STEAM YONDASHUVI ASOSIDA BO'LAJAK INGLIZ TILI O'QITUVCHILARINING TADQIQOTCHILIK KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISH

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL Nabixonova Masturaxon Ibrohimxon qizi Namangan davlat pedagogika instituti talabasi [email protected] STEAM YONDASHUVI ASOSIDA BO‘LAJAK INGLIZ TILI O‘QITUVCHILARINING TADQIQOTCHILIK KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISH Annotatsiya: Maqolada STEAM (Science, Technology, Engineering, Arts, Mathematics) yondashuvining mohiyati hamda uning bo‘lajak ingliz tili o‘qituvchilarida tadqiqotchilik kompetensiyalarini rivojlantirishdagi ahamiyati tahlil qilinadi. Innovatsion pedagogik texnologiyalar asosida tashkil etilgan o‘quv jarayoni nafaqat til o‘rganish samaradorligini oshiradi, balki talabalarni mustaqil ilmiy izlanishga, analitik fikrlash va muammoni hal etish ko‘nikmalarini shakllantirishga yo‘naltiradi. Maqolada nazariy asoslar, xorijiy tajribalar va O‘zbekiston ta’lim tizimida STEAM yondashuvini tatbiq etish istiqbollari yoritilgan. Kalit so‘zlar: STEAM ta’lim, innovatsion yondashuv, tadqiqotchilik kompetensiyasi, chet tili o‘qituvchisi, interfaol metodika, ilmiy fikrlash. Аннотация: В статье анализируется сущность подхода STEAM (наука, технология, инженерия, искусство, математика) и его роль в развитии исследовательских компетенций будущих преподавателей английского языка. Показано, что внедрение инновационных педагогических технологий способствует не только повышению эффективности обучения иностранным языкам, но и развитию аналитического мышления и исследовательских умений студентов. Ключевые слова: STEAM-образование, инновационный подход, исследовательская компетенция, преподаватель иностранного языка, интерактивные методы, научное мышление. Abstract: The article analyzes the essence of the STEAM approach (Science, Technology, Engineering, Arts, Mathematics) and its role in developing research competencies of future English language teachers. It emphasizes that innovative pedagogical technologies not only enhance language learning efficiency but also foster independent inquiry, analytical thinking, and problem-solving abilities. Theoretical foundations, foreign experiences, and perspectives of integrating STEAM education into Uzbekistan’s higher education are also discussed. Keywords: STEAM education, innovative approach, research competence, English teacher training, interactive methodology, scientific thinking. Bugungi kunda ta’lim tizimida innovatsion yondashuvlarni joriy etish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. M. Mirziyoyev ta’kidlaganidek, “ta’lim jarayonini zamonaviy yondashuvlar asosida tashkil etish, yoshlarning ijodiy va ilmiy salohiyatini yuzaga chiqarish — taraqqiyotning asosiy omilidir” [1]. Chet tili o‘qituvchilarini tayyorlash jarayonida STEAM yondashuvi — fanlararo integratsiyaga asoslangan, muammoli fikrlash, tahlil qilish, innovatsion loyihalash ko‘nikmalarini shakllantiruvchi ta’lim modeli sifatida e’tirof etilmoqda. JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL Bo‘lajak ingliz tili o‘qituvchisi uchun tadqiqotchilik kompetensiyasi — bu o‘quvchi faoliyatini tahlil qilish, ilmiy muammolarni aniqlash, ularni hal etish metodikasini qo‘llay bilish, tajriba o‘tkazish va natijalarni tahlil qilish qobiliyatidir [2]. STEAM yondashuvi aynan shu kompetensiyani rivojlantirish uchun qulay nazariy va amaliy asos yaratadi. STEAM — bu Science (fan), Technology (texnologiya), Engineering (muhandislik), Arts (san’at) va Mathematics (matematika) sohalarini o‘zaro uyg‘unlashtirgan ta’lim konsepsiyasidir. U dastlab 1990-yillarda AQShda ishlab chiqilgan bo‘lib, XXI asr ko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan [3]. Chet