α-LINOLENIK KISLOTA TUZILISHI VA BIOLOGIK XOSSALARI

INTERNATIONAL CONFERENCE ON MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION Volume 02, Issue 09, 2025 81 INTERNATIONAL CONFERENCE ON MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION universalpublishings.com α-LINOLENIK KISLOTA TUZILISHI VA BIOLOGIK XOSSALARI Amirqulova Umida ; Aliqulova Shaxnoza Samarqand Davlat universiteti Biokimyo instituti email: [email protected] [email protected] Annotatsiya: Mazkur maqolada αlenolenik kislotasini tuzilishi va biologik xossalari taxlil qilingan. Asosiy e’tibor Alex Sala Vila va Ram Reifen, Anna Karlinsky, Aliza H Stark, Zipi Berkovich, Abraham Nyskalar tomonidan olib borilgan tadqiqot natijalarini taxlil qilishga qaratilgan. Alex SalaVila α linolenik kislotasi o’simlik yog’ kislotasi, yurakqon tomir kasalliklari va kognitiv tizimiga ta’siri haqida o’rgangan bo’lsa Ram Reifen, Anna Karlinsky, Aliza H Stark, Zipi Berkovich, Abraham Nyskalar α linolinik kislota [to’yinmagan yog’ kislotasini] istemol qilish yallig’lanishli ichak kasalliklarida yallig’lanishga qarshi vosita ekanligini o’rgangan. Tadqiqotlar taqqoslanishi shuni ko’rsatadiki alfa linolenik kislotasi [ to’yinmagan yog’ kislotasi] bu omega 3sinifdagi muxim o’simlikka asoslangan ko’p to’yinmagan yog’li kislota xisoblanadi. U organizm uchun zarur bo’lgan yog’li kislota, uni o’simlik yog’lari yong’oqlar va urug’lar kabi oziq - ovqat manbalaridan olish mumkun. Maqolada biologik axamiyati foydali manbalari ham yoritilgan. Kalit so’zlar: Alfa linolenik kislota [ ALA], Xolesterin LDL, HDL, TRombotsitlar, Protoein, Antioksidant, To’yinmagan yog’ kislota, AMD, giperlipidemiya Taxliliy qism Alex SalaVila Alfa linolenik kislota o’simlik asosidagi uzun zanjirili n-3 yog’ kislotalarining sog’lik uchun foydali bo’lgan ALA kardio metabolik kasalliklari va kognetiv qobiliyatga tasirini yaxshiroq tushunishga qiziqish katta bo’lgan. ALA uchun asosan uning asosiy oziq ovqat manbalariga yani [ yong’oq va zig’ir urug’I] asoslangan dalillar ko’payib bormoqda, ammo bu bizning uzun zanjirli n-3 yog’ kislotalarini tushunishimisdan orqada qolmoqda. Kuzatuvlar taxlilllari shuni ko’rsatadiki parxezdagi ALA miqdorini oshirish umumiy yurak qon tomir kasalliklar xavfini 10 foizga va o’limga olib keladigan koronar yurak kasalligi xavfini 20 foizga kamaytirish bilan bog’liq. ALA tasirini maxsus baxolash uchun moljallangan Alpha Omega sinovi faqat foyda tentetsiyasini ko’rsatdi. VA qo’shimcha tadqiqotlar shuni ko’rsatadiki ko’plab surunkali kasalliklarni kamaytirish uchun kuchli dalillarga asoslangan parxez tavfsiyalarini berish uchun yaxshiroq pazitsiyaga ega bo’lishini aytib o’kan. Ram Reifen, Anna Karlinsky, Aliza H Stark, Zipi Berkovich, Abraham Nyska tadqiqotlari shuni ko’rsatadiki n-3 to’yinmagan yog’li kislotalarni istemol qilish INTERNATIONAL CONFERENCE ON MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION Volume 02, Issue 09, 2025 82 INTERNATIONAL CONFERENCE ON MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION universalpublishings.com yallig’lanishli ichak kasalliklarida himoya rolini o’ynaydi.ammo ALA BOY O’SIMLIK moylaridan foydalanish keng miqyosida