MUSTAQILLIK YILLARIDA OʻZBEKISTON AHOLISINING TURMUSH TARZIDAGI TARIXIY OʻZGARISHLAR

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL Munira Nurullayeva Sarvarvbekovna Millat Umidi universiteti 1-kurs talabasi Email: [email protected] +998940514477 MUSTAQILLIK YILLARIDA OʻZBEKISTON AHOLISINING TURMUSH TARZIDAGI TARIXIY OʻZGARISHLAR Annotatsiya: Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasining mustaqillikka erishganidan so‘ng aholining turmush tarzida yuz bergan ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy o‘zgarishlar tahlil qilingan. Kalit so‘zlar: O‘zbekiston, mustaqillik, turmush tarzi, aholi, iqtisodiy islohotlar, ijtimoiy rivojlanish, sog‘lom turmush, bandlik, tadbirkorlik, uy-joy siyosati, tarixiy o‘zgarishlar, Yangi O‘zbekiston. ИСТОРИЧЕСКИЕ ИЗМЕНЕНИЯ В ОБРАЗЕ ЖИЗНИ НАСЕЛЕНИЯ УЗБЕКИСТАНА В ГОДЫ НЕЗАВИСИМОСТИ. Аннотация: В данной статье проанализированы социально-экономические и культурные изменения в образе жизни населения Республики Узбекистан после обретения независимости. Ключевые слова: Узбекистан, независимость, образ жизни, население, экономические реформы, социальное развитие, здоровый образ жизни, занятость, предпринимательство, жилищная политика, исторические изменения, Новый Узбекистан. HISTORICAL CHANGES IN THE LIFESTYLE OF THE POPULATION OF UZBEKISTAN DURING THE YEARS OF INDEPENDENCE Annotation: This article analyzes the socio-economic and cultural changes in the lifestyle of the population of the Republic of Uzbekistan after gaining independence. Keywords: Uzbekistan, independence, lifestyle, population, economic reforms, social development, healthy lifestyle, employment, entrepreneurship, housing policy, historical changes, New Uzbekistan. 1991-yil 1-sentabr — bu sana O‘zbekiston tarixida yangi davrni boshlab berdi. O‘zbekiston o‘z mustaqilligini qo‘lga kiritib, siyosiy, iqtisodiy va madaniy hayotda o‘z yo‘lini tanladi. “Mustaqillik — bu xalqimizning asrlar davomida orzu qilgan eng buyuk qadriyati va tarixiy g‘alabasidir”, degan edi birinchi Prezidentimiz Islom Karimov [1]. O‘tgan o‘ttiz yildan ortiq vaqt davomida mamlakatimiz barcha sohalarda chuqur islohotlarni amalga oshirdi. Bu o‘zgarishlarning markazida, albatta, inson — O‘zbekiston fuqarosi, uning hayoti, turmushi va farovonligi turadi. JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL Mustaqillikning dastlabki yillarida O‘zbekiston iqtisodiy jihatdan murakkab holatda edi. Biroq qisqa fursatda “bozor iqtisodiyotiga bosqichma-bosqich o‘tish” strategiyasi ishlab chiqildi [2]. Davlatning o‘z iqtisodiy siyosati, milliy valyutasi, soliq va bank tizimi shakllandi. 