tillar ta’limida STEAM yondashuvi til o‘rganish jarayonini fanlararo loyihalar orqali jonlantirishni, kommunikativ muhitni yaratishni va o‘quvchilarning analitik tafakkurini faollashtirishni maqsad qiladi [4]. Xususan, ingliz tili o‘qituvchilari uchun STEAM loyihalari, masalan, “Virtual Laboratory”, “Language through Robotics”, “Eco-Design in English” kabi faol o‘quv vazifalar, ilmiy muammoli topshiriqlar orqali o‘quvchilarning tahliliy va ijodiy fikrlashini rag‘batlantiradi. Tadqiqotchilik kompetensiyasi — bu o‘qituvchining ilmiy izlanish olib borish, ma’lumot tahlil qilish, xulosalar chiqarish va o‘z faoliyatini ilmiy asosda baholay olish qobiliyatidir [5]. Bo‘lajak ingliz tili o‘qituvchilarida bu kompetensiyani rivojlantirishda quyidagi jihatlar muhim: til o‘rganish va o‘qitish jarayonida muammoli vaziyatlardan foydalanish; mustaqil izlanish topshiriqlarini tashkil etish; ilmiy loyihalar va mini-tadqiqotlar bajarish; natijalarni tahlil qilish va taqdim etish ko‘nikmalarini shakllantirish. Bu jarayonni samarali tashkil etishda STEAM modeli yordam beradi, chunki u ilmiy fikrlash va tajriba asosida o‘rganishga tayanadi [6]. STEAM yondashuvi orqali tadqiqotchilik kompetensiyasini rivojlantirish mexanizmi Quyidagi komponentlar asosiy mexanizm sifatida ko‘riladi: Integratsiya: til o‘qitishni tabiiy fanlar bilan bog‘lash, masalan “Science in English” dars modellarini ishlab chiqish; Loyiha asosida o‘qitish: talabalar muayyan ilmiy yoki ijtimoiy muammoni ingliz tilida tadqiq etishadi; Eksperiment asosida o‘qitish: til vositasida eksperiment natijalarini ifodalash, hisobot yozish, tahlil qilish; Refleksiya: o‘quvchi o‘zining o‘rganish jarayonini tahlil qilib, xulosa chiqaradi. Bu bosqichlar metakognitiv fikrlashni va ilmiy yondashuvni shakllantiradi [7]. O‘zbekiston oliy ta’lim muassasalarida, xususan, chet tillar yo‘nalishida STEAM ta’limini joriy etish hali to‘liq shakllanmagan bo‘lsa-da, ayrim tajribalar mavjud. Namangan davlat pedagogika instituti, Tashkent State University of Oriental Studies kabi OTMlarda integratsion ta’lim loyihalari yo‘lga qo‘yilgan [8]. Xorijiy tajriba shuni ko‘rsatadiki, AQSh va Janubiy Koreya universitetlarida STEAM yondashuvi bo‘lajak o‘qituvchilarda critical thinking,inquiry-based learning va creative problem-solving ko‘nikmalarini sezilarli darajada oshiradi [9]. JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL Natijada, bu model asosida tayyorlangan o‘qituvchilar o‘z kasbiy faoliyatida yangilik yaratish, o‘quvchilarga ilmiy izlanish ruhini singdirish va o‘z faoliyatini tahlil asosida baholash imkoniga ega bo‘ladi. Foydalanilgan adabiyotlar 1. Mirziyoyev Sh. M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2022. 2. Hasanov, A. (2021). Chet tili o‘qituvchilarining kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirish masalalari. – “Til va adabiyot ta’limi” jurnali, №3, 25–29. 3. Yakman, G. (2008). STEAM Education: An Overview of Creating a Model of Integrative Education. – Virginia Polytechnic Institute. 4. Beers, S. (2011). 21st Century Skills: Preparing Students for Their Future. – National Education Association. 5. Richards, J.C., & Farrell, T.S. (2013). Professional Development for Language Teachers. – Cambridge: CUP. 6. Honey, M., Pearson, G., & Schweingruber, H. (2014). STEM Integration in K-12 Education. – Washington: National Academies Press. 7. Bybee, R. W. (2013). The Case for STEM Education: Challenges and Opportunities. – Arlington, VA: NSTA Press. 8. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qarori № 541-son, 2023-yil. “Oliy ta’limda innovatsion yondashuvlar to‘g‘risida”. 9. Park, H., & Yoo, S. (2020). Applying STEAM Education to Language Teaching: A Korean Perspective. –Asian EFL Journal, 27(4), 58–73.