Oliy ta'lim muassasalarida bulutli xizmatlardan foydalanish zaruriyati

AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI Pedagogika, psixologiya fanlariga ixtisoslashgan ilmiy jurnal ISSN: 3060-4613 Pedagogika fanlari Pedagogika nazariyasi. Pedagogik ta’limotlar tarixi Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (sohalar bo‘yicha) Maxsus pedagogika Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari nazariyasi va metodikasi Kasb-hunar ta’limi nazariyasi va metodikasi Elektron ta’lim nazariyasi va metodikasi (ta’lim sohalari va bosqichlari bo‘yicha) Ta’limda menejment Maktabgacha ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi Ijtimoiy pedagogika Tarix fanlari Psixologiya fanlari Fizika-matematika fanlari Kimyo fanlari Biologiya fanlari Falsafa fanlari Filologiya fanlari Geografiya fanlari 13.00.00 13.00.01 13.00.02 13.00.03 13.00.04 13.00.05 13.00.06 13.00.07 13.00.08 13.00.09 07.00.00 19.00.00 01.00.00 02.00.00 03.00.00 09.00.00 10.00.00 11.00.00 2025 №11 MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI VAZIRLIGI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI Elektron nashr. 310 sahifa, 4-noyabr, 2025-yil. Muassis: “Tadbirkor va ishbilarmon” MChJ Hamkorlarimiz: O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi, O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti BOSH MUHARRIR: Karimova E’zoza Gapirjanovna – O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vaziri BOSH MUHARRIR O‘RINBOSARI: Ibragimova Gulsanam Ne’matovna – Pedagogika fanlari doktori, professor TAHRIRIYAT KENGASHI A’ZOLARI Ibragimov X.I. – pedagogika fanlari doktori, akademik Shoumarov G‘.B. – psixologiya fanlari doktori, akademik Qirg‘izboyev A.K. – Тarix fanlari doktori, professor Jamoldinova O.R. – pedagogika fanlari doktori, professor Sharipov Sh.S. – pedagogika fanlari doktori, professor Shermuhammadov B.Sh. – pedagogika fanlari doktori, professor Ma’murov B.B. – pedagogika fanlari doktori, professor Madraximova F.R. – pedagogika fanlari doktori, professor Kalonov M.B. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Nabiyev D.X. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Qo‘ldoshev Q. M. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Ikramxanova F.I. – filologiya fanlari doktori, professor Ismagilova F.S. – psixologiya fanlari doktori, professor (Rossiya) Stoyuxina N.Yu. – psixologiya fanlari nomzodi, dotsent (Rossiya) Magauova A.S. – pedagogika fanlari doktori, professor (Qozog‘iston) Rejep O‘zyurek – psixologiya fanlari doktori, professor (Turkiya) Wookyu Cha – Koreya milliy ta’lim universiteti rektori (Koreya) Polonnikov A.A. – psixologiya fanlari nomzodi, dotsent (Belarus) Mizayeva F. O. – Pedagogika fanlari doktori, dotsent Baybayeva M.X. – pedagogika fanlari doktori, professor Muxsiyeva A.T. – pedagogika fanlari doktori, professor Aliyev B. – falsafa fanlari doktori, professor G‘afurov D. O. – falsafa fanlari doktori (Phd) Shomurodov R.T. – iqtisodiyot fanlari nomzodi (PhD), dotsent Mirzayeva F. O. – pedagogika fanlari doktori (DSc), dotsent Jalilova S.X. – psixologiya fanlari nomzodi (PhD), dotsent Bafayev M.M. – psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Usmonova D.I. – Samarqand iqtisodiyot va servis institute dotsenti Saifnazarov I. – falsafa fanlari doktori, professor Nematov Sh.E. – pedagogika fanlari nomzodi (PhD) Tillashayxova X.A. – psixologiya fanlari nomzodi (PhD), dotsent Yuldasheva F.I. – pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD),dotsent Doniyorov S. M. –“Yangi O‘zbekiston” va “Pravda Vostoka” gazetalari tahririyati DM bosh muharriri, O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan jurnalist, filologiya fanlari nomzodi (PhD) Yuldasheva D.B. – filologiya fanlari bo‘yicha falsafa (PhD) doktori, dotsent Tangriyev A. T. – Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti kafedra professori Ashurov R. R. – psixologiya fanlari bo'yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Panjiyev M. A. – Qashqadaryo viloyati Maktabgacha va maktab ta’limi boshqarmasi boshlig‘ining birinchi o‘rinbosari Xudayberganov N. A. – Xorazm Ma'mun akademiyasi Tabiiy fanlar bo‘limining katta ilmiy xodimi, biologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali 