BOSHLANG'ICH SINFLARDA AXBOROT KOMPETENSIYASINI OPTIMAL TA'LIM TARBIYA MODELLARI VA KREATIV YONDASHUV ASOSIDA RIVOJLANTIRISH

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “INTERNATIONAL AND HISTORICAL EXPERIENCE, PROBLEMS, SOLUTIONS”, OCTOBER 30-31, 2025 189 BOSHLANG‘ICH SINFLARDA AXBOROT KOMPETENSIYASINI OPTIMAL TA’LIM TARBIYA MODELLARI VA KREATIV YONDASHUV ASOSIDA RIVOJLANTIRISH Qandimova Nasiba Ramazonovna Buxoro davlat pedagogika instituti, 1-bosqich tayanch doktaranti https://doi.org/10.5281/zenodo.17564093 Annotatsiya. Ushbu maqolada ta’lim-tarbiyaning optimal modellari va kreativ yondashuv asosida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining axborot bilan ishlash kompetensiyasini rivojlantirish masalalari yoritilgan. Optimal model tushunchasining mazmuni, uning samarali tashkil etishdagi o‘rni hamda kreativ yondashuvning o‘quvchilar ijodkorligi va axborot madaniyatini shakllantirishdagi ahamiyati tahlil qilingan. Shuningdek, dars jarayonida innovatsion texnologiyalar, loyihaviy va o‘yin metodlarini qo‘llash orqali axborot kompetensiyasini rivojlantirish bo‘yicha tavsiyalar berilgan. Kalit so‘zlar: Ta’lim-tarbiyaning optimal modellari, kreativ yondashuv, boshlang‘ich ta’lim, axborot bilan ishlash kompetensiyasi, innovatsion texnologiyalar loyihaviy metod, o‘yin metodlari, shaxsga yo‘naltirilgan yondashuv, integrativ yondashuv, axborot madaniyati. Kirish Hozirgi zamon ta’lim tizimi tezkor axborot almashinuvi va texnologiyalar rivoji bilan tavsiflanadi. Bu jarayonda o‘quvchilarning nafaqat bilim olishlari, balki mustaqil fikrlash, axborotni izlash, tahlil qilish va undan samarali foydalanish ko‘nikmalarini rivojlantirish dolzarb masalaga aylanmoqda. Shu bilan birga, ta’lim-tarbiya jarayonini sharoitga mos, samarali va tizimli tashkil etish zaruriyati “optimal modellarga” bo‘lgan ehtiyojni kuchaytiradi. ijodkorlik qobiliyatlarini rivojlantirishda poydevor bo‘lib xizmat qiladi. Bu jarayonda sharoitga mos, samarali hamda innovatsion yondashuvlarni o‘zida mujassam etgan optimal modellardan foydalanish zarur. Muhokama va tahlillar Optimal model – bu ta’lim jarayonining maqsad va vazifalarini eng kam resurs, eng qulay sharoitda va yuqori sifat bilan amalga oshiruvchi tizimli yondashuvdir. Optimal model quyidagi omillarga tayanadi: Ta’lim-tarbiyaning optimal modellari sifatida integrativ model, shaxsga yo‘naltirilgan model, o‘yin asosidagi model, aralash (online-offline) model kabi turlarni ko‘rsatish mumkin. Kreativ yondashuvning o‘rni. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining axborot bilan ishlash kompetensiyasini shakllantirishda kreativ yondashuv alohida ahamiyatga ega. Chunki kreativ yondashuv: INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “INTERNATIONAL AND HISTORICAL EXPERIENCE, PROBLEMS, SOLUTIONS”, OCTOBER 30-31, 2025 190 • o‘quvchilarda mustaqil izlanish, ijodkorlik va tanqidiy fikrlashni kuchaytiradi; • o‘zlashtirilayotgan ma’lumotni real hayotiy vaziyatlar bilan bog‘lashga yordam beradi; • o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasida hamkorlik muhitini yaratadi. Optimal model va kreativ yondashuvni uyg‘unlashtirish Boshlang‘ich sinflarda axborot bilan ishlash kompetensiyasini rivojlantirish uchun optimal modelni tanlashda kreativ yondashuv quyidagicha qo‘llanilishi mumkin: ➢ dars jarayonida turli manbalar bilan ishlash (kitob, internet, vizual materiallar)ni birlashtirgan mashg‘ulotlar tashkil etish; ➢ loyihaviy va o‘yin texnologiyalarini qo‘llash orqali axborot qidirish va tahlil qilish ko‘nikmalarini rivojlantirish; ➢ o‘quvchilarni kichik guruhlarda ishlashga jalb etib, birgalikda kreativ mahsulot (prezentatsiya, plakat, video) yaratish; ➢ o‘z-o‘zini va o‘zaro baholash mexanizmlarini joriy etish. Bunday yondashuv orqali optimal model nafaqat bilim berish, balki axborot bilan ishlash kompetensiyasini shakllantirishga xizmat qiladi. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining axborot bilan ishlash kompetensiyasini rivojlantirishda optimal model va kreativ yondashuvni birgalikda qo‘llash quyidagi yo‘llar orqali amalga oshirilishi mumkin: Ko‘p manbali o‘qitish: darsda kitob, internet, video, infografika kabi turli axborot manbalaridan bir vaqtda foydalanish. Loyihaviy o‘qitish: o‘quvchilarni kichik guruhlarga bo‘lib, muayyan mavzu bo‘yicha mustaqil axborot yig‘ish va uni kreativ tarzda taqdim etishga rag‘batlantirish. O‘yin texnologiyalari: o‘quvchilarning yoshiga mos interaktiv va didaktik o‘yinlar orqali axborot qidirish, saralash va tahlil qilishni o‘rgatish. Shaxsga yo‘naltirilgan topshiriqlar: har bir o‘quvchining qiziqishi va qobiliyatiga mos topshiriqlar berish. Baholashning kreativ shakllari: o‘quvchi ishlari natijalarini reyting, portfolio, “o‘z-o‘zini baholash” kabi usullar bilan tahlil qilish. Ushbu yondashuv orqali optimal model nafaqat bilim berish, balki axborot bilan ishlash kompetensiyasini kompleks rivojlantirishga xizmat qiladi. Xulosa Ta’lim-tarbiyaning optimal modellari va kreativ yondashuvni uyg‘unlashtirish boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining axborot bilan ishlash kompetensiyasini rivojlantirishda samarali natija beradi. Bu jarayon o‘qituvchidan metodik yangiliklarni izlab topish, tajriba-sinov ishlarini o‘tkazish va eng maqbul variantni tanlashni talab etadi. Natijada, shaxsning ijodkorligi va axborot madaniyati rivojlanadi, bu esa zamonaviy jamiyat ehtiyojlariga javob beradigan yetuk avlodni tarbiyalashga xizmat qiladi. Bu yondashuv shaxsning ijodkorligini, axborot madaniyatini, hamkorlik va mustaqil fikrlash ko‘nikmalarini shakllantiradi. Shuningdek, o‘qituvchi uchun darsni rejalash, resurslarni tejash va sifatli ta’lim natijasiga erishishda qulaylik yaratadi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI: INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “INTERNATIONAL AND HISTORICAL EXPERIENCE, PROBLEMS, SOLUTIONS”, OCTOBER 30-31, 2025 191 1. Runco, Mark A., Garnet Millar, Selcuk Acar, Bonnie Cramond. “Torrance Tests of Creative Thinking as Predictors of Personal and Public Achievement: A Fifty-Year Follow-Up”. Creativity Research Journal, Vol. 22, No. 4, 2010. 2. Doschanova, M. “Methodology for Developing Creativity of Primary Education Students Through Media Literacy.” Models and Methods in Modern Science, 2023. 3. Umarov, Bekzod Azizovich. “Raqamli texnologiyalar asosida pedagoglarning professional kompetentligini rivojlantirishning pedagogik modeli.” FarDU ilmiy xabarlari jurnali, 2023. 4. Yusupjanova, Feruza Kurbanovna. “Maxsus fanlarni o‘qitishda innovatsion pedagogik texnologiyalar.” FarDU ilmiy xabarlari, 2024. 5. Zayriyeva, Zebiniso. “Ta’lim-tarbiya jarayonini zamonaviy pedagogik texnologiyalar asosida tashkil etishdagi faolligi.” Ta’lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2022-2023. 6. “XXI asrda pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat.” Журнал Педагогики и психологии в современном образовании, 2023. 7. “Axborotlashgan pedagogik texnologiyalar – ta’lim samaradorligini oshirishning samarali vositasi.” Tadqiqotlar.Uz, maqola, muallif: Ulashev Asrorjon Nasriddinovich. 8. “Kognitiv ta’lim texnologiyalari asosida o‘quvchilarning muammolarni hal etish qobiliyatlarini shakllantirish.” Ilg‘or iqtisodiyot va pedagogik texnologiyalar, 2025. Nodirbek Umarov. 9. Szmidt, Krzysztof & Anna Majewska-Owczarek. “Theoretical Models of Teaching Creativity - Critical Review.” Creativity Theories – Research – Applications, 2020, 7(1): 5472. 10. “The Model of the Use of Computer Modeling System for Formation Competences of Natural and Mathematical Subject Students” — Svitlana H. Lytvynova, arXiv preprint, 2020.