КОНТЕНТ АТТРАКТИВЛИГИДА ВИРАЛЛИКНИНГ АҲАМИЯТИ

Results of National Scientific Research International Journal 2025 Volume 4| Issue 10 SJIF5.8, Researchbib 10.7 ISSN: 2181-3639 https://academicresearch.ru/index.php/inrnsr/index 5 Аннотация: Мақолада аудитория эътиборини жалб этиш, яъни контент аттрактивлигида вираллик (вируслилик) тушунчасининг аҳамияти устувор экани очиб берилган. Шунингдек, виралликнинг таъминланиши учун зарур талаблар кўрсатиб берилган. Калит сўзлар: аттрактивлик, вираллик, контент, Интернет, пост, аудитория. Abstract: The article reveals that the importance of the concept of virality (virality) is the priority in attracting the attention of the audience, that is, in the attractiveness of the content. Also, the necessary requirements for ensuring virality are indicated. Keywords: attractiveness, virality, content, Internet, post, audience. Кириш Контент аттрактивлиги бугун ғоят долзарб аҳамият касб этган. Чунки замонавийликнинг айни босқичида оммавий ахборот воситалари айнан тайёрланган контентни тарқатиш жараёнида мисли кўрилмаган рақобатга дуч келмоқдалар. Чунки аудитория эътиборини оддий йўл билан жалб қилиб бўлмайди. Бевосита аттрактивлик тушунчасига тўхталадиган бўлсак, рус олимлари О.И. Максименко ва В.В. Подрядовойнинг назарияларига кўра, лингвистик КОНТЕНТ АТТРАКТИВЛИГИДА ВИРАЛЛИКНИНГ АҲАМИЯТИ Ёшин Комилович Ҳакимов, Ўзбекистон Журналистика ва оммавий коммуникациялар университети, Журналистика факултети, Ҳарбий ва спорт журналистикаси кафедраси катта ўқитувчиси. Тошкент, Ўзбекистон телефон: +77 184-64-90 (телеграмм 99 884-64-90) электрон почта: [email protected] Results of National Scientific Research International Journal 2025 Volume 4| Issue 10 SJIF5.8, Researchbib 10.7 ISSN: 2181-3639 https://academicresearch.ru/index.php/inrnsr/index 6 аттракция – лингвистик объектнинг хусусияти, унда мавжуд бўлган хабар йўналтирилган аудиториянинг диққатини жалб қилиш дегани [1]. Биз эса аттрактивликни – тайёрланган контентнинг жозибадорлиги, аудитория эътиборини максимал тортиши, яъни ўзига жалб қилиши, дедик. Бугунги Интернет ривожланган ва ахборотни тўплаш, қайта ишлаш ҳамда тарқатишнинг янги турига бўлган талаблар ўзгариб, онлайн нашрлар пайдо бўлган даврда эса аттрактивликнинг аҳамияти янада ортган. Интернет технологияларининг кенг кўламда ривожланиш жараёнида аттрактивлик бўйича ҳам янгича усулларга мурожаат қилинмоқда. Шулардан бири бевосита жозибадорлик ва эътиборни тортишга қўшимча ҳисса қўшадиган вираллик (вируслилик) тушунчасидир. Асосий қисм Вираллик – бу ҳар қандай шаклдаги ахборот элементига рухсат берувчи (тасвир, видео, матн ва ҳ.