SURXONDARYO VILOYATIDA TURIZM SOHASIGA INVESTITSIYALAR JALB ETISHNING HOZIRGI HOLATI VA ISTIQBOLLARI

167 Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJMTCS) ISSN: 2181-2861 SURXONDARYO VILOYATIDA TURIZM SOHASIGA INVESTITSIYALAR JALB ETISHNING HOZIRGI HOLATI VA ISTIQBOLLARI Asadov Baxshullo Xasanboy o‘g‘li Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti o‘qituvchisi +998 99 424 73 99 [email protected] https://doi.org/10.5281/zenodo.17512523 Annotatsiya: Ushbu maqolada Surxondaryo viloyatida turizm sohasiga yo‘naltirilayotgan investitsiyalar hajmi, amalga oshirilayotgan yirik loyihalar va ularning iqtisodiy hamda ijtimoiy natijalari tahlil qilinadi. Shuningdek, oilaviy tadbirkorlikni rivojlantirishda investitsiyalarning roli yoritiladi hamda mavjud muammolar va istiqbolli yo‘nalishlar bo‘yicha takliflar beriladi. Kalit so‘zlar: turizm, investitsiya, Surxondaryo viloyati, oilaviy tadbirkorlik, agroturizm, ekologik turizm, infratuzilma, bandlik, xorijiy sarmoya, barqaror rivojlanish. THE CURRENT STATE AND PROSPECTS OF ATTRACTING INVESTMENTS IN THE TOURISM SECTOR OF SURKHANDARYA REGION Asadov Bakhshullo Xasanboy o‘g‘li Lecturer at the Denov Institute of Entrepreneurship and Pedagogy +998 99 424 73 99 [email protected] Annotation: This article analyzes the volume of investments directed to the tourism sector in the Surkhandarya region, major projects being implemented, and their economic and social outcomes. It also highlights the role of investments in the development of family entrepreneurship and provides recommendations regarding existing challenges and promising directions for future growth. Keywords: tourism, investment, Surkhandarya region, family entrepreneurship, agrotourism, ecological tourism, infrastructure, employment, foreign capital, sustainable development. KIRISH So‘nggi yillarda O‘zbekiston Respublikasida, xususan, Surxondaryo viloyatida turizm sohasiga investitsiyalar oqimi sezilarli darajada ortmoqda. Prezident qarorlariga muvofiq, viloyatning tabiiy, tarixiy va madaniy salohiyatidan samarali foydalanish maqsadida qator yirik investitsion loyihalar amalga oshirilmoqda. Ayniqsa, mintaqalarda turizmni hududiy xususiyatlardan kelib chiqib rivojlantirish mamlakat iqtisodiy siyosatining muhim yo‘nalishlaridan biriga aylandi. Shu jumladan, Surxondaryo viloyati o‘zining noyob tabiati, tog‘li-rekreatsion hududlari, qadimiy yodgorliklari va milliy an’analarga boy madaniy muhit bilan ajralib turadi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 16-dekabrdagi “Surxondaryo viloyatining togʻlirekreatsion hududlarida turizm infratuzilmasini yaxshilash hamda zamonaviy xizmat koʻrsatish va turizm obyektlarini barpo etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 1 gi qarori mazkur yo‘nalishda muhim bosqich bo‘ldi. Ushbu hujjat viloyatning tabiiy salohiyatini to‘liq ro‘yobga chiqarish, yangi turistik klasterlar tashkil etish, tog‘li hududlarda dam olish va ekologik turizmni rivojlantirish uchun qulay shart-sharoitlar yaratishni nazarda tutadi. Mazkur qaror doirasida Surxondaryo viloyatining tog‘li hududlarida yirik investitsion loyihalarni amalga oshirish, turizm infratuzilmasini modernizatsiya qilish, oilaviy va xususiy tadbirkorlikni qo‘llabquvvatlash hamda yangi ish o‘rinlarini yaratish orqali mintaqaning iqtisodiy faolligini oshirish rejalashtirilgan. Ayniqsa, Sariosiyo, Sherobod, Boysun va Sangardak tumanlarida zamonaviy mehmonxonalar, dam olish maskanlari, yo‘l va muhandislik-kommunikatsiya tarmoqlarini barpo etish ishlari izchil yo‘lga qo‘yilgan. 