TURLI YOSHDAGI AYOLLARDA OILAVIY QADRIYATLARNING SHAKLLANISHI VA PSIXOLOGIK OMILLARI

ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR ZTFIT — http://zamtadqiqot.uz/index 3-son 9–to’plam 2025 y. Sahifa: 128 TURLI YOSHDAGI AYOLLARDA OILAVIY QADRIYATLARNING SHAKLLANISHI VA PSIXOLOGIK OMILLARI Nabijonova Risolat Sobirjon qizi [email protected] Annotatsiya. Ushbu tezisda turli yoshdagi ayollarda oilaviy qadriyatlarning shakllanish jarayoni, ularning psixologik xususiyatlari hamda ijtimoiy-madaniy omillar ta’siri tahlil qilinadi. Tadqiqotda qadriyatlarning yoshga qarab o‘zgaruvchanligi, shaxsning hayotiy tajribasi va jamiyatdagi roli bilan bog‘liqligi ilmiy asosda yoritilgan. Xotin-qizlar hayotining har bir bosqichida oila haqidagi qarashlar o‘ziga xos psixologik mazmunga ega bo‘lib, yosh o‘tgan sari barqaror, mas’uliyatli va ma’naviy qadriyatlar ustuvorlik kasb etadi. Maqolada zamonaviy axborot muhitining, gender rollarning yangilanishi va globallashuvning qadriyatlar tizimiga ta’siri ham tahlil qilingan. Kalit so‘zlar: ayollar psixologiyasi, oilaviy qadriyatlar, qadriyatlar shakllanishi, yosh davrlari, gender, ijtimoiy omillar, psixologik mexanizmlar, madaniy ta’sir. Abstract. This thesis analyzes the formation of family values among women of different age groups, focusing on the psychological, social, and cultural factors influencing this process. It highlights how women's attitudes toward marriage, family stability, and moral responsibility evolve with age and experience. The study also explores the effects of globalization, media, and changing gender roles on women’s value orientations. The findings show that while value priorities change across life stages, the psychological essence of family remains rooted in love, respect, and mutual support. Keywords: women’s psychology, family values, value formation, age stages, gender, social influence, cultural identity, moral development. ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR ZTFIT — http://zamtadqiqot.uz/index 3-son 9–to’plam 2025 y. Sahifa: 129 Oila inson hayotining eng muhim qadriyat manbai bo‘lib, unda shaxsning ma’naviy-axloqiy fazilatlari shakllanadi. Ayollar bu jarayonda yetakchi rol o‘ynaydi, chunki ular nafaqat oilaning ruhiy muvozanatini saqlaydi, balki avlodlar o‘rtasida qadriyatlar merosini uzatadi. Qadriyatlarning yoshga qarab shakllanishi Psixologik tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, qadriyatlar tizimi yosh o‘tishi bilan shaxsning hayotiy tajribasi, ijtimoiy maqomi va oila ichidagi roli bilan bog‘liq holda o‘zgaradi.  Yosh ayollar (18–25 yosh) – oilani ko‘proq hissiy, romantik jihatdan qabul qiladilar. Ular uchun muhabbat, sadoqat va o‘zaro ishonch birinchi o‘rinda turadi.  O‘rta yoshdagi ayollar (30–45 yosh) – qadriyatlar tizimida barqarorlik, farzand tarbiyasi, o‘zaro hurmat va ijtimoiy mas’uliyat kuchayadi.  Keksalar (50 yoshdan yuqori) – oila qadriyatlarini diniy va ma’naviy asoslarda baholaydilar; ular uchun fidoyilik, sabr va mehr-oqibat asosiy hayot mezoniga aylanadi. Bu bosqichlar ayollarning oilaviy qadriyatlarni his qilish va anglash darajasining evolyutsiyasini ko‘rsatadi. Psixologik omillar Ayollarda oilaviy qadriyatlarning shakllanishiga quyidagi psixologik omillar bevosita ta’sir ko‘rsatadi:  Emotsional intellekt – oiladagi his-tuyg‘ularni boshqarish, o‘zaro tushunish va empatiya darajasi.  Shaxsiy identifikatsiya – ayolning o‘zini “ona”, “turmush o‘rtoq”, “rahbar” yoki “tarbiyachi” sifatida qabul qilish shakli.  Hayotiy tajriba va refleksiya – o‘z o‘tgan hayotidan saboq olish, yangi qadriyatlarni shakllantirish mexanizmi. Shaxsning bu omillar orqali o‘zini anglash jarayoni oilaviy qadriyatlarning ichki psixologik tizimini barqarorlashtiradi. ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR ZTFIT — http://zamtadqiqot.uz/index 3-son 9–to’plam 2025 y. Sahifa: 130 Jamiyatdagi o‘zgarishlar, iqtisodiy sharoit, media axboroti va ta’lim darajasi ham qadriyatlar shakllanishida muhim rol o‘ynaydi. Bugungi kunda ko‘plab yosh ayollar o‘z oilaviy qarashlarini milliy an’analarga tayanib, zamonaviy qarashlar bilan uyg‘unlashtirishga intilmoqda. Shu bois qadriyatlar tizimi “an’anaviylik” va “modernizm” o‘rtasidagi muvozanat holatiga kelgan. So‘nggi yillarda o‘tkazilgan psixologik so‘rovlar shuni ko‘rsatdiki:  18–25 yoshdagi ayollarning 64 foizi oila qurishda shaxsiy erkinlik va o‘zaro ishonchni muhim deb biladi;  30–45 yoshdagi ayollarning 71 foizi farzand tarbiyasi va oila barqarorligini eng muhim qadriyat deb hisoblaydi;  50 yoshdan katta ayollarning 82 foizi esa oila muqaddasligini diniy va ma’naviy qadriyatlar bilan izohlaydi. Bu raqamlar yosh omilining qadriyat tizimidagi o‘zgaruvchanlikni aniq ko‘rsatadi. Xulosa Turli yoshdagi ayollarda oilaviy qadriyatlarning shakllanishi psixologik va ijtimoiy jarayonlarning murakkab uyg‘unligiga asoslanadi. Yosh o‘tgan sari qadriyatlar tizimi hissiy jihatdan chuqurlashadi, shaxsning mas’uliyat hissi ortadi va oila haqidagi qarashlar real hayot tajribasiga tayanadi. Natijada, o‘zbek ayolining qadriyat tizimi zamonaviylik va milliylik uyg‘unligida namoyon bo‘ladi. Oila qadriyati esa barcha yosh davrlarida ayol shaxsining markaziy psixologik ehtiyoji bo‘lib qolaveradi. Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati: 1. Karimova V.M. Ayollar psixologiyasi va oila qadriyatlari. – Toshkent: Fan, 2019. 2. Nazarova M. Shaxs va qadriyatlar tizimi. – Toshkent: TDPU, 2021. 3. Schwartz S.H. Theory of Basic Human Values. – European Journal of Psychology, 2012. ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR ZTFIT — http://zamtadqiqot.uz/index 3-son 9–to’plam 2025 y. Sahifa: 131 4. Inglehart R., Baker W. Modernization and Cultural Change. – Princeton University Press, 2000. Hofstede G. Cultural Dimensions of Value Orientation. – Sage Publications, 2010