к. кўринишдаги) сифат, унинг турли каналлар орқали қисқа вақт ичида максимал тарқалиш имконини олиши [2]. Атаманинг асосий маъноси ахборотнинг оммавий ахборот воситалари ёки интернет орқали жуда тез тарқалишини англатади. Яъни вираллик сўзи “вирус” сўзига ўхшаш бўлиб, аслида ҳам шу сўз билан боғлиқ ва Интернетда ёки ижтимоий тармоқларда ахборотнинг тез тарқалишини англатади. Бу ахборот, видео, пост ёки бошқа контентнинг жуда кўп одамга қисқа вақт ичида етиб боришини, яъни тарқалиб кетишини билдиради. Масалан: бирорта пост ёки видеони кўплаб одамлар бир-бирига улашиши натижасида у бир зумда миллиардлаб одамларнинг қўлига етиб бориши мумкин. Энг асосийси, бу ишни бирор таҳририят эмас, аудиториянинг ўзи бажармоқда. Яъни ахборот қабул қилувчи ўзига маъқул келган контентни бошқа танишларига ҳам улашади. Ўз навбатида улар ҳам бошқалар билан баҳам кўради. Шу жиҳатдан у тез тарқаладиган “вирус” тушунчасига ўхшаш кўринишда айтилади. Results of National Scientific Research International Journal 2025 Volume 4| Issue 10 SJIF5.8, Researchbib 10.7 ISSN: 2181-3639 https://academicresearch.ru/index.php/inrnsr/index 7 Интернет технологияларининг ривожлангани туфайли тақдим этилаётган имкониятлар сабаб, ижтимоий тармоқлардаги постлар ва видеолар виралликка жадал эришиши мумкин, чунки улар тезда бошқаларга улашилади. Савдо соҳасида эса вираллик интернет-маркетингнинг муҳим таркибий қисми бўлиб, компаниялар ўз маҳсулотларини тарғиб қилиш учун фойдаланадилар. Яъни реклама босқичида. Шундай қилиб, агар аттрактивлик ҳар қандай тарқатилган хабарнинг мақсади ва унинг муаллифи эътиборни жалб қилишга интилаётган бўлса, вираллик – бу томошабинлар орасида муваффақият қозониш ва шунга мос равишда машҳурлик даъво қиладиган маълумотларни тарқатиш усули. Merriam-Webster луғатига кўра, "вирусли" сўзи биринчи марта 1937 йилда тез тарқаладиган вирусни тасвирлаш учун ишлатилган [3]. Кейинчалик бу атама ижтимоий тармоқларда тез ва оммавий равишда тарқаладиган (матн, фотосурат, видео) контентларга нисбатан қўлланила бошланди. В.В. Дабежа вирусли ахборот феноменини ўрганишнинг учта тарихий босқичини белгилайди: 1. Ноосферик (XIX аср охири – ХХ аср бошлари) – турли хил маълумотларни идрок этиш орқали тарқаладиган ягона ахборот майдони ва юқумли касаллик ҳақидаги ғояларнинг пайдо бўлиши; 2. Меметик (1970 – 2000 йиллар) – “мем” атамасининг илмий муомалага киритилиши, меметиканинг пайдо бўлиши ва ривожланиши; 3. Тармоқ (2009–2010-йиллар – ҳозирга қадар) – Интернетда вирусли маълумотларни тарқатиш (ижтимоий тармоқлар, онлайн нашрлар, блоглар) [4]. Ушбу маълумотларни умумлаштириб айтадиган бўлсак, демак вираллик – ҳар қандай ахборот элементи (тасвир, видео, матн) турли каналлар орқали қисқа вақт ичида потенциал аудиторияга максимал даражада тарқатиш имконини берувчи контент хусусиятидир. Results of National Scientific Research International Journal 2025 Volume 4| Issue 10 SJIF5.8, Researchbib 10.7 ISSN: 2181-3639 https://academicresearch.ru/index.php/inrnsr/index 8 A.Е.