MOLIYAVIY NAZORAT – MOLIYAVIY SIYOSATNING MAJBURIY ELEMENTI SIFATIDA

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 02, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL Azimjon Meyliyev Murodulla O’g’li Samarqand iqtisodiyot va servis instituti assistent Abdirasulova Marg’uba Xolmurodovna, Abdullayeva Nafisa Ikrom qizi Samarqand Davlat Iqtisodiyot va Servis Instituti IRB-S-122 guruh talabalari MOLIYAVIY NAZORAT – MOLIYAVIY SIYOSATNING MAJBURIY ELEMENTI SIFATIDA Annotatsiya: Moliyaviy nazoratning mohiyati, uning moliyaviy siyosatdagi o‘rni hamda iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashdagi ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, moliyaviy nazorat turlari, shakllari va ularning davlat moliyasini boshqarishdagi roli tahlil qilingan. Muallif moliyaviy nazorat tizimini takomillashtirish bo‘yicha ayrim takliflarni ilgari suradi. Moliyaviy nazoratning asosiy maqsadi — davlat moliyaviy resurslaridan oqilona, maqsadli va samarali foydalanilishini ta’minlashdir. Maqolada moliyaviy nazorat turlari, shakllari hamda uning iqtisodiy barqarorlikni mustahkamlashdagi roli tahlil qilinadi. Shuningdek, O‘zbekiston sharoitida moliyaviy nazorat tizimini takomillashtirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan islohotlar ham yoritilgan. Kalit so‘zlar: Moliyaviy siyosat, moliyaviy nazorat, byudjet, iqtisodiy barqarorlik, davlat moliyasi, nazorat mexanizmi, audit, samaradorlik. Аннотация: Освещается сущность финансового контроля, его роль в финансовой политике, а также его значение в обеспечении экономической стабильности. Также проанализированы виды, формы финансового контроля и их роль в управлении государственными финансами. Автор выдвигает некоторые предложения по совершенствованию системы финансового контроля. Основная цель финансового контроля - обеспечение рационального, целенаправленного и эффективного использования финансовых ресурсов государства. В статье анализируются виды, формы финансового контроля и его роль в укреплении экономической устойчивости. Освещены также проводимые реформы по совершенствованию системы финансового контроля в условиях Узбекистана. Ключевые слова: финансовая политика, финансовый контроль, бюджет, экономическая стабильность, государственные финансы, механизм контроля, аудит, эффективность. Annotation: The essence of financial control, its role in financial policy and its importance in ensuring economic stability are covered. The types, forms of financial control and their role in the management of Public Finance have also been analyzed. The author puts forward some proposals for improving the financial control system. The main goal of financial control is to ensure the rational, purposeful and effective use of state financial resources. The article analyzes the types, forms of financial control and its role in strengthening economic stability. The reforms JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 02, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL carried out to improve the system of financial control in the conditions of Uzbekistan are also covered. Keywords: Financial Policy, financial control, budget, economic stability, Public Finance, control mechanism, audit, efficiency. Kirish Mamlakat iqtisodiyotini rivojlantirish va barqaror moliyaviy tizimni shakllantirishda moliyaviy siyosat muhim o‘rin tutadi. Ushbu siyosatning ajralmas tarkibiy qismi bu — moliyaviy nazorat hisoblanadi. Moliyaviy nazorat orqali davlat moliya resurslaridan oqilona va maqsadli foydalanilishini, byudjet intizomiga rioya etilishini, moliya sohasida qonunchilikka amal qilinishini ta’minlaydi. Bugungi kunda iqtisodiy islohotlarning chuqurlashuvi, byudjet mablag‘larining hajmi ortib borayotgani sharoitida moliyaviy nazoratning ahamiyati yanada ortib bormoqda. Shu bois, moliyaviy nazoratning samarali ishlashini ta’minlash davlat moliyaviy siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Mamlakat iqtisodiyotini