1 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 16-dekabrdagi “Surxondaryo viloyatining togʻli-rekreatsion hududlarida turizm infratuzilmasini yaxshilash hamda zamonaviy xizmat koʻrsatish va turizm obyektlarini barpo etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori 168 Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJMTCS) ISSN: 2181-2861 Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 5-yanvardagi “O‘zbekiston Respublikasida turizmni yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2 gi qarori, 2022-yil 6-maydagi “Oilaviy tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash to‘g‘risida” 3 gi farmoni hamda 2024-yil 16-dekabrdagi “Surxondaryo viloyatining tog‘li-rekreatsion hududlarida turizm infratuzilmasini yaxshilash chora-tadbirlari to‘g‘risida” 4 gi qarori ushbu yo‘nalishdagi ilmiy-amaliy faoliyat uchun muhim huquqiy asos bo‘lib xizmat qilmoqda. Umuman olganda, mavjud adabiyotlar va rasmiy hujjatlar tahlili Surxondaryo viloyatida turizm infratuzilmasiga yo‘naltirilgan investitsiyalar bilan bir qatorda oilaviy tadbirkorlikni kengaytirish masalasi dolzarb ekanini ko‘rsatadi. MUHOKAMA VA NATIJALAR 2024-yil 16-dekabrda qabul qilingan PQ-439-sonli “Surxondaryo viloyatining tog‘li-rekreatsion hududlarida turizm infratuzilmasini yaxshilash hamda zamonaviy xizmat ko‘rsatish va turizm obyektlarini barpo etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qaror viloyatda turizm sohasini yangi bosqichga olib chiqishga qaratilgan muhim hujjat hisoblanadi. Ushbu qaror doirasida Surxondaryoning tabiiy, tarixiy va madaniy imkoniyatlaridan samarali foydalanish, tog‘li hududlarda zamonaviy turistik maskanlar tashkil etish hamda oilaviy tadbirkorlikni kengaytirish ko‘zda tutilgan. Qarorga muvofiq, Sariosiyo tumanining Sangardak qishlog‘ida umumiy qiymati 913,3 milliard so‘m bo‘lgan yirik turistik markaz barpo etilmoqda. Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, loyiha maydoni 615 gektarni tashkil etib, bu hududda dam olish zonalari, sayyohlik yo‘laklari, oilaviy mehmon uylari, milliy hunarmandchilik va ekologik turizm ob’yektlari qurilishi belgilangan. Ushbu loyiha viloyatda amalga oshirilayotgan eng yirik mahalliy investitsion tashabbuslardan biri bo‘lib, u nafaqat ichki, balki xorijiy turistlarni ham jalb etishga xizmat qiladi. Bundan tashqari, O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2024-yil boshiga kelib Surxondaryo viloyatida 348 ta xorijiy investitsiya ishtirokidagi korxona faoliyat yuritmoqda. Bu ko‘rsatkich 2022-yilga nisbatan 17 foizga oshgan bo‘lib, xorijiy kapital ishtirokidagi tadbirkorlik subyektlarining turizm, transport va xizmat ko‘rsatish tarmoqlarida faollashayotganini ko‘rsatadi 5 . Amalga oshirilayotgan loyihalar natijasida Surxondaryo viloyatida minglab yangi ish o‘rinlari yaratish, aholi bandligini oshirish hamda oilaviy tadbirkorlikni turizm tarmog‘iga integratsiya qilish uchun keng imkoniyatlar paydo bo‘lmoqda. Xususan, Sangardak loyihasi doirasida mahalliy aholiga milliy mahsulotlar ishlab chiqarish, mehmonxona va dam olish xizmatlarini tashkil etish bo‘yicha imtiyozli sharoitlar yaratilmoqda. Natijada, ushbu chora-tadbirlar nafaqat viloyatning iqtisodiy faolligini oshiradi, balki Surxondaryo turizmini ekologik, oilaviy va madaniy yo‘nalishlarda diversifikatsiya qilish, yangi sarmoyalarni jalb etish va mahalliy aholi daromadlarini barqaror oshirish uchun asos yaratadi. XULOSA VA TAKLIFLAR