Ярославцеванинг таъкидлашича, контентнинг вираллиги қанчалик юқори бўлса, кенг тарқалиш эҳтимоли шунчалик юқори бўлади. Бу фойдаланувчиларнинг барқарор қизиқишини таъминлайди ва минимал ҳаракат билан потенциал ўқувчиларни жалб қилишга ёрдам беради. Шу сабабли, янги давр медиаси мумкин бўлган энг вирусли контентни яратишга интилади [5]. Шуни қўшимча қилиш керакки, бу истак фақат ижтимоий тармоқлардаги медиа аккаунтлари учун (сайтга ҳаволаларсиз) ва томошабинларни нашр сайтига жалб қилиш, одатда маълум бир материалга, яъни таҳририятнинг ижодий маҳсулотини тарғиб қилиш мақсадида чоп этиладиган постларга ҳам тааллуқли. Й. Бергер моделига кўра, ўзини вирусли деб даъво қиладиган ҳар қандай ахборот ижтимоий аҳамиятга эга, ассоциациялар, ҳиссиётлар, омма учун очиқлик, амалий аҳамиятга эга ёки тарихга боғлиқ бўлиши керак [6]. Қуйида ижтимоий тармоқларда кенг тарқатиш учун хабар ёзишда кўрсатма ҳисобланиши мумкин бўлган ушбу тузилманинг таркибий қисмларини тақдим этамиз ва шарҳлаймиз. Ижтимоий қиймат Бу шахс ёки жамият онгига маълум бир фикрни киритиш зарурлиги ғоясига асосланади. Ғоя онгни ҳаракатга келтиради ва аста-секин таъсири ошиб, ҳаракатга киришиш учун сабаб бўлади. Триггерлар Бу бирор нарсани эслаб қолишга ундайдиган уюшмалар. Истеъмолчи қанчалик кўп уюшмаларга эга бўлса, улар қанчалик кучли бўлса, хабар шунчалик аниқ бўлади. Эмоциялар Results of National Scientific Research International Journal 2025 Volume 4| Issue 10 SJIF5.8, Researchbib 10.7 ISSN: 2181-3639 https://academicresearch.ru/index.php/inrnsr/index 9 Эмоциялар (ҳиссиётлар)нинг қайсидир бири эмас, муҳими унинг борлиги: қўрқув, табассум, қувонч, илҳом ва ҳоказо. Яъни фақат ҳистуйғуларни уйғотадиган нарса тарқалиш имкониятига эга. Жамият "Ҳамма шундай қилади, шунинг учун биз ҳам бу ҳақда ўйлаб, унга эргашишимиз керак." Aмалий қиймат Улар тарқатмоқчи бўлган нарса инсон ёки жамият учун қандайдир фойда келтириши керак. Ҳикоялар Яхши ҳикоялар (медиаматнлар) аудиторияда шубҳасиз, қизиқиш уйғотади, тафсилотларни аниқлаштириш ва уларни муҳокама қилиш истаги пайдо бўлади. Ва бу хусусиятларнинг барчаси вируслилик учун жуда яхши, чунки одамлар қизиқарли ҳикояларни тарқатишни яхши кўрадилар [7]. Тарқатилаётган хабарда ушбу ўзига хос хусусиятлар мавжуд бўлиши унинг вирусли бўлиш эҳтимолини оширади. Л. Г. Aнтонова виртуаллик ва вируслилик ҳодисаларини ўрганиб, шундай дейди: Aгар контент вируслига айланса, бу фойдаланувчиларга тегишли эканлигини англатади. Яъни у фойдаланувчи учун қизиқ, қайсидир жиҳатига кўра фойдали. Бинобарин, нашр муаллифи маълум бир лаҳзадаги томошабинлар кайфияти ва унинг эҳтиёжларини ҳис қила олган. Бундай мазмунли контент баъзан уни биринчи бўлиб нашр этган шахснинг "иродасига қарши" тарқала бошлайди [8]. Муваффақиятли постлар амалиётини тушуниш ва таҳлил қилиш ижтимоий медиа тармоқлари томонидан аудитория орасида кенг тарқалган нашр услубида қўлланилиши ва ривожланиши мумкин. В.