNDER HUMAN PRESSURES AND EU STANDARDS Sonila Papathimiu Universitety of Tirana, Faculty of History and Philology, Department of Geography, Tirana, Albania ORCID ID: https://orcid.org/ 0000-0002-9835-2535 email: [email protected] ABSTRACT Protected areas are essential for biodiversity conservation. However, in Albania, their ecological management remains limited due to continuous human pressures such as uncontrolled urbanization, mass tourism, overexploitation of forests, water pollution, and habitat degradation. These impacts pose direct threats to the conservation of protected species and the ecological balance of natural ecosystems. In this context, alignment with the Habitats Directive (92/43/EEC), the Birds Directive (2009/147/EC), and the Natura 2000 network regulations represents a dual challenge for Albania: on the one hand, ensuring compliance with European standards for biodiversity conservation, and on the other, achieving a balance between environmental protection and local development. This paper analyzes the existing mechanisms of ecological management in some of the most representative protected areas (such as Divjakë–Karavasta National Park, Lura–Mali i Dejës, and Prespa), examining the impact of anthropogenic pressures on habitat quality and ecological stability. By comparing with the practices of EU member states, the study identifies major gaps in biodiversity monitoring, the implementation of management plans, and the integration of ecological indicators into national policies. The findings show that ecological management in Albania requires an integrated approach that combines protective measures with adaptive plans for the rehabilitation of degraded habitats, the strengthening of environmental education, and greater involvement of local communities. Harmonization with EU standards must be supported by scientific data, sustainable monitoring systems, and inter-institutional cooperation to ensure long-term and sustainable preservation of the country’s natural capital. Keywords: Ecological management, Biodiversity, Protected areas, Anthropogenic pressures, Natura 2000 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 17 of 57 PARADIGMA ONE HEALTH DHE QEVERISJA E ZONAVE TË MBROJTURA: RRUGA KUSHTETUESE PËR AFËRSIMIN LIGJOR TË SHQIPËRISË ME BE-në Bukurie Ozuni University of Genoa ORCID ID: https://orcid.org/0009-0002-0937-7894 email: [email protected] ABSTRAKT Ky artikull propozon një tezë të re: se paradigma One Health, e cila e konceptualizon shëndetin e njeriut, kafshëve dhe ekosistemeve si një sistem të pandashëm dhe të ndërlidhur ngushtë, mund të shërbejë njëkohësisht si udhërrëfyes normativ dhe si model institucional për afërsimin e Shqipërisë me acquis mjedisor të Bashkimit Evropian, duke e vendosur qeverisjen e zonave të mbrojtura si fushë prove vendimtare për këtë transformim. Duke e tejkaluar në mënyrë të qartë qasjen mekanike të “transpozimit si formalitet burokratik,” analiza tregon se si One Health mund të operacionalizojë të drejtat mjedisore të garantuara në Kushtetutën e Shqipërisë (nenet 56 dhe 59), të integrojë parimet e drejtësisë ndërbreznore dhe të forcojë garancitë pjesëmarrëse sipas Konventës së Aarhus-it, ndërkohë që adreson në mënyrë sistematike fragmentimin kronik që pengon koordinimin ndërmjet sektorëve të mjedisit, shëndetësisë, bujqësisë dhe zhvillimit lokal. Duke u mbështetur mbi doktrinën kushtetuese shqiptare, Ligjin nr. 81/2017 “Për Zonat e Mbrojtura,” jurisprudencën krahasuese të BE-së dhe kuadrot politike (si Direktiva e Habitateve dhe e Shpendëve, Marrëveshja e Gjelbër Evropiane dhe Strategjia e Biodiversitetit 2030), si dhe mbi literaturën bashkëkohore të qeverisjes, artikulli zhvillon një paketë të plotë e praktike reformash, e cila përfshin: (i) klauzola kushtetuese mbi One Health dhe detyrime për planifikim të integruar në legjislacionin mbi zonat e mbrojtura; (ii) rregulla të detyrueshme për vendimmarrje ndërministrore dhe regjistra të përbashkët rreziku; (iii) infrastrukturë të ndërlidhur të të dhënave dhe tregues që lidhin sistematikisht rezultatet e shëndetit dhe biodiversitetit; (iv) qendra rajonale të koordinimit One Health dhe komitete këshillimore shkencore multidisiplinare; dhe (v) mekanizma inovativë financimi të bazuar në vlerësimin rigoroz të shërbimeve ekosistemore dhe tregues të bazuar në performancë. Ky vizion i integruar nuk synon vetëm të sigurojë koherencë doktrinore, por gjithashtu të sjellë përfitime të prekshme në efikasitetin administrativ dhe bashkëpërfitime konkrete për komunitetet lokale, duke e pozicionuar Shqipërinë në mënyrë strategjike për një përafrim të besueshëm me BE-në dhe duke afirmuar njëkohësisht një rol udhëheqës rajonal në qeverisjen mjedisore inovative. Fjalë Kyçe: Menaxhim ekologjik, Biodiversitet, Zona të mbrojtura, Presione antropogjene, Natura 2000 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 18 of 57 THE ONE HEALTH PARADIGM AND PROTECTED-AREA GOVERNANCE: CONSTITUTIONAL PATHWAYS FOR ALBANIA’S EU LEGAL APPROXIMATION Bukurie Ozuni University of Genoa ORCID ID: https://orcid.org/0009-0002-0937-7894 email: [email protected] ABSTRACT This article advances a novel proposition: that the One Health paradigm, conceptualising human, animal, and ecosystem health as an inextricably interdependent system, can serve simultaneously as both a normative lodestar and an institutional blueprint for Albania’s approximation to the EU environmental acquis, with protected-area governance functioning as the critical testbed for this transformation. Moving decisively beyond the mechanistic approach of “transposition as paperwork,” this analysis demonstrates how One Health can operationalise Albania’s constitutional environmental rights (Articles 56 and 59), embed intergenerational justice principles, and strengthen participatory guarantees under the Aarhus Convention, while systematically addressing the chronic fragmentation that plagues coordination across environment, Health, agriculture, and local development sectors. Drawing comprehensively on Albanian constitutional doctrine, Law No. 81/2017 “On Protected Areas,” comparative EU case law and policy frameworks (including the Habitats and Birds Directives, the European Green Deal, and the 2030 Biodiversity Strategy), alongside contemporary governance scholarship, we develop a comprehensive and practical reform package comprising: (i) One Health constitutional clauses and integrated planning duties in protected-area legislation; (ii) legally mandated interministerial decision-making rules and shared risk registers; (iii) interoperable data infrastructures and indicators systematically linking health and biodiversity outcomes; (iv) regional One Health coordination hubs and multidisciplinary scientific advisory committees; and (v) innovative financing mechanisms anchored in rigorous ecosystem-services valuation and performance-based metrics. This integrated approach promises not merely doctrinal coherence, but substantial administrative efficiency gains and tangible co-benefits for local communities, positioning Albania strategically for credible EU alignment while establishing regional leadership in innovative environmental governance. Keywords: One Health; EU approximation; constitutional environmental rights; protected areas; Albania 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 19 of 57 Albania considers EU membership as the main objective of its foreign policy. It has the status of a candidate country since 2014, and for this purpose, it is undertaking deep reforms in order to accelerate the EU accession process. In the framework of its EU integration, Albania has been undertaking institutional and legislative reforms related to the protection of the environment. Currently, Albania has opened five clusters of the negotiation chapters, and its future progress will depend among others, on the progress made towards the implementation of EU environmental acquis and standards. The greatest challenges that Europe is facing are related to reducing biodiversity loss and ecosystem degradation, as well as adapting to accelerating climate change. This paper will strive to offer