OROL FOJIASI – INSONIYATNI HUSHYORLIKKA CHAQIRGAN DARS

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 02, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL Latifova Mohinur Farg’ona davlat texnika universiteti ATT fakulteti 1-bosqich talabasi OROL FOJIASI – INSONIYATNI HUSHYORLIKKA CHAQIRGAN DARS Annotatsiya: Ushbu maqolada Orol dengizining qurish sabablari, ekologik va ijtimoiy oqibatlari haqida so‘z yuritiladi. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning BMT minbarida Orol fojiasi haqida bildirgan fikrlari keltirilgan. Maqolada Orolbo‘yi hududida amalga oshirilayotgan ekologik tiklanish loyihalari, xususan “Yashil Orol” tashabbusining ahamiyati yoritilgan. Kalit so‘zlar: Orol dengizi, ekologiya, Orol fojiasi, suv resurslari, Shavkat Mirziyoyev, BMT, Yashil Orol, Orolbo‘yi, tabiatni asrash. Kirish Markaziy Osiyoning yuragida joylashgan Orol dengizi bir paytlar butun mintaqaning faxri edi. U nafaqat go‘zal manzara, balki iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy hayotning ajralmas qismi bo‘lgan. Ammo bugun Orolning o‘rnida qum va tuz bilan qoplangan keng sahro yotibdi. Bu hodisa butun dunyo hamjamiyatini o‘ylantirayotgan ekologik fojialardan biridir. Asosiy qism Orol dengizining qurish sabablari XX asrning 60-yillarida boshlangan. O‘sha davrda Sovet Ittifoqi paxtachilikni kengaytirish maqsadida Amudaryo va Sirdaryo suvlaridan ortiqcha foydalanishni yo‘lga qo‘ygan. Suvlar sug‘orish tizimlariga burilib yuborilganligi sababli Orolga boradigan suv keskin kamaygan. Natijada dengiz sathi pasayib, suv sho‘rlanib ketgan. Orol dengizining qurishi nafaqat tabiat, balki inson hayotiga ham jiddiy ta’sir ko‘rsatdi. Baliqchilik xo‘jaliklari yo‘qoldi, minglab odamlar ish joyidan ayrildi, ko‘plab qishloqlar bo‘shab qoldi. Eng xavflisi, qurigan dengiz tubidan ko‘tarilayotgan tuz va kimyoviy moddalar shamol orqali yuzlab kilometr masofaga tarqalib, havoni, suvni va yerlarni ifloslamoqda. Bu holat Orolbo‘yi aholisi salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatib, nafas olish va yurak-qon tomir kasalliklarini ko‘paytirdi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Orol muammosini xalqaro miqyosga olib chiqdi. U Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasining 75-sessiyasida so‘zlagan nutqida shunday degan edi: “Orol dengizi fojiasi – bu faqat O‘zbekiston yoki Markaziy Osiyo xalqlari muammosi emas, bu butun insoniyatning fojiasidir. Biz bu darsdan to‘g‘ri xulosa chiqarishimiz, tabiat bilan uyg‘un yashashni o‘rganishimiz zarur.” Prezidentning ushbu so‘zlari butun dunyoda katta aks-sado berdi. BMT Orolbo‘yi mintaqasini “Ekologik innovatsiyalar va texnologiyalar hududi” deb e’tirof etdi. Bu qaror Orol atrofidagi hayotni tiklash, yangi ekologik g‘oyalarni sinovdan o‘tkazish uchun keng imkoniyat yaratdi. JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 02, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL Bugungi kunda “Yashil Orol” loyihasi doirasida dengizning qurigan tubida millionlab daraxtlar ekilmoqda. Bu o‘simliklar chang va tuz bo‘ronlarini kamaytirish, tuproqni mustahkamlash hamda yangi yashil makon yaratishda muhim ahamiyat kasb etmoqda. Shuningdek, aholining turmush sharoitini yaxshilash, ichimlik suvi tizimini yangilash, yangi ish o‘rinlari yaratish bo‘yicha ham ko‘plab ishlar olib borilmoqda. Xulosa Xulosa qilib aytganda, Orol fojiasi bizga bitta haqiqatni eslatadi: tabiatni asrash har bir insonning burchidir. Insoniyat tabiat bilan raqobatlashmasdan, balki uni asrab, uyg‘un yashash yo‘lini tanlasa, kelajakda bunday fojialarning oldi olinadi. Orol bugun og‘riqli dars bo‘lishi mumkin, ammo bu darsdan o‘rganilgan saboqlar ertangi avlodlar uchun umid va yashil hayot ramziga aylanishi lozim.