Surxondaryo viloyatining tog‘li hududlarini kompleks rivojlantirish bo‘yicha 2024-yilda qabul qilingan hukumat qarorlari hududda turizm infratuzilmasini sezilarli darajada yaxshiladi. Natijada, sohada 1200 dan ortiq yangi ish o‘rinlari yaratildi, 400 mlrd so‘mlik mahalliy va 25 mln AQSh dollari miqdorida xorijiy investitsiya jalb qilindi. Bu jarayon oilaviy tadbirkorlik, mehmon uylari va xizmat ko‘rsatish tarmoqlarining tez sur’atlarda rivojlanishiga turtki bo‘ldi. Yuqoridagi natijalardan kelib chiqib, quyidagi takliflarni ilgari surish maqsadga muvofiq deb hisoblanadi: 2 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 5-yanvardagi “O‘zbekiston Respublikasida turizmni yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori 3 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 6-maydagi “Oilaviy tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash to‘g‘risida”gi farmoni 4 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 16-dekabrdagi “Surxondaryo viloyatining tog‘li-rekreatsion hududlarida turizm infratuzilmasini yaxshilash chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori 5 Surxondaryo viloyati hokimligi rasmiy sayti. “Viloyatda turizm infratuzilmasini rivojlantirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan investitsiya loyihalari”. — www.surxondaryo.uz, 2024. 169 Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJMTCS) ISSN: 2181-2861 - birinchidan, tog‘li hududlarda ekoturizm, agrova ziyorat turizmini yanada rivojlantirish uchun maxsus hududiy davlat dasturi ishlab chiqish zarur. Bu dastur mahalliy resurslardan oqilona foydalanish va ekologik muvozanatni saqlashni ta’minlaydi. - ikkinchidan, mahalliy aholini turizm sohasida faoliyat yuritishga tayyorlash maqsadida kasb-hunar markazlarida qisqa muddatli o‘quv kurslarini tashkil etish kerak. Bu orqali xizmat sifati oshadi va bandlik darajasi yanada kengayadi. - uchinchidan, xorijiy investitsiyalarni jalb etish maqsadida soliq imtiyozlari, subsidiyalar va grantlar tizimini kengaytirish lozim. Ayniqsa, tog‘li hududlarda amalga oshiriladigan ekoturizm loyihalari uchun alohida preferensiyalar berilishi maqsadga muvofiqdir. - to‘rtinchidan, Boysun va Sariosiyo tumanlarida mavjud turistik obyektlarni raqamlashtirish, ya’ni QR kodli axborot tizimlari va mobil ilovalar orqali sayyohlar uchun qulay navigatsiya tizimini joriy etish lozim. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Qarori — “Surxondaryo viloyatining tog‘li-rekreatsion hududlarida turizm infratuzilmasini yaxshilash hamda zamonaviy xizmat ko‘rsatish va turizm obyektlarini barpo etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”, PQ–226-son, 2024-yil 5-iyun. 2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 5-yanvardagi “O‘zbekiston Respublikasida turizmni yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori 3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 6-maydagi “Oilaviy tadbirkorlikni qo‘llabquvvatlash to‘g‘risida”gi farmoni 4. O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi. “O‘zbekiston Respublikasida turizm sohasining 2024-yil birinchi yarmi bo‘yicha statistik hisobot”. Toshkent: Turizm qo‘mitasi nashriyoti, 2024. 5. UNWTO (World Tourism Organization). “Tourism Investment Trends and Economic Impact 2023”. Madrid: UNWTO Publications, 2023. 6. Surxondaryo viloyati hokimligi rasmiy sayti. “Viloyatda turizm infratuzilmasini rivojlantirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan investitsiya loyihalari.” — www.surxondaryo.uz, 2024.