an analysis of the relationship between international, European and the Albanian environmental legislation in general, and specifically of the legislation on the Protected Areas, in the framework of the European integration of Albania. It will begin with a short introduction of the current stage of the Albanian EU integration process. It will also conduct a brief overview of the recognition of international and European legal developments regarding the Protected Areas. The paper will continue with an analysis of the EU influence on the harmonisation of the domestic legislation with the EU acquis on Protected Areas and the challenges of implementation in Albania. Furthermore, it will analyse the role of the courts for the protection of the environment and Protected Areas, and the relevant European and Albanian environmental caselaw, in order to identify the challenges and obstacles to the implementation of the legislation on Protected Areas in Albania. In the end, conclusions will focus on the recommendations regarding the needed institutional and legal improvements, in order not only to successfully conclude the access negotiations, but more importantly, to guarantee the implementation in practice of the legislation on Protected Areas in Albania. HARMONISATION OF THE DOMESTIC LEGISLATION WITH THE EU ACQUIS ON PROTECTED AREAS AND THE CHALLENGES OF IMPLEMENTATION IN ALBANIA Erjon Muharremaj ; Giola Cami 1* 1 University of Tirana, Faculty of Law, Department of Public Law, Tirana, Albania 1 University of Szeged, Faculty of Law and Political Sciences, Institute of Criminal Law and Criminal Science, Szeged, Hungary 2 ORCID ID: https://orcid.org/0009-0007-8050-3167 1 ORCID ID: https://orcid.org/0009-0002-1780-9829 2 *e-mail: [email protected] ABSTRACT Keywords: Albania, environment, harmonisation, integration, legislation, Protected Areas 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 20 of 57 SOVRANITETI MJEDISOR DHE SOLIDARITETI EKOLOGJIK: HARMONIZIMI NORMATIV DHE QEVERISJA TEKNO-JURIDIKE E ZONAVE TË MBROJTURA NË SHQIPËRI Marinel Prenga Universiteti i Tiranës Fakulteti i Drejtësisë email: [email protected] ABSTRAKT Menaxhimi i qëndrueshëm i Zonave të Mbrojtura në Shqipëri paraqet një sfidë të ndërthurur midis normës juridike, imperativit etik dhe dimensioneve tekniko-shkencore. Ky proces zhvillohet në një kontekst ku kërkohet harmonizimi i legjislacionit kombëtar me acquis communautaire të Bashkimit Evropian (BE), veçanërisht me Direktivën 92/43/EEC “Për ruajtjen e habitateve natyrore dhe të faunës dhe florës së egër” dhe Direktivën 2009/147/EC “Për ruajtjen e shpendëve të egër”. Ky përafrim nuk kufizohet vetëm në përputhshmërinë de jure, por domosdoshmërisht imponon edhe garantimin e një zbatimi substancial de facto, ku norma ligjore gjen konkretizim në praktikat institucionale dhe vendimmarrjen administrative. Strategjia e BE-së për Biodiversitetin 2030 përfaqëson një kornizë detyruese dhe ambicioze që synon zgjerimin e rrjeteve të Zonave të Mbrojtura, restaurimin e ekosistemeve të degraduara dhe forcimin e qeverisjes mjedisore duke kërkuar integrim të plotë në politikat kombëtare. Kornizat ligjore dhe politikat e BE-së për mjedisin imponojnë një qasje të unifikuar ku instrumentet teknologjike funksionojnë si mekanizma juridiko-teknikë për monitorim, raportim dhe transparencë duke mundësuar vendimmarrje të bazuar në prova shkencore të verifikueshme. Dimensionet socio-ekonomike të Zonave të Mbrojtura përfshirë zhvillimin lokal dhe turizmin natyror duhet që të ndërthuren me parimin e proporcionalitetit dhe të qëndrueshmërisë duke balancuar utilitarizmin ekonomik me detyrimin publik për ruajtjen e kapitalit natyror. Kjo kërkon një qasje filozofike qeverisjeje ku zhvillimi dhe ruajtja e mjedisit nuk perceptohen si nocione konkurruese por si procese komplementare. Bashkëpunimi ndërinstitucional, pjesëmarrja aktive e publikut dhe roli i shoqërisë civile të sanksionuara si parime të së drejtës mjedisore ndërkombëtare janë thelbësore për garantimin e legjitimitetit demokratik dhe efikasitetit të politikave mjedisore. Sfida të tjera madhore përfshijnë restaurimin e ekosistemeve, përshtatjen ndaj ndryshimeve klimatike dhe menaxhimin ndërkufitar të Zonave të Mbrojtura të cilat kërkojnë bashkërendim transnacional dhe integrim të praktikave më të mira nga shtetet anëtare të BE-së. Ky punim ofron një analizë të thelluar dhe të argumentuar juridikisht mbi sfidat dhe mundësitë e menaxhimit të qëndrueshëm të Zonave të Mbrojtura në Shqipëri duke e pozicionuar këtë proces si një imperativ normativ, politik dhe etik për të garantuar përputhshmërinë me standardet evropiane dhe mbrojtjen afatgjatë të biodiversitetit si pjesë vitale e interesit publik. Fjalë Kyçe: Menaxhimi i zonave të mbrojtura, acquis communautaire, strategjia e BE-së për Biodiversitetin 2030, GIS & RS, Konventa e Aarhusit 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 21 of 57 ENVIRONMENTAL SOVEREIGNTY AND ECOLOGICAL SOLIDARITY: NORMATIVE HARMONIZATION AND TECHNO-LEGAL GOVERNANCE OF PROTECTED AREAS IN ALBANIA Marinel Prenga University of Tirana Faculty of Law email: [email protected] ABSTRACT The sustainable management of Protected Areas in Albania represents a challenge intertwined between the legal norm, the ethical imperative and the technical-scientific dimensions. This process takes place in a context where the harmonisation of national legislation with the acquis communautaire of the European Union (EU) is required, in particular with Directive 92/43/EEC “On the conservation of natural habitats and of wild fauna and flora” and Directive 2009/147/EC “On the conservation of wild birds”. This approximation is not limited only to de jure compliance but necessarily also imposes the guarantee of a substantial de facto implementation where the legal norm finds concretization in institutional practices and administrative decision-making. The EU Biodiversity Strategy 2030 represents a binding and ambitious framework aiming at expanding the networks of Protected Areas, restoring degraded ecosystems and strengthening environmental governance by requiring full integration into national policies. The EU legal frameworks and policies for the environment impose a unified approach where technological instruments function as legal-technical mechanisms for monitoring, reporting and transparency enabling decision-making based on verifiable scientific evidence. The socio-economic dimensions of Protected Areas including local development and nature-based tourism, must be integrated with the principle of proportionality and sustainability, balancing economic utilitarianism with the public obligation to conserve natural capital. This requires a philosophical approach to governance where development and environmental conservation are not perceived as competing notions but as complementary processes. Inter-institutional cooperation, active public participation and the role of civil society, enshrined as principles of international environmental law are essential for ensuring the democratic legitimacy and effectiveness of environmental policies. Other major challenges include ecosystem restoration, climate change adaptation and transboundary management of Protected Areas which require transnational coordination and integration of best practices from EU Member States. This paper provides an in-depth and legally argued analysis of the challenges and opportunities of sustainable management of Protected Areas in Albania positioning this process as a normative, political and ethical imperative to guarantee compliance with European standards and the long-term protection of biodiversity as a vital part of the public interest. Keywords: Protected area management, acquis communautaire, EU Biodiversity Strategy 2030, GIS & RS, Aarhus Convention 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 22 of 57 Gjiri i Vlorës karakterizohet nga një larmishmëri ekosistemesh ku në përbërjen e tyre gjejmë habitate ujore të cilat identifikohen nga nje florë dhe faunë e pasur. Porkëto ekosistemet natyrore detare përballen me sfida të mëdha si pasojë e presioneve antropogjene dhe ndryshimeve