"IKKI ESHIK ORASI" ROMANIDA AYOL OBRAZLARI TALQINI

GOLDEN BRAIN ISSN: 2181-4120 VOLUME 3 | ISSUE 16 | 2025 Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 182 DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17522352 “IKKI ESHIK ORASI” ROMANIDA AYOL OBRAZLARI TALQINI Abdusamatova Rayhona Farhod qizi JDPU Filologiya fakulteti talabasi Ilmiy rahbar: Tulishova Gulzina Ravshanovna JDPU Filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Email: [email protected] ANNOTATSIYA Mazkur maqolada O‘tkir Hoshimovning “Ikki eshik orasi” romani tahlil qilinib, unda Ikkinchi jahon urushi yillaridagi ijtimoiy hayot, inson ruhiyati va o‘zbek ayolining ma’naviy qiyofasi yoritiladi. Asarda Robiya, Ra’no, Zuhra kelin kabi ayol obrazlari orqali xalqning sabr-toqati, matonati, nomus va vijdon tuyg‘ulari ifodalangan. Adib “hayot – tug‘ilish va o‘lim orasidagi masofa” degan falsafiy g‘oyani ilgari surgan holda, bu masofani insoniylik, muhabbat va fidoyilik bilan to‘ldirish zarurligini ta’kidlaydi. Romanda urushning og‘ir oqibatlari, inson orzuumidlarining sinovdan o‘tishi va ayniqsa, ayol qalbining buyuk kuchi badiiy mahorat bilan tasvirlangan. Robiya obrazi o‘zbek ayolining ma’naviy qudrati, g‘ururi va hayotga bo‘lgan sobit e’tiqodining yorqin timsoli sifatida talqin etiladi. Kalit so‘zlar: O‘tkir Hoshimov, “Ikki eshik orasi”, urush, ayol matonati, ma’naviyat, insoniy fazilat, Robiya obrazi, fidoyilik, hayot falsafasi, xalq ruhi. ABSTRACT This article analyzes O‘tkir Hoshimov’s novel “Between Two Doors” (“Ikki eshik orasi”) which depicts the social life, human psychology, and the spiritual image of Uzbek women during the years of World War II. Through the female characters such as Robiya, Ra’no, and Zuhra kelin, the author vividly reflects the endurance, courage, GOLDEN BRAIN ISSN: 2181-4120 VOLUME 3 | ISSUE 16 | 2025 Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 183 honor, and moral values of the Uzbek people. Hoshimov presents the philosophical idea that “life is the distance between birth and death,” emphasizing that this distance should be filled with humanity, love, and devotion. The novel artistically portrays the tragic consequences of war, the testing of human hopes and dreams, and above all, the spiritual strength of women. The image of Robiya symbolizes the moral power, pride, and steadfast faith of the Uzbek woman in the face of life’s hardships. Keywords: O‘tkir Hoshimov, Between Two Doors, war, female courage, spirituality, human values, Robiya, devotion, life philosophy, spirit of the people. KIRISH “Ikki eshik orasi” – oʻzbek yozuvchisi Oʻtkir Hoshimov qalamiga mansub roman. Asar Oʻtkir Hoshimov merosining asosiy oʻrinlardan birini egallaydi [1]. Roman ilk marotaba 1985-yilda chop etilgan. Urush ostonasidagi Matonat va Ma’naviyat kuychilari O‘tkir Hoshimovning “Ikki eshik orasi” romani nafaqat Ikkinchi jahon urushining qora kunlari, balki ana shu qahatchilik va og‘ir sinovlar iskanjasida ham o‘zbek ayolining ma’naviy kuchi, matonati va insoniy fazilatlarini yorqin aks ettirgan adabiy obidadir. Ozod Sharafiddinov tasdiqlagandek: “Agar siz uning