samarali boshqarish va barqaror moliyaviy tizimni shakllantirishda moliyaviy siyosat muhim o‘rin tutadi. Ushbu siyosatning eng muhim tarkibiy qismi — moliyaviy nazorat bo‘lib, u moliyaviy resurslardan oqilona va maqsadli foydalanilishini ta’minlaydi. Moliyaviy nazorat orqali davlat, xo‘jalik yurituvchi sub’yektlar hamda byudjet tashkilotlari faoliyatida moliyaviy intizom, qonuniylik va samaradorlikni oshirishga erishiladi. Bugungi kunda bozor iqtisodiyotiga o‘tish jarayonining chuqurlashuvi, byudjet mablag‘lari hajmining ortib borishi va davlat xarajatlarining ko‘payishi sharoitida moliyaviy nazoratning ahamiyati yanada ortmoqda. Shu sababli, moliyaviy nazoratni moliyaviy siyosatning majburiy elementi sifatida o‘rganish dolzarb masala hisoblanadi. U nafaqat davlat moliyasi barqarorligini, balki butun iqtisodiy tizimning samarali faoliyat yuritishini ta’minlashga xizmat qiladi. Muhokama va natijalar Moliyaviy nazorat — bu moliya munosabatlari sohasida qonuniylikni ta’minlash, resurslardan oqilona foydalanishni kuzatish va tahlil qilish jarayonidir. U nafaqat davlat byudjeti, balki korxona va tashkilotlarning moliyaviy faoliyatini ham qamrab oladi. Moliyaviy nazoratning asosiy maqsadlari: davlat moliyasining barqarorligini ta’minlash; byudjet mablag‘laridan maqsadli foydalanilishini nazorat qilish; moliyaviy huquqbuzarliklarning oldini olish; iqtisodiy islohotlarni qo‘llab-quvvatlash. JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 02, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL Moliyaviy nazorat davlat, ichki va tashqi, hamda mustaqil (auditorlik) shakllarda amalga oshiriladi. Davlat moliyaviy nazorati – Moliya vazirligi, Hisob palatasi va Soliq qo‘mitasi tomonidan olib boriladi. Ichki nazorat – tashkilotning o‘zida ichki audit yoki buxgalteriya bo‘limi tomonidan amalga oshiriladi. Tashqi nazorat – mustaqil auditorlik tashkilotlari tomonidan o‘tkaziladi. Moliyaviy nazoratning samaradorligi yuqori bo‘lishi uchun quyidagi shartlar zarur: Moliyaviy axborotlarning shaffofligi; Nazorat organlari mustaqilligi; Huquqiy asoslarning takomillashuvi; Zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanish. O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda moliyaviy nazorat tizimini isloh qilish bo‘yicha keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda. Xususan, Hisob palatasi faoliyati kuchaytirildi, davlat xaridlari tizimida ochiqlik va raqobat tamoyillari joriy etildi. Bularning barchasi davlat byudjetining samarali va oqilona ijrosini ta’minlashga xizmat qilmoqda. Xulosa: Moliyaviy nazorat — bu moliyaviy siyosatning ajralmas va majburiy elementi bo‘lib, u mamlakat iqtisodiyotining barqaror rivojlanishida muhim o‘rin tutadi. U orqali davlat moliyaviy resurslarining shakllanishi va ulardan samarali foydalanish jarayonlari nazorat qilinadi, byudjet intizomi mustahkamlanadi hamda moliyaviy intizomsizlikning oldi olinadi. Samarali moliyaviy nazorat tizimi: iqtisodiy resurslardan oqilona foydalanish; byudjet va davlat moliyasining shaffofligini ta’minlash; korrupsiya va moliyaviy suiiste’molliklarning oldini olish; iqtisodiy barqarorlikni mustahkamlash imkonini beradi. Xulosa qilib aytganda, moliyaviy nazoratni takomillashtirish, uni raqamlashtirish va xalqaro standartlarga moslashtirish bugungi kunda moliyaviy siyosatning eng muhim vazifalaridan biri hisoblanadi. Shu orqali davlat moliya tizimi yanada samarali, ochiq va ishonchli bo‘lishi ta’minlanadi. Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati: JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 02, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL 1. O‘zbekiston Respublikasi Byudjet kodeksi. – Toshkent, 2022. 2. “O‘zbekiston Respublikasida davlat moliyasini boshqarish konsepsiyasi”, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ–5635-son qarori, 2020 yil. 3. Karimov A. “Moliyaviy nazoratning nazariy asoslari” – Toshkent: Iqtisodiyot, 2021. 4. Moliya vazirligi rasmiy sayti – www.mf.uz