BANKLARNING INVESTITSIYA FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISHDA INVESTITSIYA MUHITINING AHAMIYATI

161 Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJMTCS) ISSN: 2181-2861 BANKLARNING INVESTITSIYA FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISHDA INVESTITSIYA MUHITINING AHAMIYATI Bozorov Ruslan Xamdamovich DTPI professori v.b. i.f.d. (DSc), dotsent Abraxmatov Ulug'bek Pardayevich Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti mustaqil tadqiqotchsi https://doi.org/10.5281/zenodo.17511991 Annotatsiya: Mazkur tezisda banklarning investitsiya faoliyatini rivojlantirishda investitsiya muhitining o‘rni va ahamiyati tahlil qilingan. Tadqiqotda investitsiya muhiti tushunchasi, uning iqtisodiy, huquqiy va siyosiy tarkibiy omillari yoritilgan hamda ushbu omillarning banklarning investitsion qarorlariga ko‘rsatadigan ta’siri o‘rganilgan. Shuningdek, barqaror va jozibador investitsiya muhiti banklarning real sektor loyihalariga faol sarmoya kiritishini rag‘batlantirishi, bu esa mamlakat iqtisodiyotining raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qilishi asoslab berilgan. Tezisda milliy moliya tizimida investitsiya muhitini takomillashtirish orqali banklarning investitsion salohiyatini kengaytirish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan. Kalit so‘zlar: bank, investitsiya, investitsiya muhiti, moliya bozori, iqtisodiy barqarorlik, investitsiya siyosati. Abstract: This thesis analyzes the role and importance of the investment environment in the development of banks’ investment activities. The concept of the investment environment, its economic, legal, and political components are examined, and their influence on banks’ investment decisions is discussed. The study substantiates that a stable and attractive investment environment stimulates banks to actively invest in real sector projects, contributing to the competitiveness and sustainable growth of the national economy. The thesis also provides proposals and recommendations for improving the investment environment to expand the investment potential of banks within the financial system. Keywords; bank, investment, investment environment, financial market, economic stability, investment policy. Аннотация: В данной тезисной работе рассмотрена роль и значение инвестиционной среды в развитии инвестиционной деятельности банков. Проанализированы понятие инвестиционной среды, её экономические, правовые и политические составляющие, а также их влияние на инвестиционные решения банков. Обосновано, что стабильная и привлекательная инвестиционная среда стимулирует банки активно инвестировать в проекты реального сектора, что способствует повышению конкурентоспособности и устойчивому росту национальной экономики. В работе предложены рекомендации по совершенствованию инвестиционной среды для расширения инвестиционного потенциала банков в финансовой системе. Ключевые слова: банк, инвестиции, инвестиционная среда, финансовый рынок, экономическая стабильность, инвестиционная политика. Kirish. Bozor iqtisodiyoti sharoitida bank tizimi mamlakat moliyaviy tizimining eng muhim bo‘g‘inlaridan biri bo‘lib, iqtisodiy barqarorlik va o‘sish jarayonlarida hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Bugungi kunda iqtisodiy rivojlanishning asosiy omillaridan biri bu – investitsiyalarni jalb etish va ularni samarali yo‘naltirishdir. Shu nuqtai nazardan, tijorat banklarining investitsiya faoliyatini rivojlantirish masalasi dolzarb ahamiyat kasb etadi 1 . Banklarning investitsion faoliyati real sektorni moliyalashtirish, ishlab chiqarishni kengaytirish, yangi ish o‘rinlarini yaratish va innovatsion loyihalarni amalga oshirishda muhim manba bo‘lib xizmat qiladi. Biroq bu faoliyatning muvaffaqiyati ko‘p jihatdan mamlakatdagi investitsiya muhitining holatiga bog‘liq. Qulay investitsiya muhiti mavjud bo‘lgan davlatlarda banklar o‘z resurslarini yanada faolroq investitsiya yo‘nalishlariga yo‘naltiradi, bu esa iqtisodiyotning barqaror rivojlanishiga xizmat qiladi. 1 Dodiyev F. (2025). Tijorat banklarining investitsion faoliyatini rivojlantirish. Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot, 3(2). DOI: 10.5281/zenodo.14934676 162 Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJMTCS) ISSN: 2181-2861 O‘zbekiston Respublikasida ham so‘nggi yillarda investitsiya muhitini yaxshilash, moliyaviy barqarorlikni ta’minlash va bank tizimi faoliyatini erkinlashtirish bo‘yicha keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Prezident farmonlari va qarorlari asosida investitsion jarayonlarni qo‘llab-quvvatlash, chet el investitsiyalarini jalb etish, banklarning kapital bazasini mustahkamlash hamda ularning real sektor bilan aloqalarini kengaytirish choralari ko‘rilmoqda 2 . Adabiyotlar sharhi Banklarning investitsiya faoliyati va uni rivojlantirishda investitsiya muhitining ahamiyatiga oid masalalar ko‘plab mahalliy va xorijiy iqtisodchi olimlar tomonidan keng o‘rganilgan. Ularning ilmiy izlanishlari ushbu sohadagi nazariy asoslarni shakllantirish hamda amaliy tavsiyalar ishlab chiqishda muhim ahamiyat kasb etadi. O‘zbekiston olimlari orasida A.Vaxobov, Sh.Abdullaeva, M.Xodiev, B.Qodirov, U.G‘ofurov