kitoblarini diqqat bilan o‘qisangiz, ijodi xalq hayoti bilan naqadar hamohang ekaniga, sahifalar qatidan nechalab insonlar taqdiri bosh ko‘tarib chiqishiga guvoh bo‘lasiz. Uning yozganlari afsona ham, ertak ham emas. Sof haqiqat. Kitobxon unda yo otasi, yo akasi va yoki yaqin bir kishisi bilan uchrashadi. Ularning kurash va mehnatda o‘tgan tarixlariga ro‘baro‘ keladi. Olamdan nom-nishonasiz o‘tib ketgan, ammo shon-sharaf bilan yashagan kishilar ko‘z oldimizda paydo bo‘ladi”[2]. Roman, umrning tug‘ilish va o‘lim – ikki eshik orasidagi masofa ekanini falsafiy anglatar ekan, bu masofani yorqin zahmat va go‘zal muhabbat bilan to‘ldirgan Robiya, Ra’no, Zuhra kelin kabi ayol qahramonlar timsolida xalq ruhining so‘nmas chirog‘ini yoqadi. Robiya: Nomus va Muhabbat Fidoyisi: Roman markazidagi eng yorqin va murakkab obrazlardan biri – bu Robiya. Uning hayoti romanning boshlanishi va tugashi nuqtalari orasida butun bir fojia va jasorat zanjirini bog‘laydi. Urushga qarshi turgan g‘urur: Robiya obrazi GOLDEN BRAIN ISSN: 2181-4120 VOLUME 3 | ISSUE 16 | 2025 Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 184 avvalo ayollik g‘ururi va nomusning timsoli sifatida gavdalanadi. Uning otasi nohaq qamalib, hayoti izdan chiqqan bir pallada, Husan Duma va uning rafiqasi yonida tarbiya topadi. Biroq, taqdir uni o‘zining sevgisi – Kimsan bilan birga bo‘lish baxtidan ayiradi.Tahlil: Robiyaning eng katta kuchi uning passiv qurbon emas, balki faol kurashchi ekanligidadir. Uning hayot yo‘li urush tufayli buzilgan barcha orzularning fojiasini o‘zida jamlaydi. Kimsandan ayrilgan Robiya ma’naviy qiyinchiliklarga qaramay, yashashga va kurashishga qodir ayol sifatida tasvirlanadi. Uning chekkan iztiroblari oddiy shaxsiy baxtsizlikdan yuqori bo‘lib, butun bir davrning umumiy dardiga aylanadi. Onalik Burchi va Sabr-Matonati. Robiya obrazida onalik tuyg‘usi ham teran aks etadi. Farzandi Muzaffarning otasi kimligini sir tutishi uning qat'iyati va kuchidan dalolat beradi. Uning zimmasida faqat o‘z taqdiri emas, balki farzandining kelajagi va nomusi yotadi. Robiyaning sabr-bardoshi, hatto og‘ir kunlarda ham yiqilmasdan, farzandini mard va to‘g‘ri ruhda tarbiyalashi, urush yillarida o‘zbek ayolining hayotni davom ettiruvchi, yashash irodasini ushlab turuvchi tayanchi ekanini ko‘rsatadi. Ra’no: Muhabbatning sof, vafo kuychisi: Agar Robiyaning taqdiri fojia va matonat bo‘lsa, Ra’noning obrazi sof va cheksiz muhabbatga sodiqlik ramzidir. Ra’no – Muzaffar Shomurodovning bolalikdagi sof sevgilisi. Romanda uning hayotiy voqealari bevosita tasvirlanmasada, u Muzaffarning xotiralarida yashovchi ideal ayol timsoli bo‘lib qoladi. Urushning Buzg‘unchi Kuchi: Ra’noning obraziga nazar tashlasak, uning Muzaffardan ayrilishi urushning eng yirik vayronkorliklaridan biri – insoniy munosabatlar va sof tuyg‘ularni parchalab tashlash bo‘lganini anglaymiz. U frontga ketgan sevgilisini kutib yashaydi, ammo taqdirning zarbasi Muzaffarning ruhiy sinishiga olib keladi. Tahlil: Ra’no – ma’naviy poklik va samimiyat ramzi. Uning Muzaffarning hayotida qoldirgan yorqin izi shuni ko‘rsatadiki, urush qanchalik shafqatsiz