26.09.2023-yildan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi tomonidan №С-5669363 reyestr raqami tartibi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tkazilgan. Litsenziya raqami: №136361 EDITOR-IN-CHIEF: Karimova E’zoza Gapirzhanovna – Minister of Perschool and School Education of the Republic of Uzbekistan DEPUTY EDITOR-IN-CHIEF: Ibragimova Gulsanam Ne’matovna – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor EDITORIAL BOARD MEMBERS: Ibragimov X.I. – Doctor of Pedagogical Sciences, Academician Shoumarov G‘. B. – Doctor of Psychological Sciences, Academician Qirg‘izboyev A. K. – Doctor of Historical Sciences, Professor Jamoldinova O.R. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Sharipov Sh.S. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Shermuhammadov B.Sh. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Ma’murov B.B. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Madraximova F.R. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Kalonov M.B. – Doctor of Economic Sciences, Professor Nabiyev D.X. – Doctor of Economic Sciences, Professor Koldoshev K. M. – Doctor of Economic Sciences, Professor Ikramxanova F.I. – Doctor of Philological Sciences, Professor Ismagilova F.S. – Doctor of Psychological Sciences, Professor (Russia) Stoyuxina N.Yu. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor (Russia) Magauova A.S. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor (Kazakhstan) Rejep O‘zyurek – Doctor of Psychological Sciences, Professor (Turkey) Wookyu Cha – President of the National University of Education, Korea (South Korea) Polonnikov A.A. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor (Belarus) Mizayeva F. O. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Baybayeva M.X. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Muxsiyeva A.T. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Aliyev B. – Doctor of philosophy, professor Gafurov D. O. – Doctor of Philosophy (PhD) Shomurodov R.T. – Candidate of Economic Sciences (PhD), Associate Professor Mirzayeva F. O. – Doctor of Pedagogical Sciences (DSc), Associate Professor Jalilova S.X. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Bafayev M.M. – Doctor of Philosophy in Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Usmonova D.I. – Associate Professor, Samarkand Institute of Economics and Service Saifnazarov I. – Doctor of philosophy, professor Nematov Sh.E. – Candidate of Pedagogical Sciences (PhD) Tillashayxova X.A. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Yuldasheva F.I. – Doctor of Philosophy in Pedagogical Sciences (PhD), Associate Professor Doniyorov S. M. – Editor-in-Chief of the Editorial Board of the newspapers "Yangi Uzbekiston" and "Pravda Vostoka", Honored Journalist of the Republic of Uzbekistan, Candidate of Philological Sciences (PhD) Yuldasheva D.B. – Doctor of Philosophy (PhD) in Philological Sciences, Associate Professor Tangriyev A.T. – is a professor of Tashkent State University of Economics Ashurov R. R. – Doctor of Philosophy (PhD) in Psychology, Associate Professor Panjiyev M. A. – First Deputy Head of the Department of Preschool and School Education of the Kashkadarya Region Khudaiberganov N. A. – Senior Researcher of the Department of Natural Sciences of the Khorezm Mamun Academy, Doctor of Philosophy (PhD) in Biological Sciences “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali O‘zbekiston Respublikasi Oliy attestatsiya komissiyasining quyidagi qarorlariga asosan pedagogika va psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) hamda fan doktori (DSc) ilmiy darajasiga talabgorlarning dissertatsiyalaridagi asosiy ilmiy natijalarni chop etish uchun milliy ilmiy nashrlar ro‘yxatiga kiritilgan: Pedagogika fanlari bo‘yicha: OAK Kengashi tavsiyasi (26.08.2024-y., №11-05-4381/01) asosida: • Ekspert kengashi (29.10.2024-y., №10) • Rayosat qarori (31.10.2024-y., №363/5) Psixologiya fanlari bo‘yicha: Toshkent davlat pedagogika universiteti murojaatiga asosan OAK tavsiyasi (24.04.2025-y., №11-05-2566/01): • Ekspert kengashi (25.05.2025-y., №10) • Rayosat qarori (08.05.2025-y., №370/5) AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 4 