klimatike. Në këtë kontekst, restaurimi ekologjik dhe përshtatja ndaj ndryshimeve të mësipërme nuk janë më opsione, por domosdoshmëri strategjike për ruajtjen dhe menaxhimin e qëndrueshëm të Gjrit të Vlorës. Studimi ka të bëjë me restaurimin e ekosistemeve bentike dhe integrimin e indeksit AMBI në vlerësimin ekologjik dhe përbën një fushë të rëndësishme të ekologjisë në menaxhimin e mjedisit detar duke u fokusuar në rikthimin e strukturës dhe funksionit të komuniteteve të organizmave që jetojnë në sedimentet e zonave të thella ujore në Gjirin e Vlorës duke përfshirë edhe zonën e mbrojtur të Parkut Setar Karaburun Sazan. Ekosistemet bentike kanë një rol kyç në stabilizimin e sedimentit, ciklimin e nutrientëve, si dhe në sigurimin e habitatit për shumë specie ujore, duke kontribuar në biodiversitetin dhe shëndetin e përgjithshëm të ekosistemit akuatik. Megjithatë, aktivitetet njerëzore si ndotja, mbishfrytëzimi, ndërtimet bregdetare dhe ndryshimet klimatike kanë shkaktuar degradimin e këtyre ekosistemeve. Procesi i restaurimit kërkon përdorimin e metodave të ndryshme të rimëkëmbjes së komuniteteve bentike, duke përfshirë rehabilitimin fizik të habitatit, rivendosjen e specieve kryesore, dhe monitorimin e vazhdueshëm të ndryshimeve ekologjike. Ky studim synon të shqyrtojë sfidat kryesore dhe metodat më efektive për restaurimin e ekosistemeve bentike, si dhe rëndësinë e tyre për ruajtjen e ekuilibrit ekologjik dhe zhvillimin e qëndrueshëm mjedisor. RESTAURIMI I EKOSISTEMEVE BENTIKE. INTEGRIMI I INDEKSIT AMBI DHE ROLI I AKTORËVE TË NDRYSHËM NË MENAXHIMIN EKOLOGJIK TË MJEDISIT DETAR NË GJIRN E VLORËS Pudrila Haskocelaj ; Kerol Sacaj; Irisa Salihilaj 1* Specialiste në Administratën e Menaxhimit të Basenit Ujorë Vjosë 1 *e-mail: [email protected] ABSTRACT Fjalë kyçe: Gjiri i Vlorës, Ekosisteme bentike, Restaurim ekologjik, Ndryshime klimatike, Menaxhim i qëndrueshëm mjedisor 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 23 of 57 ZONAT E MBROJTURA, POLITIKAT DHE STRATEGJITË RAJONALE E GLOBALE PËR MENAXHIMIN DHE ZHVILLIMIN E QËNDRUESHËM Erta Beti Universiteti i Tiranës, Fakulteti i Historisë dhe i Filologjisë, Tiranë, Shqipëri ORCID ID: https://orcid.org/ 0000-0002-9835-2535 email: [email protected] ABSTRAKT Zonat e Mbrojtura përfaqësojnë një hapësirë gjeografike e dedikuar për mbrojtjen e biodiversitetit dhe në zhvillimin e qëndrueshëm të komuniteteve. Ky studim synon të analizojë politikat, strategjitë rajonale për zhvillimin e qëndrueshëm në kuadrin e menaxhimit të burimeve natyrore. Rëndësia që ka çështja mjedisore, na bën të reflektojmë që qëndrueshmëria mjedisore, ka marrë një dimension të rëndësishëm në kuadrin e reformave në procesin integrues të Shqipërisë në Bashkimin Europian dhe paralelisht me të edhe koncepti i zhvillimit të qëndrueshëm. Zhvilimi ekonomik në Shqipëri ka kaluar dhe vazhdon të kalojë nëpër një procesi tepër të gjatë e të thellë historik. Faktorët e rëndësishëm mjedisore, gjeografike, historike, të pasurive natyrore e njerëzore, kanë kontribuar në realizimin e një zhvillimi të gjithanshëm të ekonomisë, pavarësisht dallimeve rajonale. Problematika mjedisore sot shihet si kriza e heshtur e zhvillimit, për shkak të mosmarrjes në konsideratë nga politika në nivel lokal, rajonal, kombëtar dhe ndërkombëtar. Ndryshimet klimatike por jo vetëm, janë një dëshmi e përdorimit të burimeve natyrore në mënyrë të papërgjegjshme, duke mos marrë në konsideratë shtyllat e zhvillimit të qëndrueshëm: zhvillimin ekonomik, përdorimin me kritere të burimeve natyrore dhe efektet sociale. Jetojmë në një kohë ku bota sot po ndihet gjithnjë dhe më e ekspozuar ndaj ndryshimeve klimatke, duke përfaqësuar një kërcënim të pathyeshëm për shoqëritë njerëzore. Rëndësia globale që ka Zhvillimi i Qëndrueshëm në jetën ekonomike, sociale, mjedisore, ka bërë që edhe Shqipëria t’u përshtatet politikave dhe strategjive ndërkombëtare , gjë që është reflektuar edhe në hartimin e Strategjive Kombëtare për Zhvillim dhe Integrim, ku fokusi është zhvillimi afatgjatë dhe i qëndrueshëm i zonave të mbrojtura në aspektin ekonomik, social, mjedisor. Pavarësisht kompleksitetit që kanë dhe vazhdojnë të kenë problemet mjedisore, nuk është vonë në nisjen në zbatimin e politikave apo programeve të përbashkëta në nivel rajonal apo lokal. “Të veprojmë lokalisht duke menduar globalisht”, zë një vend të rëndësishëm përballë sfidave jo vetëm mjedisore, por edhe ekonomike dhe sociale. Fjalë Kyçe: Zonat e Mbrojtura, Zhvillimi i Qëndrueshëm, Strategjitë Ndërkombëtare, Edukimi Mjedisor 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 30 of 57 PROTECTED AREAS, REGIONAL AND GLOBAL POLICIES AND STRATEGIES FOR SUSTAINABLE MANAGEMENT AND DEVELOPMENT Erta Beti University of Tirana, Faculty of History and Philology, Tirana, Albania ORCID ID: https://orcid.org/ 0000-0002-9835-2535 email: [email protected] ABSTRACT Protected Areas represent a geographical space dedicated to the protection of biodiversity and the sustainable development of communities. This study aims to analyze regional policies and strategies for sustainable development in the context of natural resource management. The importance of the environmental issue makes us reflect that environmental sustainability has taken on an important dimension in the context of reforms in the integration process of Albania in the European Union and, in parallel, the concept of sustainable development. Economic development in Albania has gone through and continues to go through a very long and deep historical process. Important environmental, geographical, historical, natural and human resources factors have contributed to the realization of comprehensive economic development, despite regional differences. The environmental problem is today seen as a silent development crisis, due to the lack of consideration by politics at the local, regional, national and international levels. Climate change, but not only, is evidence of the irresponsible use of natural resources, without taking into account the pillars of sustainable development: economic development, the rational use of natural resources and social effects. We live in a time where the world today is increasingly exposed to climate change, representing an insurmountable threat to human societies. We live in a time where the world today is increasingly exposed to climate change, representing an insurmountable threat to human societies. The global importance of Sustainable Development in economic, social, and environmental life has led Albania to adapt to international policies and strategies, which is also reflected in the drafting of National Strategies for Development and Integration, where the focus is on the long-term and sustainable development of protected areas in economic, social, and environmental terms. Keywords: Protected Areas, Sustainable Development, International Strategies, Environmental Education 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 31 of 57 ROLI I KOMUNITETEVE LOKALE NË MENAXHIMIN E QËNDRUESHËM TË ZONAVE TË MBROJTURA NË SHQIPËRI: RAST STUDIMI ‘ALPET SHQIPTARE DHE LAGUNA DIVJAKË–KARAVASTA’ Fatjon Bebja ; Runela Gjoka 1* 2 Shkolla 9-vjeçare “Ahmet Zogu”, Tiranë, Shqipëri 1 Shkolla e Mesme e Bashkuar “Haxhi Lata”, Tiranë, Shqipëri 2 email: [email protected] * ABSTRAKT Menaxhimi i qëndrueshëm i Zonave të Mbrojtura është një nga sfidat kryesore të politikave mjedisore në Shqipëri, veçanërisht në kontekstin e përafrimit me Direktivën e Habitateve dhe Direktivën e Shpendëve të Bashkimit Evropian. Përfshirja aktive e komuniteteve lokale në këtë proces shihet si një faktor kyç për suksesin afatgjatë të ruajtjes së biodiversitetit dhe zhvillimit të qëndrueshëm ekonomik. Ky studim synon të vlerësojë kapacitetet, nevojat dhe perceptimet e komuniteteve lokale në dy zona me rëndësi të lartë ekologjike dhe socio-ekonomike: Alpet Shqiptare dhe Laguna Divjakë– Karavasta. Metodologjia e studimit është bazuar kryesisht në përdorimin e pyetësorëve të strukturuar me banorë lokalë. Këto instrumente janë aplikuar për të evidentuar perceptimet e komuniteteve mbi përdorimin e qëndrueshëm të burimeve natyrore dhe rolin e tyre në proceset e menaxhimit. Analiza