В. Федоров ўз асарларида ижтимоий тармоқлардаги контент билан ўзаро алоқада бўлган фойдаланувчиларнинг хулқ-атвор хусусиятларини Results of National Scientific Research International Journal 2025 Volume 4| Issue 10 SJIF5.8, Researchbib 10.7 ISSN: 2181-3639 https://academicresearch.ru/index.php/inrnsr/index 10 ўрганади. Чоп этилган ахборотга комментарийлар сони ортиб бормоқдами, демак булар вируслиликка сезиларли таъсир кўрсатадиган оригинал медиамаҳсулотни ташкил қиляпти. Нашр муаллифининг вазифаси ўзининг журналистик маҳсулотидан фойдаланиб, ижтимоий тармоқларда муҳокама қилиш учун мос майдон яратишдир. Ёки комментарийлар орқали истеъмолчининг маълум бир пост остида ўз мавжудлигини кўрсатиш истагини уйғотинг [9]. Н.Ю. Бородулинанинг таъкидлашича, хабар қандай бўлишидан қатъи назар, Интернетда фаол тарқатилган пайтдан бошлаб вирусга айланади. Муаллиф оғзаки ва оғзаки бўлмаган воситаларнинг тўғри комбинацияси муҳимлигини таъкидлаб кўрсатади. Вирусли рекламанинг экспоненциал тарқалишига оғзаки ва оғзаки бўлмаган, шу жумладан аудиовизуал воситалар ва усулларнинг комбинацияси ёрдам беради [10]. Р.Салаверрия “вирусли журналистика” атамасини янгиликларни танлаш ва ишлаб чиқариш жараёнига таъсир кўрсатувчи янги ахборот парадигмасини ифодалаш учун ишлатади ва ўзгаришларни ижтимоий тармоқлардан аниқ мақсадларда интенсив фойдаланиш ва ўта рақобат муҳитида янгиликлар муваффақиятини оширишга қаратилган ўзига хос усуллар билан боғлайди. Тадқиқотчининг сўзларига кўра, оммавий ахборот воситалари тарқатиш каналларидан фойдаланиш усулларини такомиллаштирди: улар фойдаланувчини линк устига босишга ёки уларни баҳам кўришга “мажбурлаш”га интиладиган айёр сарлавҳалардан фойдаланадилар. Бошқача қилиб айтганда, таҳририятдагиларнинг мақсади осон тарқаладиган вирал журналистик контент яратишдир [11]. Контентнинг вируслилигига ҳисса қўшиши мумкин бўлган баъзи хусусиятлар: • Позитивлик ва юмор. Позитив ҳис-туйғулар одамларда кучлироқ акс садо беради, шунинг учун бундай контент тез-тез баҳам кўрилади. Results of National Scientific Research International Journal 2025 Volume 4| Issue 10 SJIF5.8, Researchbib 10.7 ISSN: 2181-3639 https://academicresearch.ru/index.php/inrnsr/index 11 • Провокация. Хавфли ёки ғайриоддий контент қизиқиш ва "тақиқланганлик" туйғусини оширади. • Эксклюзивлик. Ноёб кириш - аудиторияни жалб қилишнинг яхши усули. • Тренд. Замонавий нарсаларнинг вирусга айланиш эҳтимоли юқори. • Ҳаётийлик. Мазмун шундай бўлиши керакки, инсон бошқа нарсалардан тўхтаб, ҳаётнинг глобал муаммолари ҳақида ўйлашни хоҳлайди. • Туртки берадиган. Aгар контент кучли ҳис-туйғуларни (ижобий ёки салбий) уйғотса, у вирусга айланиш учун барча имкониятларга эга. • Драматик. Бундай ҳикоялар афсус, қайғу-ҳасрат уйғотади, улар баҳам кўрилади, ҳамдардлик билдирилади [12]. С.Раисон тадқиқотига кўра, 73% ҳолларда қабул қилувчи мақоланинг ўзини эмас, балки сарлавҳани тарқатади [13]. Замонавий оммавий ахборот воситаларининг жозибали сарлавҳалари кўпинча янгиликларни тарқатиш функциясига мос келади, бу уларнинг ахборот маконидаги аҳамиятини кўрсатади. Хулоса Хулоса қилиб айтганда, замонавий медиада тарқатилаётган ҳар қандай контентда аттрактивлик зарурати аниқ, чунки ишлаб чиқарилган контент диққатни жалб қилиши керак. Aттрактивлик аудиториянинг ишончсизлик тўсиқларини енгиб ўтишига ёрдам беради ва ахборот бозорининг ҳаддан ташқари юкланишида сезиларли бўлади. Вируслилик аттрактив хабарни тарқатишга қўшимча ёрдам беради. Сарлавҳа ёки хабарнинг бу хусусияти материал аудиториясини геометрик прогрессда ошириши мумкин. Фойдаланилган адабиётлар 1. Максименко О.