2025-yil, noyabr, 11-son MUNDARIJA Oilaning maktabgacha yoshdagi bolalar estetik tarbiyasidagi o‘rni ..............................................................24 Abdullayeva Ma’sudaxon Abdubannayevna Boʻlajak informatika oʻqituvchilarini pedagogik faoliyatga metodik tayyorlash texnologiyalari ......................27 Abdubannoyeva Muxlisaxon Iqboljon qizi, Abdullayev Alibek Qodiraliyevich Oliy ta’lim muassasalarida bulutli xizmatlardan foydalanish zaruriyati .........................................................30 Abdullayev Alibek Qodiraliyevich, Turdaliyeva Muslimaxon Jahongir qizi Raqamli texnologiyalar yordamida fortepiano chalishni o‘rgatish metodikasi ..............................................34 Abduvaxobova Nilufar Abdumannon qizi Maktabda fizika fanini o‘qitishda innovatsion yondashuv .............................................................................38 Alinazarova Mahfuza Tasavvufdagi “komil inson” konsepsiyasining hozirgi ta’lim tizimida shaxsga yo‘naltirilgan yondashuv sifatida talqini ..........................................................................................43 Aqilxonov Saidolimxon Abdurashid o‘g‘li Tabiiy-ilmiy savodxonlikni shakllantirish omillari va pedagogik shart-sharoitlar ............................................48 Choriyeva Gulbaxor Shotemirovna Robototexnika fanini o‘qitishda axborot texnologiyalaridan foydalanib mustaqil ta’limni tashkil etish .......... 53 Elmonov Sirojiddin Mamadiyarovich Xalqaro baholash dasturlarida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining o‘qish savodxonligini baholash bo‘yicha jahon tajribasi ...............................................................................58 Ergasheva S. T. Boshlang‘ich ta’limda tabiiy fanlar orqali o‘quvchilarning kognitiv salohiyatini rivojlantirish .........................61 Eshmamatova Dilnoza Jovli qizi Maktabgacha yoshdagi bolalarning aqliy salohiyatini oshirishda tarbiyachi mahorati .................................. 64 Karimova Gulzodaxon Marufjon qizi Bo‘lajak texnologik ta’lim o‘qituvchilarining kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirishni takomillashtirish .......68 Hojikarimova Gulasal Tadjialiyevna Xorijiy talabalarga o‘zbek tilini o‘rgatishda elektron platformalar yaratish ....................................................71 Jo‘rayeva Matluba Bo‘lajak o‘qituvchilar uchun raqamli ta’lim muhitini modellashtirish va uning samaradorlik omillari .............74 Komilova Z. X. O‘qituvchi kasbiy faoliyatida muloqot madaniyati .........................................................................................80 M. Yu. Mahkamova Psixologiya fanini o‘qitishda zamonaviy pedagogik texnologiyalar va talabalarda tahliliy fikrlashni shakllantirish masalalari ..................................................................................86 Madazizova Dilfuza Raxmatullayevna Integrating Listening and Speaking Skills in ESP (English for Specific Purposes) Classes ......................... 90 Madina Tilavova Bolalarni maktabga tayyorlash jarayonida neyropedagogik yondashuvlar ...................................................94 N. O. Saidova Tibbiyot oliy ta’lim muassasalarida radiologiya fanini o‘qitishda raqamli texnologiyalarning metodologik roli..................................................................................................99 Nazarova Gulchexra Shuxratdjonovna Ijodkorlik tushunchasining mohiyati va uning ta’limdagi roli .........................................................................103 Ochilova Dilbar Isroilovna Alaliyani boshqa nutqiy nuqsonlar bilan farqli xarakteristikasi ......................................................................108 Oripova Zilola Ingliz tilini o‘qitishda suggestopediya metodini joriy etishning samaradorligi ...............................................113 Pulatova Sitora Abdurazzoq qizi Oliy ta‘lim muassasalari menejerlarining kasbiy-boshqaruv kompetentligi tushunchasi va uning tarkibiy qismlari ...................................................................................................................................118 Qarshiboyev Sharof Egamnazarovich Koordinatsion qobiliyatlarni rivojlantirishning yosh