e të dhënave është plotësuar me shqyrtimin e dokumenteve strategjike dhe planeve të menaxhimit ekzistuese, duke ofruar një panoramë më të plotë mbi burimet aktuale dhe sfidat institucionale që ndikojnë në përfshirjen e komuniteteve. Rezultatet tregojnë një ndërgjegjësim në rritje për rëndësinë e mbrojtjes së natyrës dhe përfitimet që vijnë nga turizmi i qëndrueshëm. Megjithatë, evidentohen kufizime të rëndësishme si: mungesa e strukturave të përhershme të bashkëpunimit ndërmjet komuniteteve dhe institucioneve përgjegjëse, mungesa e programeve të vazhdueshme të trajnimit dhe burime të pamjaftueshme financiare. Një pjesë e konsiderueshme e banorëve shohin turizmin e qëndrueshëm si një mundësi konkrete për përmirësimin e kushteve ekonomike, por kërkojnë mbështetje teknike dhe institucionale për ta zhvilluar këtë potencial. Studimi rekomandon krijimin e mekanizmave të rregullt konsultativë mes aktorëve, forcimin e kapaciteteve lokale përmes trajnimeve dhe integrimin e turizmit të qëndrueshëm si instrument ekonomik. Gjithashtu, sugjerohet harmonizimi i praktikave menaxhuese me standardet e BE-së, me synim mbrojtjen afatgjatë dhe efektive të këtyre zonave me rëndësi kombëtare dhe ndërkombëtare. Fjalë kyçe: komunitetet lokale; zonat e mbrojtura; menaxhim i qëndrueshëm; turizëm i qëndrueshëm; Shqipëri. 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 32 of 57 THE ROLE OF LOCAL COMMUNITIES IN THE SUSTAINABLE MANAGEMENT OF PROTECTED AREAS IN ALBANIA: CASE STUDY OF THE ALBANIAN ALPS AND DIVJAKË–KARAVASTA LAGOON Fatjon Bebja ; Runela Gjoka 1* 2 Shkolla 9-vjeçare “Ahmet Zogu”, Tiranë, Shqipëri 1 Shkolla e Mesme e Bashkuar “Haxhi Lata”, Tiranë, Shqipëri 2 email: [email protected] * ABSTRAKT Sustainable management of Protected Areas represents one of the main environmental policy challenges in Albania, particularly in the context of aligning with the EU Habitats Directive and the Birds Directive. The active involvement of local communities in this process is considered a key factor for the long-term success of biodiversity conservation and sustainable economic development. This study aims to assess the capacities, needs, and perceptions of local communities in two ecologically and socio-economically important areas: the Albanian Alps and the Divjakë–Karavasta Lagoon. The methodology is primarily based on structured questionnaires administered to local residents. These instruments were used to identify community perceptions regarding the sustainable use of natural resources and their role in management processes. The analysis was complemented with a review of strategic documents and existing management plans, providing a comprehensive overview of current resources and institutional challenges affecting local engagement. Results indicate an increasing awareness of the importance of nature conservation and the potential benefits of sustainable tourism. However, significant limitations were observed, including the lack of permanent cooperation structures between communities and responsible institutions, the absence of continuous training programs, and limited financial resources. A substantial portion of residents perceive sustainable tourism as a concrete opportunity to improve economic conditions, yet they require technical and institutional support to realize this potential. The study recommends establishing regular consultation mechanisms among stakeholders, strengthening local capacities through training programs, and integrating sustainable tourism as an economic instrument to promote community engagement. Furthermore, harmonizing management practices with EU standards is suggested to ensure effective and long-term protection of these areas, which are of both national and international importance. Fjalë kyçe: local communities; protected areas; sustainable management; sustainable tourism; Albanian. 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 33 of 57 SESIONI 3 PËRFITIMET EKONOMIKE NGA ZONAT E MBROJTURA: MIDIS RUAJTJES SË NATYRËS DHE ZHVILLIMIT TË QENDRUESHËM LOKAL SESSION 3 ECONOMIC BENEFITS FROM PROTECTED AREAS: NATURE CONSERVATION VERSUS LOCAL SUSTAINABLE DEVELOPMENT 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 34 of 57 Bregdeti i Shqipërisë ndodhet nën trysninë e vazhdueshme të përqendrimit të popullsisë, ndërtimit të objekteve për turizëm dhe veprimtari ekonomike të tjera, që po dëmtojnë mjedisi dhe peizazhi i zonave të mbrojtura. Ndryshimet klimatike janë theksuar dhe niveli detit është rritur gjatë dekadave të fundit, duke çuar në gërryerjen e brigjeve, dëmtimin tokave bujqësore, infrastrukturës, vendbanimeve, objekteve të trashëgimisë natyrore dhe kulturore, investimeve në turizëm dhe sektorët e tjerë. Dalja e gjerë në det (40,5 km vijë bregdetare) e qarkut Lezhë është premisë për zhvillimin e ekonomisë detare, transportit, tregtisë, turizmit etj. Pjesa kryesore e bregdetit të Qarkut Lezhë është zonë e mbrojtur e kategorisë IV: Peizazhi Natyror i Menaxhuar “Kune – Vain – Tale – Fushëkuqe – Ishëm”, me sipërfaqe 8.092,3 ha, ku përfshihen katër plazhe: i Shëngjinit, Kunes, Tales dhe Patokut (i degraduar). Zona është drejtpërdrejt e prekur nga ndryshimet klimatike (rritja e temperaturave dhe valët e të nxehtit, ngritja e nivelit të detit dhe e vërshimeve detare, ndryshimi i regjimit të reshjeve, reshje intensive, stuhitë etj.), zhvillimi i infrastrukturës urbane dhe turistike. Për rrjedhojë janë gërryer dhe zvogëluar plazhet, janë dëmtuar dunat, bimësia, fauna, tokat bujqësore dhe peizazhi, janë shtuar ndërtimet e paligjshme, mbetjet inerte dhe urbane. Objekt analize janë edhe çështjet si: ndikimi i ndryshimeve klimatike në shëndetin e banorëve dhe turistëve; rreziqet që cenojnë sigurinë e jetës (përmbytjet, zjarret, shtimi i mikrobeve dhe insekteve mbartëse të sëmundjeve infektive); pakësimi dhe dëmtimi i rezervave të ujit të pijshëm, ushqimore, lëndëve djegëse, cilësisë së mjedisit dhe peizazhit. Gjithashtu, sugjerohen masat për adaptim ndaj ndryshimeve klimatike. Studimi synon të ndihmojë banorët, investitorët dhe vendimmarrësit për të sfiduar ndikimin negative të faktorëve klimatikë dhe shoqëror duke i organizuar veprimtaritë jetësore, ekonomike, turistike dhe ndërtimore në përputhje me ndryshimet klimatike të pritshme, me qëllim realizimin e zhvillimit të qëndrueshëm social-ekonomik dhe mjedisor të zonës së mbrojtur bregdetare. Për përgatitjen e studimin janë shfrytëzuar publikimet ndërkombëtare, punimet dhe botimet e autorëve dhe institucioneve qendrore e vendore, si dhe janë realizuar vrojtime, matje dhe kërkime në terren. ZONA E MBROJTUR BREGDETARE E QARKUT LEZHË PËRBALLË SFIDAVE TË NDRYSHIMEVE KLIMATIKE DHE NDËRTIMEVE PËR TURIZËM Esmeralda Laçi ; Sabri Laçi 1* 2* Universiteti “Ismail Qemali” of Vlorë, Faculteti i Shkencave Humane, Departmenti i Edukimit, Vlorë, Shqipëri 1 Universiteti i Tiranës, FHF, Departamenti i Gjeografisë, Tiranë, Shqipëri 2 *email: [email protected] ABSTRAKT Fjalë kyçe: peizazh, bregdet, ndryshime klimatike, ndërtime turistike 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 35 of 57 Effective management of protected areas today requires an integrated approach that combines environmental protection, cultural valorization, and community involvement. In this context, community development plans are gaining strategic importance, as recognized by UNESCO, serving as tools capable of enhancing sustainability and territorial resilience. Butrint National Park, inscribed on the UNESCO World Heritage List, represents an emblematic case: in addition to its outstanding archaeological and natural value, it functions as a laboratory of participatory governance where institutions, management authorities, residents, and economic stakeholders collaborate in defining shared objectives. This study analyzes the process of community planning in Butrint Park, highlighting three key dimensions: safeguarding cultural and natural values, integrating local socioeconomic needs, and aligning with UNESCO directives and European sustainable development policies. The approach combines qualitative and comparative tools, with particular attention to mechanisms of public participation and the