va boshqalar o‘z tadqiqotlarida bank tizimining investitsion faoliyatini rivojlantirish, kapitalni jalb qilish mexanizmlarini takomillashtirish hamda investitsiya muhiti barqarorligini ta’minlash masalalariga alohida e’tibor qaratganlar. Masalan, A.Vaxobov o‘zining “Bank ishi” nomli asarida banklarning iqtisodiyotdagi o‘rni, ularning investitsion va kredit faoliyati o‘rtasidagi bog‘liqlikni tahlil qilib, moliyaviy barqarorlikning asosiy sharti sifatida investitsion resurslardan oqilona foydalanish zarurligini ta’kidlaydi. M.Xodiev va Sh.Abdullaevalarning iqtisodiy xavfsizlik va moliyaviy tizimni isloh qilishga oid ilmiy ishlarida, investitsion muhitni yaxshilash davlat siyosatining muhim yo‘nalishi sifatida ko‘rsatilgan. Ularning fikricha, banklarning investitsion faoliyatini rag‘batlantirish uchun soliq imtiyozlari, foiz siyosati va qonunchilik bazasini takomillashtirish zarur. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoyevning so‘nggi yillardagi iqtisodiy islohotlarga doir farmon va qarorlarida ham investitsion muhitni yaxshilash, banklarning moliyaviy resurslarini real sektor loyihalariga yo‘naltirish bo‘yicha aniq chora-tadbirlar belgilangan. “Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi”da bank tizimini modernizatsiya qilish va xususiy investitsiyalar ulushini oshirish iqtisodiy o‘sishning ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida qayd etilgan 3 . O‘zbekiston banklarining investitsiya faoliyati va investitsiya muhitidagi o‘sishlar (2025-yil, 1chorak) 4 . Ko‘rsatkichlar 2025-yil 1-chorakdagi holat Izohlar Yalpi ichki mahsulot (YaIM) o‘sishi 6,4% 2024-yilning shu davriga nisbatan biroz pastroq o‘sish sur’ati. Aholi soni 37,7 million kishi 2024-yilning shu davriga nisbatan 734,5 ming kishiga o‘sish. Asosiy kapitalga investitsiyalar hajmi 15,2% 2025-yilning 9 oyi yakunida o‘sish sur’ati. Investitsiya muhitini yaxshilash bo‘yicha qonunchilik o‘zgarishlari 2025-yil 1-iyundan kuchga kirdi Xorijiy investorlar uchun "oltin viza" tizimi joriy etildi. Banklarning kapitali o‘sishi 2 barobar oshdi O‘zbekiston banklari kapitalini ikki barobar oshirishga erishildi. Kredit portfeli o‘sishi 2,3 barobar oshdi Banklarning kredit portfeli ikki barobar oshdi. 2 Karimova X. R. va Otabekova D. M. (2024). O‘zbekistonning investitsion muhit va uning salohiyati. Tadqiqotlar.uz. DOI: 10.5281/zenodo.12745812 3 “Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi” 4 https://invexi.org/uz/press/investment-climate-of-uzbekistan-steady-growth-in-the-first-quarter-of-2025/ 163 Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJMTCS) ISSN: 2181-2861 Fintech sohasidagi o‘sish Jadal rivojlanmoqda Moliyaviy texnologiyalar sohasida faoliyat ko‘rsatayotgan kompaniyalar soni ko‘paymoqda. Xulosa. Investitsiya muhitining ahamiyati: O‘zbekiston banklarining investitsiya faoliyati investitsiya muhitining barqarorligi va sifatiga bevosita bog‘liq. Qonunchilik va iqtisodiy barqarorlik yaxshilansa, banklar faol investitsiyalarni amalga oshiradi. Bank kapitali va kredit portfeli: So‘nggi yillarda banklarning kapitali ikki barobar oshishi va kredit portfelining kengayishi banklar investitsiya imkoniyatlarini sezilarli darajada yaxshiladi. Makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar: Yalpi ichki mahsulot (YaIM)ning 6,4% o‘sishi va asosiy kapitalga investitsiyalarning 15,2% ga o‘sishi O‘zbekiston iqtisodiyotining barqarorligini ko‘rsatadi, bu esa banklar uchun investitsiya muhitini qulay qiladi. Innovatsiyalar va fintech: Moliyaviy texnologiyalar sohasida jadal rivojlanish banklarning investitsiya faoliyatini zamonaviylashtirish va diversifikatsiya qilish imkoniyatini yaratmoqda. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Prezident Shavkat Mirziyoev raisligida 26 yanvar kuni 2022-2026 yillarga mo'ljallangan Yangi O'zbekiston taraqqiyot strategiyasi. 2. Dodiyev F. (2025). Tijorat banklarining investitsion faoliyatini rivojlantirish. Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot, 3(2). DOI: 10.5281/zenodo.14934676 3. Karimova X. R. va Otabekova D. M. (2024). O‘zbekistonning investitsion muhit va uning salohiyati. Tadqiqotlar.uz. DOI: 10.5281/zenodo.12745812 4. Raximova U. va Elmurodova D. (2024). O‘zbekiston iqtisodiyotining rivojlanishi va iqtisodiy o‘sish uchun barqaror investitsiya muhitini ta’minlash masalalari. Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot, 2(1). DOI: 10.5281/zenodo.12745812 5. Muxamadjanov Sh. (2024). Investitsion muhit va uning hududlarni iqtisodiyot va ijtimoiy rivojlanishdagi ahamiyati. Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot, 2(4). DOI: 10.5281/zenodo.14211570 6. Axmedov Sh. (2025). O‘zbekiston tijorat banklarining investision faolligini ta’minlash masalalari. Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot. DOI: 10.5281/zenodo.15653709 7. Lee H.-S., Chernikov S. U., va Nagy S. (2022). Motivations and locational factors of FDI in CIS countries: Empirical evidence from South Korean FDI in Kazakhstan, Russia, and Uzbekistan. arXiv. DOI: 10.5281/zenodo.14934676. 8. https://invexi.org/uz/press/investment-climate-of-uzbekistan-steady-growth-in-the-first-quarter-of2025/