badmintonchilar texnik-taktik tayyorgarligiga ta’siri .......122 Qurbanova Ilmira Alisher qizi AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 5 2025-yil, noyabr, 11-son Blended Learning .........................................................................................................................................125 Quvandikova Xadicha Fizika darslarida zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanish ...........................................................129 Raxmanov Valijon Turdaliyevich, O‘razaliyev Alijon Xasan o‘g‘li “Qurilish jarayonlari texnologiyasi” fanida loyihalash kompetentligining tarkibiy tuzilmasi va uni raqamli ta’limga moslashtirish.................................................................................................................135 Raxmonova Nazokat Umaraliyevna Vitagen texnologiyalar asosida talabalar mediamentalitetini rivojlantirishda sun’iy intellekt (AI) dasturlaridan foydalanishning tahliliy modeli ..................................................................140 Rustamova Nodira Rustamovna Talabalarda kooperativ ta’lim asosida motivatsiyani rivojlantirish usullari ....................................................145 Sitora Toshmatova STEAM yondashuvi asosida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida kreativ kompetensiyani shakllantirishning zaruriyati ..........................................................................................................................149 Tashibekova Munojat Xoshimovna Musiqa ta’limining pedagogik asoslari va metodik tizimi ..............................................................................153 Toshpulatova Saida Kuzibaevna Texnologiya fanini o‘qitishda eng samarali metodlardan foydalanish ...........................................................158 Turdiyeva Shahzoda Eshdavlat qizi Enhancing University Students’ Self-Directed Learning Through Edtech Tools ...........................................161 Ulasheva Lobar Fanlararo loyiha ishlarini tashkil etish orqali o‘quvchilarning dizayn fikrlash salohiyatini oshirish ................ 164 Valiyeva Nargiza Athamboyevna Alohida ta’lim ehtiyojiga ega o‘quvchilarning kasbiy faoliyatga tayyorlashning pedagogik-psixologik asoslari.......................................................................................................................169 Xakimova Sarvinoz Sharifjon qizi Sun’iy intellekt asosida yaratilgan ta’lim platformalari: samaradorlik tahlili va pedagogik yondashuvlar ......173 Xanbabayev Xakimjon Ikramovich, Erkinov Jasurbek Hasanjon o‘g‘li Tasavvufdagi “muhosaba” va “tafakkur” amallarining o‘z-o‘zini refleksiya metodlari sifatida qo‘llanilishi .....176 Xoshimov Nuriddin Mamadaliyevich Milliy sport va ommaviy o‘yinlarning badiiy-estetik ahamiyati .......................................................................182 Yaxyayeva Sojida Abdurahimovna Ota-ona mehrining bola psixologiyasiga ta’siri .............................................................................................185 Yulchiyeva Shohsanam Dilshod qizi Nutq rivojlаnishi orqаdа qolgаn bolаlаrdа qo‘llаnilаdigаn innovаtsion usullаri sаmаrаdorligi ......................189 Аhmedovа Nаrgizа Muzаffаrovnа Факторы, сдерживающие развитие науки в контексте требований к диссертационным работам ....... 193 Зайналов Жахонгир Расулович, Нурмухамедов Аббос Мамадалиевич, Шадманов Камолиддин Кажакджанович, Самигова Нодира Хамидуллаевна Структура и стратегии развития предметных компетенций ....................................................................197 Наимова Мафтунабону Файзулложоновна Психологическая консультация: современная практика, задачи и перспективы развития ..................203 Раупова Шохида Ахроровна Подготовка будущих педагогов к инклюзивному обучению детей с ограниченными возможностями здоровья: задачи и перспективы ......................................................207 Сайфутдинова Насиба Нурматовна Формирование иноязычной грамотности у курсантов военных вузов: социально-психологические факторы.......................................................................................................211 Сулейманова Нилуфар Камиловна O‘qituvchi shaxsiy