evaluation of the social and economic impact of the plans. Findings show that the implementation of community development plans not only fosters more inclusive and transparent management but also strengthens the sense of belonging and shared responsibility in the site's protection. In the case of Butrint, these instruments have proven essential in balancing conservation requirements with opportunities for sustainable tourism and local development. The study concludes with operational recommendations that can be replicated in other protected areas, emphasizing how the integration of UNESCO guidelines with local needs represents a key to ensuring the long-term vitality of World Heritage sites. THE COASTAL PROTECTED AREA OF LEZHË COUNTY FACING THE CHALLENGES OF CLIMATE CHANGE AND TOURISM DEVELOPMENT Esmeralda Laçi ; Sabri Laçi 1* 2 University “Ismail Qemali” of Vlore, Faculty of Humanities, Department of Education, Vlore, Albania 1 Universitety of Tirana, FPHF, Departament of Geography, Tirana, Albania *email: [email protected] ABSTRACT Keywords: landscape, coast, climate change, tourism, sustainable development 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 36 of 57 NDIKIMI I INFRASTRUKTURËS NË DINAMIKËN E ZHVILLIMIT TË QËNDRUESHËM TË TURIZMIT NË PARKUN KOMBËTAR TË DAJTIT Albana Kosovrasti Universiteti i Tiranës, FHF, Departamenti i Gjeografisë, Tiranë, Shqipëri ORCID ID: https://orcid.org/0000-0001-8180-8797 email: [email protected] ABSTRAKT Parku Kombëtar i Dajtit, i cili gjendet vetëm 26km larg nga qyteti i Tiranës, është një nga zonat më të rëndësishme natyrore dhe turistike të Shqipërisë, me një potencial të lartë turistik dhe ekonomik. Ai u shpall si Park Kombëtar në vitin 1960, dhe është i pari në vendin tonë me këtë status. Ndër vite, PKD ka njohur një rritje të vazhdueshme të vizitorëve vendas dhe të huaj. Megjithatë, dinamika e zhvillimit të qëndrueshëm të turizmit në këtë zonë lidhet ngushtë me gjendjen dhe përmirësimin e infrastrukturës fizike, rrugore, shërbimeve publike dhe ato turistike. Ky studim ka si synim të analizojë ndikimin e infrastrukturës në zhvillimin e qëndrueshëm të turizmit në Parkun Kombëtar të Dajtit, duke vlerësuar si përfitimet ashtu edhe sfidat që lidhen me ruajtjen e burimeve natyrore dhe kulturore. Përmirësimi i infrastrukturës rrugore dhe transportit, veçanërisht linja e teleferikut “Dajti Ekspres”, ka lehtësuar aksesin e vizitorëve dhe ka nxitur zhvillimin ekonomik të zonës, duke rritur të ardhurat nga turizmi si dhe punësimin e banorëve të zonës. Megjithatë, intensifikimi i aktivitetit turistik ka sjellë rritjen e presionit mbi mjedisin, si ndotjen e tij apo rrezikun e dëmtimit të florës e faunës së parkut. Po kështu, rritja e ndërtimeve informale përbën rrezik për zhvillimin e qëndrueshëm të parkut në të ardhmen. Për të identifikuar rolin dhe sfidat që ka infrastruktura në zhvillimin e qëndrueshëm të turizmit në PKD, për të kuptuar perceptimet e vizitorëve në lidhje me infrastrukturën e shërbimet që ofrohen, është realizuar dhe analizuar një pyetësor me banorë e të punësuar në aktivitetet ekonimike të zonës. Gjithshtu, është kryer një studim i literaturës ekzistuese mbi manaxhimin e qëndrueshëm të parqeve kombëtare, raportet e institucioneve që menaxhojnë Parkun Kombëtar të Dajtit, Ministria e Turizmit dhe Mjedisit, Agjencia Kombëtare e Zonave të Mbrojtura (AKZM). Fjalë kyçe: Parku Kombëtar i Dajtit, infrastrukturë, zhvillim i qëndrueshëm, mjedis, planifikim. 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 37 of 57 THE IMPACT OF INFRASTRUCTURE ON THE DYNAMICS OF SUSTAINABLE TOURISM DEVELOPMENT IN DAJTI NATIONAL PARK Albana Kosovrasti Universitety of Tirana, FPHF, Departament of Geography, Tirana, Albania ORCID ID: https://orcid.org/0000-0001-8180-8797 email: [email protected] ABSTRACT The Dajti National Park, located only 26 km from the city of Tirana, is one of the most important natural and tourist areas in Albania, with high tourism and economic potential. It was declared a National Park in 1960, being the first in the country to receive this status. Over the years, Dajti National Park has experienced a continuous increase in both domestic and international visitors. However, the dynamics of sustainable tourism development in this area are closely linked to the state and improvement of physical infrastructure, road networks, public services, and tourism facilities. The purpose of this study is to analyze the impact of infrastructure on the sustainable development of tourism in Dajti National Park, by assessing both the benefits and the challenges related to the preservation of natural and cultural resources. Improvements in road and transport infrastructure, particularly the “Dajti Express” cable car line, have facilitated visitor access and stimulated the economic development of the area, increasing tourism revenues as well as local employment. Nevertheless, the intensification of tourism activities has led to growing environmental pressures, such as pollution and risks of damage to the park’s flora and fauna. Similarly, the rise of informal construction poses a significant threat to the park’s sustainable development in the future. To identify the role and challenges of infrastructure in sustainable tourism development in Dajti National Park, and to understand visitor perceptions regarding the infrastructure and services provided, a questionnaire was conducted and analyzed with local residents and employees engaged in the area’s economic activities. In addition, a review of existing literature on sustainable management of national parks was carried out, along with reports from the institutions managing Dajti National Park, including the Ministry of Tourism and Environment and the National Agency of Protected Areas (NAPA). Keywords: Dajti National Park, infrastructure, sustainable development, environment, planning. 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 38 of 57 SISTEMET E MENAXHIMIT MJEDISOR NË SHQIPËRI Nevina Polo ; Aida Bode 1* 2 Universiteti Politeknik i Tiranës, FGJM, Departmenti i Burimeve të Energjisë, Tiranë, Shqipëri 1 Universiteti Politeknik i Tiranës, FGJM, Departmenti i Inxhinierisë së Burimeve Minerare, Tiranë, Shqipëri 2 ABSTRAKT Sistemet e menaxhimit mjedisor përfaqësojnë një nga mekanizmat më të rëndësishëm për të garantuar qëndrueshmërinë e zhvillimit dhe për të harmonizuar marrëdhënien midis aktivitetit ekonomik dhe ruajtjes së burimeve natyrore. Në Shqipëri rëndësia e tyre është rritur ndjeëshëm në kuadër të përpjekjeve për përafim me standardet e Bashkimit Europian dhe zbatimin e politikave kombëtare të mbrojtjes së mjedisit. Këto sisteme janë instrumente që ndihmon për identifikimin dhe reduktimin e ndikimeve negative të industrisë, bujqësisë shërbimeve dhe sektorëve të tjerë ekonomikë mbi mjedis, duke krijuar një qasje të integruar ndaj ruajtjes së cilësisë së ajrit, ujit, tokës dhe biodiversitetit. Në dekadën e fundit, Shqipëria ka ndërmarrë hapa konkretë për përmirësimin e menaxhimit mjedisor duke miratuar ligje dhe strategji të posaçme, krijuar institucione monitoruese dhe përdorur standardet ndërkombëtare, si ISO 14001 për sektorin privat. Gjithashtu projektet e bashkëpunimit ndërkombëtar kanë luajtur një rol të rëndësishëm në forcimin e kapaciteteve institucionale dhe në rritjen e ndërgjegjësimit për rëndësinë e menaxhimit mjedisor. Megjithatë sfidat mbeten të shumta: mungesa e burimeve financiare, aftësitë teknike të kufizuara dhe zbatimi ende i fragmentuar i legjislacionit. Për më tepër, niveli i ndërgjegjësimit publik dhe përfshirja e komuniteteve lokale ne proceset vendimmarrëse vazhdon të jetë i kufizuar. Pavarësisht këtyre vështirësive, perspektiva e forcimit të SMM në Shqipëri është pozitive, kërkesat për përmbushjen e standardeve ndërkombëtare dhe presioni në rritje nga shoqëria civile e bëjnë të domosdoshëm përmirësimin e këtyre sistemeve. Ato jo vetëm kontribuojnë në mbrojtjen e mjedisit, por krijojnë mundësi për zhvillimin ekonomik të gjelbër, rritjen e konkurueshmërisë së bizneseve dhe rritjen e mirëqënies për popullsinë. Ky studim synon të analizojë gjendjen aktuale të Sistemeve të Menaxhimit Mjedisor (SMM) në