bo‘lmasin, inson qalbida yashaydigan ezgu muhabbat tuyg‘usini butunlay o‘ldira olmaydi. U romanning g‘oyaviy pafosini kuchaytiruvchi, o‘tmishning sof, ammo qaytarilmas go‘zalligini ifodalovchi obrazdir. Zuhra Kelin: Qahatchilikdagi Insoniylik Timsoli: Zuhra kelin obrazi roman syujetida yordamchi bo‘lsa-da, uning qahatchilik yillaridagi qiyofasi o‘zbek ayoliga xos mehr, shafqat va ochiqko‘ngillikni GOLDEN BRAIN ISSN: 2181-4120 VOLUME 3 | ISSUE 16 | 2025 Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 185 gavdalantiradi. U odamlarni qo‘llab-quvvatlaydigan, urushning og‘ir yukini yelkasida ko‘taradigan, ammo baribir insoniylikni yo‘qotmaydigan ayollarning umumiy obrazidir. Qalbining Saxovati: Zuhra kelin – front ortining oddiy, ammo buyuk ayollari timsolidir. Uning faoliyati yozuvchining e'tiborini aynan oddiy insonlarning mehnati va fidoyiligiga qaratish istagini ko‘rsatadi. Uning har bir harakati – biror kishiga yordam berish, dildan so‘zlash, o‘zining ozgina nonini boshqalar bilan baham ko‘rish – romanning insonparvarlik ruhini mustahkamlaydi. Tahlil: Zuhra kelin obrazida milliy xarakter chuqur aks etgan. U o‘zbek ayoliga xos sabrlilik, qanoat va g‘amxo‘rlikni namoyon etadi. Uning timsolida urush nafaqat erkaklarning mardligini, balki ayollarning ham ruhiy mustahkamligi va jamoaviy yashash falsafasini talab qilganini ko‘rish mumkin. XULOSA Xulosa qilib aytganda ma’naviy tayanch – o‘zbek ayoli! O‘tkir Hoshimovning “Ikki eshik orasi” romanidagi ayol obrazlari shunchaki syujet elementlari emas, balki urush dahshatiga qarshi turgan ruhiy qalqonlardir. Robiya – g‘urur, matonat va onalik burchining ramzi. Ra’no – sof muhabbat va ma’naviy poklik timsoli. Zuhra kelin – qiyinchiliklardagi insoniylik va fidoyilik namunasidir. Adib, ushbu obrazlar orqali o‘zbek xalqining eng og‘ir damlarda ham yashashga, insoniylikni saqlab qolishga bo‘lgan irodasini ustalik bilan ko‘rsatib beradi. Ular “Ikki eshik orasi”dagi qisqa umrda ham qanday qilib buyuk ma’naviy iz qoldirish mumkinligini amalda isbotlaydilar. Roman ayollarni kuchsiz qurbonlar sifatida emas, balki hayotni davom ettiruvchi, insoniyatga umid bag‘ishlovchi buyuk bunyodkor kuch sifatida tasvirlaydi. Bu obrazlar bugungi kunda ham milliy ma’naviyatning mustahkam tayanchi bo‘lib qolmoqda. GOLDEN BRAIN ISSN: 2181-4120 VOLUME 3 | ISSUE 16 | 2025 Multidisciplinary Scientific Journal October, 2025 186 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR: 1. Hoshimov, O‘. Ikki eshik orasi. – Toshkent: Sharq nashriyoti, 2012. 2. Sharafiddinov О. Ijod va jasorat / https://uz.denemetr.com/docs/768/index11416 3. Karimov, N. Zamonaviy o‘zbek romanchiligi taraqqiyoti masalalari. – Toshkent: Ma’naviyat, 2015. 4. Qo‘chqorov, A. O‘tkir Hoshimov asarlarida ma’naviyat va hayot falsafasi. // O‘zbek tili va adabiyoti jurnali. – 2019. – №4. – B. 44–52. 5. Hoshimov, O‘. Dunyoning ishlari. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2002. 6. Hotam Umurov.Adabiyotshunoslik nazariyasi. – Toshkent: A.Qodiriy nomidagi xalq merosi, 2004. 7. Oʻzbekiston-milliy-ensiklopediyasi-v2.html 8. https://uz.wikipedia.org/wiki/Ikki_eshik_orasi