kompetensiyasining mohiyati va pedagogik faoliyatdagi o‘rni ........................................214 Abdiraxmonova Guliston Muzaffar qizi Bolalarda axloqiy qadriyatlarni shakllantirish jarayonining milliy va umuminsoniy tamoyillari ......................218 Abdumutalipova Gulshodaxon Nurbek qizi Fuqarolik jamiyatida huquqiy madaniyat va uni rivojlantirish jarayonlari ......................................................221 Abdusalimova Shaxnoza Quduratullayevna Taʼlim menejmenti tizimida o‘qituvchining nutq madaniyatini rivojlantirish strategiyalari ..............................224 Abduxalilova Iroda Nozimxonovna AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 6 2025-yil, noyabr, 11-son O‘zbekistonda yoshlarni ijtimoiy-pedagogik hamkorlikda tarbiyalashda “Uzluksiz ma’naviy tarbiya konsepsiyasi”ning ustuvor vazifalari ..................................................................229 Abirova Umida Nazarovna Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini inklyuziv ta’lim sharoitida differensiyalashtirilgan dars mashg‘ulotlarini tashkil etishga o‘rgatish (kompetentligini shakllantirish/rivojlantirish) usullari.....................232 Adhamova Diyora Sanjar qizi Musobaqa faoliyati samaradorligini oshirishda sambochilarning energiya sarfi va tiklanish mexanizmlari tahliliy .......................................................................................................................239 Tangriyev Abdukarim Tovashevich Aksiologik yondashuv asosida bo‘lajak jismoniy tarbiya o‘qituvchilarining harakat faolligini takomillashtirishning ijtimoiy-pedagogik zaruriyati ........................................................................................244 Hafizov Shahriyor Shavkatovich Bo‘lajak tarbiyachilarning transversal: tanqidiy va innovatsion fikrlash kompetensiyalari ............................248 Jaloliddinova Maftunaxon Mahmudjon qizi Axborotning gnoseologik mohiyati ................................................................................................................ 256 Kamolova Munojatxon Jaloldinovna Maktabgacha yoshdagi bolalar nutqini rivojlantirish yo‘llari ..........................................................................259 Mamatova Aziza Bo‘riboyevna Akademik litseylarda kimyo fanini o‘qitishda raqamli ta’lim texnologiyalaridan foydalanish imkoniyatlari .... 262 Maxamadiyev Sharofiddin Jumaboyevich Pedagogik oliy ta’limda talabalarning kasbiy ijtimoiylashuvini korporativ madaniyat asosida rivojlantirish metodikasi.................................................................................267 Maxkamova Dilafruz Aliyevna Bo‘lajak o‘qituvchilar uchun xorijiy tillarni o‘qitishda lingvomadaniy yondashuv ...........................................271 Normamatova Kamola Gulmamat qizi O‘zbek tili izohli lug‘atida iboralarning grammatik tavsifi (bosh komponentli iboralar misolida) ....................274 S. Sh. Azamatova Oila instituti va gender tenglikni ta’minlashning ijtimoiy-huquqiy muammolari .............................................277 Salayeva Aziza Muhammatmurot qizi Gender yondashuv asosida talaba-qizlarda tanqidiy fikrlashni rivojlantirishning namunaviy mezonlari .......282 Xolova Mohigul Shavkatovna Pedagogika yo‘nalishi talabalari huquqiy savodxonligini rivojlantirish metodlarini takomillashtirish .............287 Xudoyberganov Atham Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida leksik komponentlikni TRIZ texnologiyasi yordamida rivojlantirish ............291 Zokirova Sohiba Muxtoraliyevna, Fayzullayeva Nazokat Uchqun qizi Цифровизация и трансформация образования как социально-педагогическое явление ....................295 Кадирова Наргиза Азаматовна Методика формирования креативного мышления у студентов-филологов на основе проблемно-ориентированных заданий (на материале английского языка) .........................298 Мамырбаева Дина Структура и стратегии развития предметных компетенций ....................................................................304 Наимова Мафтунабону Файзулложоновна AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 2025-yil, noyabr, 11-son 30 MAKTABGACHA PRE-SCHOOL ДОШКОЛЬНОЕ OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA BULUTLI XIZMATLARDAN FOYDALANISH ZARURIYATI Abdullayev Alibek Qodiraliyevich Qo‘qon davlat universiteti dotsenti, pedagogika fanlari doktori Turdaliyeva Muslimaxon Jahongir qizi Qo‘qon davlat universiteti magistranti Annotatsiya:Ushbumaqoladaoliyta’limmuassasalaridabulutlitexnologiyalardanfoydalanishningdolzarbligi,ularning o‘quv jarayonini samarali tashkil etishdagi o‘rni va afzalliklari yoritilgan. Tadqiqotda bulutli xizmatlarning turlari, ularni ta’lim jarayoniga integratsiya qilish imkoniyatlari hamda o‘qituvchilar va talabalarga yaratadigan qulayliklar tahlil qilingan. Shuningdek, axborot xavfsizligi, texnik infratuzilma va raqamli transformatsiyaning ahamiyati ham ilmiy nuqtayi nazardan muhokama etiladi. Kalit so‘zlar: bulutli texnologiyalar, oliy ta’lim, masofaviy ta’lim, raqamli transformatsiya, axborot xavfsizligi, onlayn platforma, IT-infratuzilma. Abstract: This article explores the relevance of using cloud technologies in higher education institutions, highlighting their roleandadvantagesinorganizinganeffectiveeducationalprocess.Thestudyanalyzesvarioustypesofcloudservices, theirintegrationopportunitieswithinteachingactivities,andthebenefitstheyprovidetobothteachersandstudents. Furthermore,thepaperemphasizesthesignificanceofinformationsecurity,technicalinfrastructure,anddigitaltransformation in the modern academic environment. Key words: cloud technologies, higher education, distance learning, digital transformation, information security, online platform, IT infrastructure. Аннотация: В статье рассматривается актуальность использования облачных технологий в высших учебных заведениях,ихрольипреимуществаворганизацииэффективногообразовательногопроцесса.Анализируются типыоблачныхсервисов,возможностиихинтеграциивучебнуюдеятельность,атакжепреимуществадляпреподавателейистудентов.Крометого,уделеновниманиевопросаминформационнойбезопасности,технической инфраструктурыицифровойтрансформации. Ключевые слова:облачныетехнологии,высшееобразование,дистанционноеобучение,цифроваятрансформация,информационнаябезопасность,онлайн-платформа,IT-инфраструктура. KIRISH Zamonaviyaxborotjamiyatidata’limtiziminiraqamlashtirishvaraqamliresurslardansamaralifoydalanish muhim ahamiyat kasb etmoqda. Ayniqsa, oliy ta’lim muassasalarida o‘quv jarayonini samarali tashkil etish, ma’lumotlarni xavfsiz saqlash va ulardan istalgan joyda foydalanish imkonini beruvchi bulutli texnologiyalar bugungi kunda dolzarb masalaga aylangan. Bulutlixizmatlaro‘qituvchivatalabalaruchunyangio‘quvmuhitiniyaratadi.Ularyordamidao‘quvresurslarini onlayn saqlash, baham ko‘rish, hamkorlikda ishlash va masofaviy ta’limni samarali yo‘lga qo‘yish mumkin. Shu bois, bulutli xizmatlardan foydalanish nafaqat texnik zarurat, balki ta’lim jarayonining sifat ko‘rsatkichlarini oshiruvchi omil sifatida qaraladi. So‘nggi yillarda raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi ta’lim tizimining barcha bosqichlarini tubdan o‘zgartirmoqda. Oliy ta’lim muassasalari ham bu jarayondan chetda qolmayapti. Raqamlashtirish, masofaviy o‘qitish, elektron axborot resurslari va bulutli xizmatlardan foydalanish oliy ta’lim tizimining ajralmas qismiga aylanmoqda. Bugungigloballashuvsharoitidabilimvaaxborotgatezkorkirishimkoniyatita’limsifatinibelgilovchiasosiy omillardan biridir. Shu nuqtai nazardan, bulutli texnologiyalar (cloud technologies) o‘qituvchi va talaba faoliyatini yangibosqichgaolibchiqmoqda.Ularo‘quvjarayoniniistalganjoyda,istalganvaqtdadavomettirishimkonini beradi.Buesa“doimiyta’lim”(lifelonglearning)konsepsiyasiniamaldaro‘yobgachiqaradi. AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 31 MAKTABGACHA PRE-SCHOOL ДОШКОЛЬНОЕ 2025-yil, noyabr, 11-son 1. Bulutli texnologiyalar tushunchasi va turlari Bulutlitexnologiyalar(cloudcomputing)–bufoydalanuvchilargainternetorqalikompyuterresurslaridan (serverlar, ma’lumotlar bazasi, saqlash joyi, dasturiy ta’minot va hokazolar) foydalanish imkonini beruvchi texnologiyalar majmuasidir. Ularningasosiyturlariquyidagilar: • IaaS (Infrastructure as a Service) – infratuzilmani xizmat sifatida taqdim etish (masalan, Amazon AWS, Microsoft Azure); • PaaS(PlatformasaService)–dasturishlabchiqishuchunplatformayaratish(GoogleAppEngine); • SaaS(SoftwareasaService)–tayyordasturlarnionlaynrejimdaishlatish(GoogleDocs,Microsoft365, Moodle,Zoom). Buxizmatlaroliyta’limmuassasalaridao‘quvjarayoniniavtomatlashtirish,ma’lumotalmashishvamasofaviy o‘qitishni tashkil etishda keng qo‘llanilmoqda. 