Shqipëri, duke evidentuar rolin e tyre në procesin e zhvillimit të qëndrueshëm dhe pëafrimin e tyre me standardet e Bashkimit Europian. Kërkimi bazohet në analizën e literaturës shkencore, raporteve institucionale kombëtare dhe organizatave ndërkombëtare, si dhe dokumenteve strategjike qe lidhen me mbrojtjen e mjedisit. Fjalë kyçe: Sistem, Menaxhim, Mjedis, Standard, Integrim. *email: [email protected] 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 39 of 57 ROLI I TRASHËGIMISË SI POTENCIAL NË PROMOVIMIN E TURIZMIT NË BASHKINË TROPOJË Erisa Doçi ; Fjorela Mulosmani 1* 1 Universiteti i Tiranës, Fakulteti i Historisë dhe i Filologjisë, Departamenti i Gjeografisë, Tiranë, Shqipëri 1 *e-mail: [email protected] ABSTRAKT Ky studim trajton promovimin dhe interpretimin e trashëgimisë natyrore dhe kulturore të Bashkisë Tropojë në funksion të zhvillimit të turizmit. Bashkia Tropojë ka pasuri të mëdha natyore dhe kulturore me vlera të larta për zhvillimin e turizmit. Tropoja është një nga zonat më të pasura të Shqipërisë për nga potenciali turistik, duke kombinuar bukuritë e saj natyrore me trashëgiminë kulturore dhe historike. Në këtë hapësirë gjeografike gjenden zona të mbrojtura të cilat paraqesin vlera të biodiversitetit për zhvillimin e turizmit natyror. Bashkia Tropojë është e pasur edhe me trashëgimi kulturore (trashëgimi historike, arkeologjike, arkitekturore dhe etnografike) me vlera të mëdha kulturore, historike dhe turistike. Nëpërmjet studimit të trashëgimisë natyrore dhe kulturore, ky punim ka si synim evidentimin, analizimin dhe promovimin e tyre në funksion të zhvillimit të turizmit në Bashkinë Tropojë. Për realizimin e studimit ishte i nevojshëm grumbullimi dhe analizimi i të dhënave gjeografike, gjeomorfologjike, gjeologjike, biologjike, historike dhe etnografike. Studimi është kryer në bazë të sigurimit të të dhënave të cilat u mundësuan nga shfrytezimi i literaturës ekzistuese, planeve zhvillimi të Bashkisë Tropojë si dhe vizitës në terren. Përmes metodave të hulumtimit, vëzhgimit në terren dhe përdorimit të teknologjisë SIG, janë identifikuar monumente natyrore, parqe kombëtare, itinerare turistike dhe objekte me rëndësi kulturore e historike. Metoda e vezhgimeve ne terren. ka mundësuar vlerësimin e potencialit turistik të gjeositeve, duke theksuar rëndësinë e Lumit Valbonë, Liqenit të Sylbicës, Kanionit të Shoshanit dhe shumë atraksioneve të tjera. Gjithashtu, studimi shqyrton strategjitë më efikase për promovimin e trashëgimisë përmes medias, rrjeteve sociale, materialeve promovuese dhe krijimit të itinerareve turistike natyrore dhe kulturore. Rezultatet e punimit tregojnë se zhvillimi i turizmit në Tropojë është i lidhur ngushtë me ruajtjen, interpretimin dhe promovimin e pasurive të saj natyrore dhe kulturore. Në përfundim, ofrohen rekomandime për përmirësimin e infrastrukturës turistike, krijimin e qendrave informative dhe forcimin e ndërgjegjësimit për mbrojtjen e trashëgimisë. Fjalë Kyçe: Trashëgimi natyrore, Trashëgimi kulturore, Turizëm i qëndrueshëm, Bashkia Tropojë, Promovim turistik 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 46 of 57 SESIONI 4 KOMUNITETET DHE TRASHËGIMIA E PËRBASHKËT: DIMENSIONET SOCIALE TË MENAXHIMIT TË QENDRUESHËM TË ZONAVE TË MBROJTURA SESSION 4 COMMUNITIES AND COMMON HERITAGE: THE SOCIAL DIMENSIONS OF SUSTAINABLE MANAGEMENT OF PROTECTED AREAS 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 47 of 57 Zonat e mbrojtura përfaqësojnë pasuri të jashtëzakonshme natyrore dhe kulturore që kërkojnë menaxhim të kujdesshëm dhe të qëndrueshëm. Në kontekstin e sfidave bashkëkohore si urbanizimi, ndotja, ndryshimet klimatike dhe presioni njerëzor, përdorimi i teknologjive të avancuara hapësinore është bërë i domosdoshëm për të mbështetur proceset e monitorimit, planifikimit dhe vendimmarrjes në këto zona. Ky punim trajton rolin e teknologjisë së informacionit hapësinor digjital, veçanërisht Sistemet e Informacionit Gjeografik (GIS) dhe Remote Sensing (RS) në fuqizimin e menaxhimit të zonave të mbrojtura në Shqipëri dhe më gjerë. Analiza fokusohet në aplikimin e këtyre teknologjive për hartëzimin e burimeve natyrore, vlerësimin e rreziqeve (si zjarret, erozioni dhe përmbytjet), monitorimin e biodiversitetit dhe identifikimin e ndërhyrjeve ilegale. Përdorimi i të dhënave satelitore me rezolucion të lartë, të kombinuara me të dhëna tematike dhe statistikore, mundëson një qasje dinamike dhe të detajuar për të ndjekur ndryshimet në kohë reale. Ndërveprimi me platforma të hapura si Copernicus, Landsat dhe Sentinel, si dhe përdorimi i software-ve te informacionit hapësinor si ArcGIS Dekstop dhe online, e bëjnë këtë teknologji të aksesueshme për institucionet publike vendimarrëse dhe organizatat mbështetëse. Ky punim nënvizon edhe njëherë se teknologjia e informacionit hapësinor digjital nuk është vetëm një mjet mbështetës, por një faktor kyç për transformimin e mënyrës se si menaxhohen dhe mbrohen zonat natyrore. Aio ofron një platformë të fuqishme për vendimmarrje të informuar, planifikim strategjik dhe ndërhyrje të synuara, duke kontribuar në arritjen e objektivave të zhvillimit të qëndrueshëm dhe të agjendës mjedisore globale. TEKNOLOGIA E INFORMACIONIT HAPESINOR DIGJITAL NE MBESHTETJE TE MENAXHIMIT TE ZONAVE TE MBROJTURA Enkela Begu ; Xhulia Bygjymi 1* 1 Universiteti i Tiranës, Fakulteti i Historisë dhe i Filologjisë, Departamenti i Gjeografisë, Tiranë, Shqipëri 1 *e-mail: [email protected] ABSTRAKT Fjalë kyçe: Zonat e Mbrojtura, GIS, Remote Sensing, planifikim afatgjatë 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 48 of 57 “GJEO-RRËFIMI” PËRMES HARTOGRAFISË DIXHITALE SI NJË NGA MËNYRAT KRYESORE TË KOMUNIKIMIT PËR PROMOVIMIN E ZONAVE TË MBROJTURA DHE EDUKIMIN MJEDISOR Adelajda Halili ; Doriana (Bode) Xhulaj ; Dhurata Ndreko 1* 2 3 Universiteti Politeknik i Tiranës, FGJM, Departmenti Inxhinierisë së Burimeve Minerare, Tiranë, Shqipëri. 1 Universiteti Bujqësor i Tiranës, FMB, Departamenti i Shkencave Agronomike, Tiranë, Shqipëri; 2 Universiteti Politeknik i Tiranës, FGJM, Departmenti i Gjeologjisë së Zbatuar dhe Gjeoinformatikës, Tiranë, Shqipëri. 3 *email: [email protected] ABSTRAKT Sfidat mjedisore kanë nxitur zhvillimin e qasjeve të reja në komunikimin dhe ndërgjegjësimin publik mbi rëndësinë e ruajtjes së biodiversitetit. Integrimi i TIK (Teknologjia e Informacionit dhe Komunikimit) me hartografinë dixhitale ka sjellë mënyra të reja të eksplorimin të peisazhit në hapësirë dhe kohë përmes hartave interaktive. Zhvillimi i platformave dixhitale interaktive si ArcGIS Online, ArcGIS StoryMaps, Google Earth Studio dhe aplikacionet Web, kanë mundësuar një mjedis të favorshëm për ndërthurje të hartave dinamike me të dhëna statistikore, imazheve satelitore, informacioneve në kohë reale, elementëve multimedialë dhe përshkrimeve tekstuale. Aplikacioni ArcGIS StoryMaps(Gjeo-Rrëfim) përfaqëson një instrument dixhital me potencial të konsiderueshëm për menaxhimin e qëndrueshëm të zonave të mbrojtura. Ai kontribuon në rritjen e transparencës institucionale, në përfshirjen aktive të komuniteteve lokale në proceset e planifikimit hapësinor si dhe në promovimin e turizmit të qëndrueshëm. Kombinimi i gjeoinformacionit me elementë përshkrues e bën informacionin kompleks mjedisor më të arritshme, më të kuptueshme dhe më tërheqëse për komunitetet. Eksploruesit virtual mund të kontribuojnë si në mbledhjen e të dhënave të reja të zonave të mbrojtura për të evidentuar ndryshimet e peizazhit dhe ndikimet e aktivitetit njerëzor por edhe të bashkeveprojnë me ekspertët mjedisore përmes sugjerimeve dhe pjesemarrjes në sondazhe të ndryshme, duke ndihmuar në përmirësimin e menaxhimit të zonave të mbrojtura. Përdorimi i “Gjeo-Rrëfimit” si instrument për promovimin dhe ruajtjen e zonave të mbrojtura përballet me një sërë sfidash, të cilat mund të ndikojnë drejtpërdrejt në efektivitetin e tij. Këto sfida lidhen kryesisht me saktësinë dhe besueshmërinë e të dhënave hapësinore të grumbulluara, sigurinë dhe qëndrueshmërinë e funksionimit të platformave dixhitale, mirëmbajtjen e tyre të vazhdueshme, si edhe nivelin e aksesueshmërisë për përdorues me aftësi të ndryshme teknologjike. Megjithatë, trendi i digjitalizimit dhe përdorimit të teknologjive të avancuara, përdorimi i platformave digjitale dhe teknologjive pa pagesë, shfrytëzimi i të dhënave në kohë reale, së bashku me integrimin e inteligjencës artificiale dhe nismat për bashkëpunim ndërinstitucional, mund të ndihmojnë në kapërcimin e këtyre sfidave. Kjo qasje në zhvillim e bën “Gjeo-Rrëfimin” jo vetëm një mjet efektiv për promovimin e trashëgimisë natyrore dhe për rritjen e ndërgjegjësimit publik mbi ruajtjen e peizazhit, por edhe një strategji të re që kontribuon në zhvillimin e mëtejshëm të menaxhimit të qëndrueshëm të zonave të mbrojtura. Fjalë kyçe: Hartografi Dixhitale, Gjeo-Rrëfim, TIK, Zona të Mbrojtura, Edukim Mjedisor 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 49 of 57 “STORYMAPS THROUGH DIGITAL CARTOGRAPHY AS A COMMUNICATION TOOL FOR PROTECTED AREAS AND ENVIRONMENTAL EDUCATION” Adelajda Halili ; Doriana (Bode) Xhulaj ; Dhurata Ndreko 1* 2 3 Polytechnic University of Tirana, FGM, Department of Mineral Resources Engineering, Tirana, Albania. 