И., Подрядова В.В. Аттрактивность в теории языка // Ученые записки Национального общества прикладной лингвистики. 2013. № 1 (1). С. 66–73. Results of National Scientific Research International Journal 2025 Volume 4| Issue 10 SJIF5.8, Researchbib 10.7 ISSN: 2181-3639 https://academicresearch.ru/index.php/inrnsr/index 12 2. Nahon K., Hemsley J., Walker S., and Hussain M. Fifteen Minutes of Fame: The place of blogs in the life cycle of viral political information. Policy & Internet 3, 1. 2011. 3. https://www.merriam-webster.com/ /viral 4. Дабежа В. В. Изучение феномена вирусной информации: к истории вопроса / В. В. Дабежа // Профессиональная культура журналиста цифровой эпохи: материалы Всерос. науч.-практ. конф. с междунар. участием. – Екатеринбург: Изд-во Урал. ун-та, 2017. С. 110–114. 5. Ярославцева А.Е. Виральность как эффективный инструмент привлечения аудитории медиа //Журналистика в 2018 году: творчество, профессия, индустрия: сборник материалов международной научнопрактической конференции. М.: Фак. журн. МГУ, 2019. С. 563–565. 6. Berger J & Milkman, K, 2012 “What Makes Online Content Viral?”. Journal of Marketing Research: April 2012, Vol. 49, No. 2. 7. Berger J & Milkman, K, 2012 “What Makes Online Content Viral?”. Journal of Marketing Research: April 2012, Vol. 49, No. 2. 8. Антонова Л.Г. Виральность и виртуальность как принципы нового содержания в современных медиа Материалы IV Всероссийской научной конференции. Под редакцией Е.А. Федоровой. 2020. С. 91–94 9. Федоров В. В. Номадическая характеристика коммуникативного поведения пользователей социальных сетей, Журналістыка-2017: стан, праблемы і перспектывы : матэрыялы 19-й Міжнароднай навуковапрактычнай канферэнцыі, Мінск, 16–17 ноября 2017 года. С. 375–378 10. Бородулина Н. Ю. Лингвистические средства в обеспечении продвижения вирусной рекламы / Н. Ю. Бородулина, М. Н. Макеева, Е. А. Гуляева // Филологические науки. Вопросы теории и практики. – 2017. – № 91 (75). С. 87–89. Results of National Scientific Research International Journal 2025 Volume 4| Issue 10 SJIF5.8, Researchbib 10.7 ISSN: 2181-3639 https://academicresearch.ru/index.php/inrnsr/index 13 11. Salaverria R. Periodismo en 2014: balance y tendencias /// Cuadernos de Periodistas, 2015, 29. 12. Бобров В.А., Бородина Е.С. Вирусный контент и его характеристики // Человек. Культура. Общество. Материалы X Международной научнопрактической конференции. Под редакцией Н.В. Розенберг. 2020. С. 186–190. 13. Rayson S. We Analyzed 100 Million Headlines. Here’s What We Learned (New Research)» URL: https://buzzsumo.com/blog/most-shared-headlinesstudy/#section-81