2. Oliy ta’limda bulutli xizmatlardan foydalanish imkoniyatlari Oliy ta’lim muassasalari uchun bulutli xizmatlar bir qator afzalliklarni taqdim etadi: 1. Ma’lumotlarni saqlash va ulashish qulayligi. Talabalar va o‘qituvchilar bulutda dars materiallari, taqdimotlar, ma’ruzalar va topshiriqlarni saqlashlari mumkin. 2. Masofaviy ta’limni qo‘llab-quvvatlash. Moodle, Google Classroom, Zoom kabi platformalar bulutli texnologiyalar asosida ishlaydi va talabalar uchun istalgan joyda ta’lim olish imkonini yaratadi. 3. Jamoaviy ishlash.Birnechtafoydalanuvchibirvaqtningo‘zidabittahujjatustidaishlayoladi,buesa hamkorlikni kuchaytiradi. 4. Moslashuvchanlik va tejamkorlik. Dasturiy ta’minotni o‘rnatish zarurati yo‘q, bulutli xizmatlar internet orqali istalgan qurilmadan foydalanish imkonini beradi. 3. Bulutli texnologiyalarni joriy etishdagi muammolar va ularni hal etish yo‘llari Bulutlixizmatlardanfoydalanishdaquyidagimuammolarkuzatiladi: 1. Internet tarmog‘ining sifati past bo‘lishi; 2. Axborot xavfsizligini ta’minlashdagi qiyinchiliklar; 3. O‘qituvchilarning texnologiyalardan foydalanish bo‘yicha malakasi yetarli emasligi. 4. Ushbumuammolarnihaletishuchunoliyta’limmuassasalari: 5. IT-infratuzilmani mustahkamlash; 6. Maxfiyliksiyosatiniishlabchiqish; 7. O‘qituvchilaruchunraqamliko‘nikmalarnirivojlantirishkurslarinitashkiletishlarizarur. MAVZUGA OID ADABIYOTLAR SHARHI So‘nggi yillarda bulutli texnologiyalar ta’lim tizimining ajralmas qismiga aylangani ilmiy adabiyotlarda kengyoritilmoqda.HasanovA.vaJo‘rayevB.o‘ztadqiqotlaridabulutlitexnologiyalarta’limjarayonidaaxborot almashinuvinitezlashtirishi,o‘qituvchivatalabalaro‘rtasidagihamkorliknikuchaytirishinita’kidlaydi.Ularning fikricha,bulutlixizmatlaryordamidao‘quvjarayonimoslashuvchan,interaktivvaresurstejovchishaklgakiradi. Shu bilan birga, Qodirova D. raqamli texnologiyalar, xususan, multimedia va onlayn o‘quv platformalarining ta’lim sifatini oshirishdagi rolini tahlil qilib, bulutli muhit ta’lim samaradorligini oshiruvchi asosiy omil sifatida qaraydi. ShodmonovS.vaXoliqovaN.raqamlita’limningrivojlanishidabulutliservislarningo‘rnihaqidafikryuritib, ularning oliy ta’lim muassasalarida o‘quv resurslarini boshqarish, onlayn baholash va masofaviy o‘qitish tizimlarini takomillashtirishga xizmat qilishini qayd etgan. Tadqiqotchilar ta’limda Google Workspace, Moodle va Microsoft Teams kabi bulutli platformalarning joriy etilishi o‘qituvchilarning metodik faoliyatini yengillashtirib, talabalaruchunshaxsiylashtirilgano‘qishimkoniniyaratishinialohidata’kidlaydi.Shubilanbirga,MayerR.E. o‘zining“MultimediaLearning”asaridabulutlimuhitdao‘quvmateriallarinimultimediaelementlaribilanboyitish inson xotirasining faol ishlashiga yordam berishini ilmiy asoslab bergan. AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 2025-yil, noyabr, 11-son 32 MAKTABGACHA PRE-SCHOOL ДОШКОЛЬНОЕ Xorijiy manbalar ham ushbu yo‘nalishda muhim ilmiy natijalarni e’tirof etadi. Armbrust M. boshchiligidagi olimlar“AViewofCloudComputing”asaridabulutlihisoblashtexnologiyalariningglobalta’limtizimigakiritayotgan innovatsion o‘zgarishlarini tahlil qilgan. Mell P. va Grance T. tomonidan NIST tomonidan ishlab chiqilgan “The NIST Definition of Cloud Computing” hujjatida bulutli xizmatlarning standartlari, xavfsizlik mexanizmlari hamda ta’limda qo‘llash me’yorlari aniq belgilab berilgan. Shu jihatdan, milliy va xorijiy tadqiqotlar bulutli texnologiyalarning ta’lim jarayonidagi integratsiyasi nafaqat texnik, balki pedagogik jihatdan ham dolzarb yo‘nalish ekanini ko‘rsatadi. TADQIQOT METODOLOGIYASI Mazkur tadqiqotda oliy ta’lim muassasalarida bulutli xizmatlardan foydalanish samaradorligini aniqlash maqsadida tizimli va tahliliy yondashuv usullaridan foydalanildi. Ma’lumotlar O‘zbekistonning bir qator oliy ta’lim muassasalarida o‘tkazilgan kuzatuvlar, so‘rovnomalar va mavjud ilmiy manbalar tahlili orqali yig‘ildi. So‘rovnomalarda o‘qituvchilar va talabalarning bulutli platformalardan foydalanish