1 Agricultural University of Tirana, FAE, Department of Agronomic Sciences, Tirana, Albania 2 Polytechnic University of Tirana, FGM, Department of Applied Geology and Geoinformatics, Tirana, Albania 3 *email: [email protected] ABSTRACT Environmental challenges have prompted the development of new approaches to communication and public awareness regarding the importance of biodiversity conservation. The integration of information and communication technologies with digital cartography has introduced new ways of exploring landscapes across space and time through interactive maps. Digital cartography, integrated with ICT(Information and Communication Technology), offers innovative methods for exploring landscapes through interactive maps in both space and time. The development of interactive digital platforms such as ArcGIS Online, ArcGIS StoryMaps, Google Earth Studio, and web applications has enabled a favorable environment for integrating dynamic maps with statistical data, satellite imagery, real-time information, multimedia elements, and textual descriptions. The ArcGIS StoryMaps application represents a powerful digital tool for the sustainable management of protected areas. It contributes to increasing institutional transparency, actively involving local communities in spatial planning processes, and promoting sustainable tourism. By combining geospatial data with descriptive elements, it makes complex environmental information more accessible, understandable, and engaging for communities. Virtual explorers can support the collection of new data on protected areas to monitor landscape changes and human impacts, while collaborating with environmental experts through suggestions and survey participation, thereby contributing to improved management of these areas. The use of StoryMaps as a tool for promoting and conserving protected areas faces a range of challenges that can directly influence their overall effectiveness. These challenges are primarily related to the accuracy and reliability of spatial data, the security and stability of digital platforms, the need for ongoing system maintenance, and the varying levels of user access and digital competence. Nevertheless, ongoing trends in digitalization and the adoption of advanced technologies — including open-access platforms, real-time data integration, artificial intelligence, and inter-institutional collaboration — offer promising solutions to overcome these limitations. This evolving approach establishes StoryMaps not only as an effective instrument for promoting natural heritage and raising public awareness of landscape conservation, but also as an innovative strategy that contributes to the sustainable management of protected areas. Keywords: Digital Mapping, StoryMaps, ICT, Protected Areas, Environmental Education 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 50 of 57 FROM SPACE TO FOREST: THIRTY-FIVE YEARS OF RS SPATIO-TEMPORAL INSIGHTS ON DISTURBANCE IN ALBANIA’S KORÇË REGION (1990–2025) Rezarta Hoxhallari ; Esmeralda Laçi ; Sonila Papathimiu 1* 2 3 Touro University, New York School of Career and Applied Studies, Faculty Orbit.AL, CEO 1 Universiteti “I. Qemali”, FSHH, Departamenti i Edukimit, Vlorë, Shqipëri 2 Universiteti i Tiranës, FHF, Departamenti i Gjeografisë, Tiranë, Shqipëri 3 ABSTRACT Albania’s forest ecosystems, particularly those within the Korçë region’s protected areas such as Bredhi i Drenovës National Park and Prespa National Park, face increasing threats from wildfires, logging, and climate-induced stressors. These protected areas are critical biodiversity reservoirs and provide essential ecosystem services, yet long-term monitoring data remains scarce. In alignment with EU Natura 2000 objectives and the EU Forest Strategy 2030, there is a pressing need for systematic approaches to track disturbance, evaluate severity, and inform adaptive management. This study applies multi-decadal satellite archives and geospatial analytics to: (i) identify and date forest disturbances, (ii) quantify disturbance severity, and (iii) assess long-term forest condition trends in the Korçë region over a 35-year period. Landsat 5/7/8/9 surface reflectance data (30 m, 1990–2025) and Sentinel-2 imagery (10–20 m, 2016–2025) were integrated to generate annual Normalized Burn Ratio (NBR) composites during the leaf-on season. Using Google Earth Engine, a qualityMosaic approach was employed to identify the year of minimum NBR for each pixel, producing spatially explicit maps of disturbance year and severity. In addition, Theil–Sen slope analysis of annual NBR values was used to characterize long-term degradation or recovery trajectories. Outputs were validated against existing fire records and known disturbance hotspots. The analysis produced three main outputs: (a) a disturbance year map (1990–2025) highlighting the spatial-temporal dynamics of forest loss; (b) a severity index revealing canopy loss intensity, with the most severe disturbances concentrated near settlements, roads, and lowland areas; and (c) trend surfaces showing consistent recovery in higher elevation forests, alongside persistent degradation in ecotones and heavily used buffer zones. This workflow provides a reproducible, cost-effective monitoring tool that generates INSPIREcompliant geospatial products for forest disturbance mapping. The outputs can support protected area managers in prioritizing patrols, targeting ecological restoration, and meeting biodiversity reporting requirements. The approach is scalable to other Balkan protected areas and transferable to transboundary initiatives, reinforcing Albania’s integration into European conservation frameworks. Keywords: Remote sensing, GIS, NBR, forest disturbance, Korçë, Natura 2000, Google Earth Engine, protected area monitoring *email: [email protected] 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 51 of 57 ANALIZA E NDIKIMIT TË TURIZMIT NË NDRYSHIMIN E SHFRYTËZIMIT TË TOKËS PËRMES GIS NË PARKUN KOMBËTAR "SHARRI” Visar Brahimi , Fitim Humolli , Qëndresa Zeneli , Ferat Krasniqi 1 1 1* 1 Departamenti i Gjeografisë, FSHMN, Universiteti i Prishtinës 11 *e-mail: [email protected] ABSTRAKT Me efektet e tij pozitive që përcjellë në zhvillimin ekomonik e social, promovimin e kulturës, njohjen e vlerave natyrore dhe jo vetëm, turizmi përbënë një ndër veprimtaritë më të çmuara e të vlefshme të një vendi. Megjithatë, krahas të mirave që sjellë, zhvillimi i tij dhe rritja e aktiviteteve turistike, zbulojnë ndonjëherë edhe anën e tyre të “errët”, duke lënë gjurmë të dukshme mbi peisazhet natyrore dhe mjediset më delikate, veçanërisht, në zonat e mbrojtura. Varësisht nga mënyra se si dhe ku manifestohet, ai mund të shkaktojë presion duke sjellur transformime të dukshme hapësinore. Parku Kombëtar “Sharri”, përfaqëson një shembull të qartë të këtij fenomeni, ku zhvillimi turistik në zonat e Brezovicës dhe Prevallës, dy destinacione të njohura për turizëm në Kosovë, ka shkaktuar ndryshime të dukshme në shfrytëzimin e tokës. Studimi fokusohet të analizojë ndikimin e aktivitetit turistik në ndryshimin e shfrytëzimit të