o,rganilmagan.ushbu tadqiqotlar maqsadi ikki xilPUFA MANBALARI baliq va o,simlik moylarining tasirini tajriba kolitining ikkita hayvon modelida sinab ko,rish va PUFA BILAN BOYITILGAN DIETALAR YALLIG,lanish holatini yaxshilash mumkinligini aniqlash edi .kalamushlar 3 hafta davomida makkajuxoro baliq yogi bilan boy ovqatlar ishtirokida ovqatlantirdi.songra ichimlik suviga tekstrant na2So4 qo,shilishi yoki 2,4,6 tribenzol sulfon kislotasini yuborish orqali kolit qoshgatildi. Bkiz kolletik kalamishlar makkajoxori va baliq yog’I bilan solishtirganda adachaye yo’I bilan oziqlangan kalamushlarning yallig’lanish reaksiyasi pastroq ekanligini gistalogik tuzatishni yaxshilaganligini va shilliq qavatida kamroq nikrotin shikastlanishga ega ekanligini kuzatdi. Mening fikrimcha Alfa linolenik kislota tarkibi C18H30O2 uchta bog’ mavjud Qanday ishlaydi - organizmda ALA metabalizatsiya qilinadi va sog’liq uchun foydali bo’lgan EPA [Eikozapentaenoik kislota ] va DHA [ dokosahesaenoik kislota] ga aylanadi. Foydaliligi: Yalllig’lanishni kam,aytiradi yurak qon tomir kasalliklari havfini kamaytiradi miyyaning soglom rivojlanishiga yordam beradi. Manbalari: Zaytun moyi Kamda moyi Chigit moyi Zig’ir urug’I moyi Chandir urug’I moyi yashil bargli sabzavotlarda ko’p uchraydi. Insonning ovqatlanishi va salomatligida muxim ro’l o’ynaydi. Kundalik ovqatlanishga tasirini o’rganadi ALA endogen tarzda sintez qilib bo’lmaydi va uni parxez orqali olish kerak. Dokosooksenoik kislota [DHA] miyya rivojlnishi va parvarishiga xissa qo’shadi.ALA kuchli Antiosindant va yallig’lanishga qarshi xususiyatga ega. U erkin radikallarni tozalash va xujayra shikastlanishiga va turli kasalliklarning boshlanishiga katta xissa qo’shadigan oksidlovchi stresni kamaytiruvchu xususiyatiga ega ALA ning bialogik xususiyatlari Antioksidant va yallig’lanishga qarshi xususiyatlar Ko’rish ximoyasi Giperlipedemiyani davolash Trombos kasalliklarining oldini olish Xomladorlik va laktatsiya davrida qo’llab quvvatlash kabi xususiyatlarga ega. INTERNATIONAL CONFERENCE ON MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION Volume 02, Issue 09, 2025 83 INTERNATIONAL CONFERENCE ON MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION universalpublishings.com Tavfsiyalar: Bargli ko’katlarni quchoqlang proteyn manbalaringizni o’rganing zig’ir urug’i yoki chiya urug’ini seping yoki gazak sifatida bir xovuch yong’oqdan zavqlaning. Sovuq siqilgan yog’larni istemol qiling. Oziq moddalarni saqlab qolish uchun uni isitilmagan xolda istemol qiling. Alfa linolenik kislota inson salomatligini saqlashda muxim ro’l o’ynaydigan oziq moddalardir. Foydalanilgan adabiyotlar 1. α-Linolenic acid (ALA) is an anti-inflammatory agent in inflammatory bowel disease Авторы Ram Reifen, Anna Karlinsky, Aliza H Stark, Zipi Berkovich, Abraham Nyska 2. Impact of α-Linolenic Acid, the Vegetable ω-3 Fatty Acid, on Cardiovascular Disease and Cognition Авторы Aleix Sala-Vila et al. Adv Nutr. 2022. 3. https://t.me/c/2377883048/275 Xitoy alfa linolenik kislota ishlab chiqaruvchilari yetkazib beruvchi zavodi - Stokda alfa linolenik 4. https://srcyrl.bloomtechz.com/info/the-multifaceted-benefits-of-alpha-linolenic-a100012725.html