darajasi, ularning samaradorlik haqidagi fikrlari va amaliy tajribasi o‘rganildi. Shuningdek, xalqaro manbalarda (Mayer R.E.,Armbrust M., MellP.)keltirilgannazariyyondashuvlarmahalliysharoitdagima’lumotlarbilansolishtirildi.Olinganma’lumotlar sifat va miqdoriy tahlil usullari yordamida qayta ishlanib, ta’lim jarayonida bulutli texnologiyalarni qo‘llashning ustunliklari va cheklovlari aniqlab chiqildi. Shuningdek, ma’lumotlarni tahlil qilishda diagramma va jadval shaklidagi ko‘rsatkichlardan foydalanilib, umumiy natijalar statistik asosda baholandi. TAHLIL VA NATIJALAR Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, bulutli texnologiyalar ta’lim jarayonida axborot almashinuvini tezlashtiradi, talabalar mustaqil o‘qishga rag‘batlanadi, hamkorlikda o‘rganish muhitini yaratadi. Shuningdek, bulutli platformalar yordamida talabalarning faoliyatini kuzatish, topshiriqlarni baholash va natijalarni avtomatik tahlil qilish mumkin.Zamonaviymultimediatexnologiyalarita’limjarayonidao‘qitishningsamaradorliginioshirish,o‘quvchilarning bilish faoliyatini rivojlantirish va o‘quv jarayonini qiziqarli shaklda tashkil etishda muhim rol o‘ynaydi. Bugungikundata’limtizimidamultimediatexnologiyalariningjoriyetilishio‘quvjarayoniniinteraktivshaklga keltirish, axborot almashuvini tezlashtirish va o‘quvchilarni faol ishtirok etishga undash imkonini bermoqda. Multimedia o‘quvchilarning bilim olishga bo‘lgan motivatsiyasini oshiradi, ularning mustaqil o‘rganish ko‘nikmalarini shakllantiradi hamda ta’lim jarayonini zamon talablari asosida modernizatsiya qilishga xizmat qiladi [1]. Multimediatexnologiyalarigavideo,audio,animatsiya,grafikavamatnliaxborotlarningbirtizimdaqo‘shilishikiradi.Ularo‘quvchilarnibirvaqtningo‘zidaturlisezgiorganlariorqaliaxborotniqabulqilishgaundaydi. Buesabilimniyanadamustahkameslabqolishvachuquro‘zlashtirishimkoniniberadi.Misoluchun,o‘qituvchi mavzuni tushuntirish jarayonida video lavhalar yoki interaktiv taqdimotlardan foydalansa, o‘quvchi nafaqat eshitish,balkiko‘rishorqalihambilimniqabulqiladi.Bumetodo‘quvchilarningdarsjarayonigabo‘lgane’tiborini kuchaytiradi, ularni faol ishtirok etishga rag‘batlantiradi [2]. Ta’lim jarayonida multimedia texnologiyalarining o‘rni shundaki, ular an’anaviy o‘qitish usullarini zamonaviy axborottexnologiyalaribilanuyg‘unlashtirishimkoniniberadi.Buintegratsiyao‘qituvchifaoliyatinisamaraliroq qiladi, vaqtni tejaydi va o‘quvchilar bilan individual ishlash imkonini kengaytiradi. Masalan, elektron taqdimotlar, virtual laboratoriyalar, onlayn testlar yoki o‘quv simulyatorlari yordamida o‘quvchilar mustaqil ravishda bilimlarini sinab ko‘rishlari mumkin. Natijada o‘qituvchi o‘z e’tiborini murakkab mavzularni tushuntirishga yoki o‘quvchilar bilan muammoli vaziyatlarni muhokama qilishga qaratadi. Multimedia texnologiyalarining afzalliklaridan biri – ularning universalligi va turli fanlarda qo‘llanish imkoniyatidir. Masalan, biologiya fanida hayvonlar yoki o‘simliklarning tuzilishini animatsion videolar orqali ko‘rsatish mumkin, matematika darslarida esa murakkab formulalar yoki geometrik shakllarni 3D modellar orqali namoyish etish osonlashadi. Tarix darslarida esa tarixiy voqealarni videoroliklar yordamida jonli tarzda tasvirlash o‘quvchilarga o‘sha davr muhitini his etish imkonini beradi. Shu orqali o‘quvchilar mavzuni nafaqat o‘qib, balki ko‘rib, his etib o‘rganadilar [3]. Bundantashqari,multimediatexnologiyalario‘qitishjarayoniniindividuallashtirishgayordamberadi.Har bir o‘quvchining bilim darajasi, o‘zlashtirish sur’ati va qiziqishiga qarab, o‘qituvchi multimedia materiallarini moslashtirishi mumkin. Bu yondashuv o‘quvchining o‘z imkoniyatlariga mos ravishda rivojlanishiga zamin yaratadi. Ayniqsa, masofaviy ta’lim tizimida multimedia texnologiyalari muhim ahamiyat kasb etadi, chunki ular o‘qituvchi bilan o‘quvchi o‘rtasidagi muloqotni masofadan turib ham samarali tashkil etish imkonini beradi. Multimediatexnologiyalariorqalita’limjarayoninitashkiletishdao‘qituvchiningrolihamo‘zgaradi.Endilikda o‘qituvchi faqat bilim manbai emas, balki o‘quv jarayonining tashkilotchisi, yo‘naltiruvchisi va maslahatchisiga aylanadi.Udarsjarayoniniinteraktivtarzdaolibboradi,o‘quvchilarningfaolliginioshiradi,ularnimustaqilizla-