SpongeScapes Comic - De betekenis van 'spons' verkennen

met louis bonhoure Louis Bonhoure, masterstudent, onderzoekt het recente gebruik van het woord “spons” in relatie tot het verminderen van overstromingen en droogte. Hij bekijkt hoe dit eenvoudige beeld helpt om complexe natuurlijke processen op een toegankelijke manier uit te leggen. Door een technisch begrip te vertalen naar een direct herkenbaar beeld, laat hij zien hoe het woord “spons” een brug kan slaan tussen wetenschap en samenleving. Credits : SpongeScapes heeft financiering ontvangen van het Horizon Europe onderzoeksen innovatieprogramma van de Europese Unie onder Grant Agreement nr. 101112738 en van UK Research and Innovation/HM Government. De hier weergegeven meningen en standpunten zijn uitsluitend die van de auteur(s) en vertegenwoordigen niet noodzakelijk die van de Europese Unie of UK Research and Innovation/HM Government. © 2025 – International Office for Water voor het SpongeScapes-project. Script, tekeningen en inkleuring: Élisa Bézier and Jean Combette (OiEau) Masteronderzoek: Louis Bonhoure – University of Montpellier & AgroParis Tech Eindredactie: Benoît Fribourg Blanc (OiEau) Dr. Ellis Penning (Deltares) Script : Chloé Déchelette (OiEau) De betekenis van Dankzij hun vermogen water op te slaan, dempen ze grote overstromingen… …én houden ze water vast in tijden van droogte. Heb je de laatste tijd ook het woord “spons” gehoord? Maar wat bedoelen we daar eigenlijk mee? En met wie hebben we het hierover? Waar komt het vandaan? Het duikt steeds vaker op in de media over Droogteen overstro mingsbeheer. Laten we kijken waarom dit nieuwe woord is opgekomen en hoe verschillende groepen het begrijpen. Het voegt zich bij allerlei andere termen die we steeds vaker horen… zoals “nature-based solutions”. Moerasgebieden zijn echte “sponzen”. Eerst analyseerde ik hoe vaak het woord “spons” voorkomt in kranten, wetenschappelijke artikelen en EU-publicaties… (relevante, niet-passende betekenissen heb ik weggelaten) Het gebruik van “spons” bleek sinds 2014 sterk te zijn toegenomen. Het wordt vooral gelinkt aan het Sponge City-concept, maar ook aan wetlands en bodems. De bodem is de echte spons — gezonde grond houdt water op het land. Dus gingen ze het hebben over wat deze ecosystemen voor ons doen: water vasthouden, overstromingen verminderen, droogte tegengaan… Vroeger spraken experts over het beschermen van wetlands, rivieren en meren door te wijzen op biodiversiteit. Maar dat sloeg niet aan bij beleidsmakers of het brede publiek… Wetlands natuurlijk! Dat is de spons van het landschap. *Het Sponge City-concept draait om steden die regenwater opnemen als een spons — om overstromingen te beperken en hitte te verminderen. Iedereen lijkt het woord “spons” in te vullen vanuit de eigen expertise: Voor mij is een spons een bos! Bomen zuigen water op, heel simpel. Maar is het daardoor voor iedereen duidelijk? Zo ontstond “spons” als metafoor — makkelijk voor te stellen, makkelijk uit te leggen. Ik vroeg 30 mensen hoe zij “spons” begrijpen. Daaruit bleek dat het woord mensen verbindt… maar dat iedereen er toch iets anders onder verstaat. Wetlands worden al lang beschreven als sponzen. We hebben meer wetenschappelijk onderzoek nodig om de sponsfunctie in natuurlijke ecosystemen echt te begrijpen. Maar hun sponswerking is niet altijd hetzelfde. Het maakt communicatie eenvoudiger… maar ook glad terrein. Want: als een spons vol is, is ze vol. We kunnen niet verwachten dat één sponsmaatregel genoeg is voor een bui die eens in de 10 of 100 jaar valt. En als een spons leeg is, is ze leeg. Eén sponsmaatregel kan ook niet in z’n eentje een hele regio door een lange droogte helpen. Wat...? Spons is het nieuwe chique! Yay! “Geen druppel meer, bedankt.” Daarom hebben we duidelijke definities nodig. Wat is een sponsmaatregel precies? Wat doet die echt? Extra voordeel: sponsmaatregelen versterken vaak de biodiversiteit, verbeteren de bodemgezondheid en beschermen de waterkwaliteit. Het gaat ze vooral om de functies. Waterexperts die ik interviewde spraken niet over één soort gebied of één soort maatregel. Sponzen overal! Hier zit het lastige: als een woord té populair wordt, kan het overgebruikt of verkeerd gebruikt raken. Iedereen heeft dus zijn eigen “spons” — mooi, maar ook verwarrend. Youhou! *klap* *klap* *klap* Sponzen overal! En worden mensen gecompenseerd als zij land of inkomen opgeven? Boeren, natuur, industrie, recreatie — iedereen kijkt anders naar het land. Ruimte maken doen we samen. Hoe verstedelijkt is het gebied? Wat voor klimaat heb je - vochtig of droog? En hoe makkelijk neemt de bodem water op? Wat zijn de problemen hier? Wat voor toekomst willen bewoners en bestuurders? De woorden die we kiezen beïnvloeden hoe we over water denken, en hoe we ermee leren leven. Er bestaat geen kant-en-klare sponsoplossing. Het vraagt om testen, aanpassen en geduld. “Spons” is misschien maar één woord, maar het helpt ons een toekomst te verbeelden waarin mens en natuur het landschap samen vormgeven — slimmer en eerlijker. Niets is perfect. Sponsmaatregelen kosten ruimte — soms betekent dat minder plek voor landbouw of woningen. Dan moeten we zorgvuldige keuzes maken. Wie betaalt aanleg en onderhoud? Sponsmaatregelen kunnen natuurlijk zijn, zoals wetlands, rivieren, bossen of gezonde bodems, maar ook door mensen gemaakt, zoals natuurinclusieve landbouw of slimme stadsontwerpen. Maar ze werken alleen als ze passen bij de lokale omstandigheden. En om impact te hebben, moeten er veel tegelijk worden toegepast in het landschap.