1994-yilda milliy valyuta – so‘m muomalaga kiritildi. Shu bilan mamlakat o‘z iqtisodiy mustaqilligini amalda ta’minladi. Fermer xo‘jaliklari va xususiy tadbirkorlik faol rivojlana boshladi. Bugungi kunda O‘zbekistonning iqtisodiyoti asosan bozor mexanizmlariga asoslangan, kichik biznes va xizmat ko‘rsatish sohasi umumiy ichki mahsulotning katta qismini tashkil etmoqda. Prezident Shavkat Mirziyoyev ta’kidlaganidek: “Bizning asosiy maqsadimiz — inson manfaatlari, uning hayot darajasini yaxshilashdir. Har bir islohot oxir-oqibatda xalqimiz turmushini yengillashtirishga xizmat qilishi kerak” [3]. Darhaqiqat, iqtisodiy islohotlarning barchasi aholining moddiy farovonligini oshirish, bandlikni ta’minlash va inson kapitalini rivojlantirishga qaratilgan. Mustaqillik yillarida O‘zbekistonning eng katta yutug‘i — bu xalqning ma’naviy tiklanishi bo‘ldi. O‘zbek xalqining qadimiy urf-odatlari, milliy an’analari, diniy qadriyatlari qayta tiklandi. Diniy erkinlik ta’minlanib, yangi masjidlar, madrasa va diniy ta’lim muassasalari qurildi. Navro‘z, Ramazon, Qurbon hayitlari davlat darajasida nishonlanmoqda. “O‘zbekistonning eng katta boyligi – bu uning ma’naviy merosi va xalqining yuragidagi mehr-oqibatdir”, degan edi I. Karimov [4]. Shuningdek, o‘zbek tili davlat tili sifatida mustahkam o‘rin oldi. Adabiyot, teatr, san’at, kino sohalarida yangi asarlar yaratildi. Milliy g‘urur va Vatanga sadoqat tuyg‘usi mustahkamlanib bordi. Ta’lim sohasidagi islohotlar mustaqillik davrining eng muhim yo‘nalishlaridan biri bo‘ldi. 1997yilda qabul qilingan “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi” mamlakat ta’lim tizimini butunlay yangiladi [5]. Maktablar, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari uchun yangi o‘quv dasturlari ishlab chiqildi. Oliy ta’lim tizimi isloh qilinib, zamonaviy universitetlar ochildi. Bugungi kunda mamlakatda 200 dan ortiq oliy ta’lim muassasalari faoliyat yuritmoqda. “Ta’lim-tarbiya tizimini takomillashtirmasdan turib, kelajakni barpo etib bo‘lmaydi” [6], degan g‘oya davlat siyosatining asosiy tamoyiliga aylandi. Bundan tashqari, “El-yurt umidi” jamg‘armasi orqali minglab yoshlar xorijiy mamlakatlarda ta’lim olmoqda. Ilm-fan sohasida esa yangi innovatsion markazlar tashkil etilmoqda. Axborot texnologiyalarining joriy etilishi esa ta’lim sifatini sezilarli oshirdi. Ijtimoiy hayot va turmush sharoitidagi o‘zgarishlar Mustaqillik yillarida eng sezilarli o‘zgarish aynan aholining turmush tarzida ro‘y berdi. Dastlabki yillarda og‘ir iqtisodiy sharoitga qaramay, davlat aholini ijtimoiy himoya qilish siyosatini izchil olib bordi. “Obod qishloq”, “Obod mahalla” dasturlari qishloq infratuzilmasini yangiladi. Yangi uy-joylar, yo‘llar, maktablar va tibbiyot muassasalari qurildi. Aholining kommunal sharoitlari yaxshilandi. JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL Statistik parametr: O‘zbekiston aholisi turmush darajasi (1991–2025-yillar oralig‘ida) Tahlil: Mustaqillik yillarida o‘zbekistonliklarning o‘rtacha umr davomiyligi 8 yildan ortiq oshgan. Bu ko‘rsatkich sog‘liqni saqlash tizimidagi islohotlar, tibbiy xizmatlarning kengayishi va sog‘lom turmush tarzining targ‘ib etilishi bilan bog‘liq. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 1991–2025-yillar davomida aholining o‘rtacha umr davomiyligi 66 yoshdan 74 yoshgacha oshgan, bu esa 12 foizlik ijobiy o‘sishni tashkil etadi. [Stat.uz, 2024-yilgi hisobot] 2. Qishloq joylarda ichimlik suvi bilan ta’minlanish darajasi Tahlil: “Obod qishloq” dasturi doirasida 2017–2025-yillar davomida minglab qishloqlarda suv tarmoqlari yangilandi. Natijada, ichimlik suvi bilan ta’minlangan aholining ulushi 30 yil ichida 29 foizga oshgan. Sog‘liqni saqlash tizimi ham tubdan o‘zgardi. Har bir tuman va viloyatda zamonaviy shifoxonalar, onalar va bolalar salomatligini saqlash markazlari tashkil etildi. Shu sababli O‘zbekistonda o‘rtacha umr davomiyligi ortdi, bolalar o‘limi kamaydi. 2022-yilda Prezidentimiz JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL Sh. Mirziyoyev shunday degan edi: “Yurtimizda har bir insonning tinchligi, sog‘lomligi va farovon hayoti — bu bizning eng asosiy maqsadimizdir” [7]. Yoshlar siyosatida ham ijobiy o‘zgarishlar kuzatildi. Ularni qo‘llab-quvvatlash, bandligini ta’minlash va iste’dodlarini ro‘yobga chiqarish uchun keng imkoniyatlar yaratildi. Mustaqillik madaniyatni ham yangi bosqichga olib chiqdi. Milliy teatrlar, muzeylar, madaniyat markazlari faoliyati kengaydi. Xalq ijodiyoti, milliy musiqa, qo‘shiqchilik va xalq o‘yinlari qayta jonlantirildi. Samarqand, Buxoro, Xiva, Shahrisabz kabi qadimiy shaharlarimizdagi tarixiy yodgorliklar ta’mirlandi. Ularning ko‘pi UNESCO Butunjahon merosi ro‘yxatiga kiritildi. O‘zbekiston xalqaro madaniy aloqalarda faol ishtirok etmoqda. “Sharq taronalari”, “Lazgi”, “Art Week”, “Zamonaviy san’at haftaligi” kabi tadbirlar xalqimiz madaniyatini dunyoga tanitmoqda. Madaniyat va san’at sohasidagi yuksalish nafaqat estetik zavq, balki xalqimizning birlik va milliy o‘zligini anglash tuyg‘usini yanada mustahkamladi. Xulosa qilib aytganda, mustaqillik yillarida O‘zbekiston aholisining turmush tarzida ulkan o‘zgarishlar sodir bo‘ldi. Inson qadri, farovonligi va huquqlarini ta’minlash davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishiga aylandi. Bugun O‘zbekiston — tinch, mustaqil, erkin fikrlovchi fuqarolarga ega mamlakatdir. Har bir oila o‘z mehnati bilan farovon hayot kechirmoqda. Yoshlarimiz bilimli, ijodkor, milliy g‘ururga to‘la avlod sifatida voyaga yetmoqda. Mustaqillik tufayli xalqimiz o‘zligini anglab, kelajak sari ishonch bilan intilmoqda. Adabiyotlar: 1. Karimov I.A. O‘zbekiston – o‘z istiqlol va taraqqiyot yo‘li. – Toshkent: O‘zbekiston, 1992. 2. Karimov I.A. Bizdan ozod va obod Vatan qolsin. – Toshkent: O‘zbekiston, 1994. 3. Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2021. 4. Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – Toshkent: Ma’naviyat, 2008. 5. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi. Kadrlar tayyorlash milliy dasturi to‘g‘risida Qonun. – Toshkent, 1997. 6. Mirziyoyev Sh.M. Harakatlar strategiyasi asosida taraqqiyot yo‘li. – Toshkent, 2017. 7. Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot yo‘li. – Toshkent: “O‘zbekiston”, 2022. 8. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyevning nutqlari va chiqishlaridan. – Prezident.uz rasmiy sayti, 2023-yil. 9. O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi. – Toshkent: “O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi” Davlat ilmiy nashriyoti, 2020. 10. Statistika qo‘mitasi ma’lumotlari. – www.stat.uz (2024-yil ma’lumotlari).