tokës, zhvillimin urban dhe ekologjinë e këtyre zonave. Për të vlerësuar ndryshimet hapësinore gjatë periudhave të ndryshme kohore dhe për të kuptuar ndikimin e infrastrukturës turistike mbi këto zona, metodologjia e përdorur për këtë studim, kombinon shqyrtimin e literaturës ekzistuese, të dhënat dhe raportet zyrtare nga institucionet relevante, me analizën gjeo-hapësinore përmes veglave që ofrojnë softuerët e Sistemit të Informacionit Gjeografik (GIS). Rezultatet në një masë identifikojnë dhe shpjegojnë problemet e zhvillimit të organizimit hapësinor dhe funksional të zonave të mbrojtura në Parkun Kombëtar “Sharri”. Gjetjet treguan një tendencë të rritjes së zonës së ndërtimit, me një zgjerim të infrastrukturës turistike dhe një rritje të kërkesës për shërbime dhe akomodim, duke çuar në shndërrimin e hapësirave natyrore në zona të ndertimit. Përveç kësaj, ka një zvogëlim të konsiderueshëm të sipërfaqeve pyjore, i cili lidhet drejtpërdrejtë me presionin e aktivitetit turistik dhe ndërtimit. Ky fenomen ka pasoja të rëndësishme për biodiversitetin dhe ekosistemet lokale. Ky hulumtim ofron gjithashtu rekomandime për menaxhimin e qëndrueshëm të turizmit dhe ruajtjen e pasurisë natyrore, duke sugjeruar zhvillimin e strategjive që balancojnë nevojat e turizmit me mbrojtjen e mjedisit dhe zhvillimin e qëndrueshëm. Fjalë Kyçe: turizëm, zona të mbrojtura, Parku Kombëtar “Sharri”, Brezovicë, Prevallë, shfrytëzimi i tokës 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 52 of 57 EVOLUCIONI I PËRDORIMIT TË TOKËS NË LIGATINAT BREGDETARE SHQIPTARE ME FOKUS TEKNIKAT E REMOTE SENSING Anxhela Hameti ; Vera Potopova 1* 1 Departamenti i Agroekologjisë dhe Prodhimit të Kulturave Bimore, Fakulteti i Agrobiologjisë, Ushqimit dhe Burimeve Natyrore, Universiteti Çek i Shkencave të Jetës, Pragë, Çeki 1 *email: [email protected] ABSTRAKT Ligatinat bregdetare ofrojnë shërbime thelbësore për ekosistemet, duke përfshirë ruajtjen e biodiversitetit, filtrimin e ujërave dhe mbrojtjen nga përmbytjet. Megjithatë, ato përballen me presion të shtuar nga aktivitetet njerëzore dhe ndryshimet klimatike. Në Shqipëri, ligatinat bregdetare po përjetojnë transformime të rëndësishme të përdorimit të tokës si pasojë e zgjerimit të bujqësisë, urbanizimit dhe ndryshimeve klimatike, duke çuar në degradim të habitateve natyrore dhe fragmentim të ekosistemeve. Kuptimi i evolucionit të përdorimit të tokës në këto zona të ndjeshme është thelbësor për zhvillimin e strategjive të menaxhimit të qëndrueshëm. Ky studim përdor teknologjitë e sensimit nga larg për të analizuar modelet hapësinore dhe kohore të ndryshimeve të përdorimit të tokës në ligatinat bregdetare shqiptare. Pamjet satelitore nga misionet Landsat dhe Sentinel u përdorën për të monitoruar ndryshimet gjatë dekadave të fundit. Sistemet e Informacionit Gjeografik (GIS) mundësuan analizën hapësinore të dinamikës së mbulimit të tokës, ndërsa indekset e bimësisë, si NDVI, u përdorën për të vlerësuar shëndetin dhe shpërndarjen e bimësisë. Trendët kohorë u identifikuan për të kuptuar progresin dhe faktorët nxitës të ndryshimeve të përdorimit të tokës. Rezultatet tregojnë një konvertim të vazhdueshëm të ligatinave natyrore në zona bujqësore dhe urbane, duke çuar në fragmentim të habitateve dhe ulje të cilësisë së ekosistemit. Shëndeti i bimësisë u ul në zonat me përdorim intensiv të tokës, duke reflektuar ndikimet e zhvillimeve socioekonomike dhe ndryshimeve klimatike, të vëzhguara përmes modifikimeve të temperaturës, reshjeve dhe modeleve të precipitimeve gjatë periudhës së studimit. Studimi nënvizon rëndësinë e sensimit nga larg si mjet për të zbuluar dhe monitoruar ndryshimet e përdorimit të tokës. Ai gjithashtu thekson nevojën për politika të integruara të menaxhimit të tokës që synojnë ruajtjen e ekosistemeve të ligatinave dhe minimizimin e ndikimeve negative. Monitorimi i vazhdueshëm i të dhënave satelitore mund të ofrojë udhëzime të vlefshme për strategji efektive konservimi dhe planifikim të qëndrueshëm të përdorimit të tokës. Fjalë Kyçe: përdorimi i tokës/mbulimi i tokës; ligatina bregdetare; ndryshimet klimaterike; remote sensing; bujqësia 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 53 of 57 EVOLUTION OF LAND USE IN ALBANIAN COASTAL WETLANDS FOCUSING ON REMOTE SENSING TECHNIQUES Anxhela Hameti ; Vera Potopova 1* 1 Department of Agroecology and Crop Production, Faculty of Agrobiology, Food and Natural Resources, Czech University of Life Sciences Prague, Czechia 1 *email: [email protected] ABSTRACT Coastal wetlands provide critical ecosystem services but face increasing pressure from human activities and environmental changes. In Albania, these wetlands are undergoing significant land use transformations due to agricultural expansion, urbanization, and climate changes. Understanding the evolution of land use in these sensitive areas is essential for sustainable management. This study employs remote sensing technologies to analyze spatial and temporal patterns of land use change in Albanian coastal wetlands. Satellite images from Landsat and Sentinel missions were used to monitor land use changes over multiple decades. Geographic Information Systems (GIS) facilitated spatial analysis of land cover dynamics. Vegetation indices such as NDVI were calculated to assess changes in vegetation health and distribution. Temporal trends were identified to understand the progression and drivers of land use change. The analysis revealed progressive conversion of natural wetlands into agricultural and urban areas, resulting in habitat fragmentation and degradation. Vegetation health indicators decreased in areas of intensive land use. These changes are attributable not only to socio-economic developments but also to climate change,reflected in shifts in temperature, rainfall, and precipitation patterns observed over the study period. Remote sensing is a valuable tool for detecting and monitoring land use changes in Albanian coastal wetlands. The study highlights the need for integrated land management policies to mitigate negative impacts and preserve wetland ecosystems. Continuous monitoring using satellite data can inform effective conservation strategies. Keywords: land use/land cover ; coastal wetlands; climate change; remote sensing; agriculture 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 54 of 57 ZONIMI I PARKUT KOMBËTAR “SHARRI”: BALANCIMI I RUAJTJES DHE ZHVILLIMIT TË QËNDRUESHËM PËRMES PLANIFIKIMIT HAPËSINOR Rizah Murseli¹ ; Fadil Bajraktari² * ¹Instituti për Planifikim Hapësinor, MMPHI, Prishtinë, Kosovë ² Instituti i Kosovës për Mbrojtjen e Natyrës (IKMN), Prishtinë, Kosovë *email: [email protected] ABSTRAKT Procesi i zonimit të Parkut Kombëtar “Sharri” është një hap kyç në hartimin e Planit Hapësinor dhe mbështetet në kornizën ligjore të Kosovës, përfshirë Ligjin për Parkun Kombëtar “Sharri” (Nr. 04/L-087), Ligjin për Natyrën (Nr. 03/L-233) dhe Ligjin për Planifikim Hapësinor (Nr. 04/L-174), të cilët përcaktojnë parimet e mbrojtjes, ruajtjes, menaxhimit dhe zhvillimit hapësinor të zonave të mbrojtura. Zonimi i brendshëm është konceptuar si instrument për të balancuar ruajtjen e biodiversitetit dhe habitateve me zhvillimin socio-ekonomik të qëndrueshëm, në përputhje me direktivat e BE-së për natyrën (Habitats dhe Birds Directives) dhe me Strategjinë e BE-së për Biodiversitetin 2030, duke e afruar Kosovën me standardet e Bashkimit Evropian. Rezultatet theksojnë rëndësinë e përshtatjes së kufijve dhe rregullave të përdorimit të tokës me gjendjen reale në terren, përfshirë ruajtjen e habitateve natyrore, menaxhimin e presioneve zhvillimore dhe integrimin e interesave të komuniteteve lokale. Ky proces kontribuon në mbrojtjen afatgjatë të vlerave natyrore dhe krijon mundësi për turizëm e zhvillim rajonal, duke e pozicionuar Parkun Kombëtar “Sharri” si një model për planifikim hapësinor të bazuar në ekosisteme dhe të harmonizuar me praktikat evropiane. Fjalë Kyçe: Parku Kombëtar “Sharri”, Procesi i Planifikimit Hapësinor, Zonim, Zhvillim i qëndrueshëm, Ligji për Natyrën, Ligji për Planifikim Hapësinor, Direktivat e BE-së 1st SMPA-EU — 18 Tetor 2025 Libri i Abstrakteve/Book of Abstracts 55 of 57