ANDIJON BOLALARIDA YUZ-JAG' SOHASINING ANATOMIK-FIZIOLOGIK XUSUSIYATLARINI HISOBGA OLGAN HOLDA ANKILOGLOSSIYANING TARQALGANLIGI

SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 12 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal Noyabr, 2025 108 DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17578064 ANDIJON BOLALARIDA YUZ-JAG‘ SOHASINING ANATOMIKFIZIOLOGIK XUSUSIYATLARINI HISOBGA OLGAN HOLDA ANKILOGLOSSIYANING TARQALGANLIGI Mirxayidov M.M Toshkent xalqaro Kimyo universiteti terapevtik stomatologiya kafedrasi mudiri (PhD) Urayimov B.U Andijon davlat tibbiyot instituti, stomatologiya fakulteti magistratura talabasi ANNOTATSIYA Maqola yuz-jag‘ sohasining anatomik va fiziologik xususiyatlarini hisobga olgan holda 5 yoshdan 13 yoshgacha bo‘lgan bolalarda ankiloglossiyaning tarqalishini o‘rganishga bag‘ishlangan. Til motorikasini o‘rganish uchun funksional testlar taklif etilgan va ularni baholash 4 balli tizimda amalga oshiriladi. Tadqiqotlar Etika qo‘mitasining tavsiyalarini hisobga olgan holda ota-onalarning yozma roziligi olinganidan so‘ng amalga oshirildi. Ankiloglossiyaning tarqalishi Andijonda tekshirilgan bolalar sonining (6,96 ± 0,053) % ni tashkil etishi aniqlandi. Tekshirilganlarning deyarli barchasida jarrohlik davolashni talab qiladigan tilning motor funksiyasi buzilganligi qayd etilgan. Tayanch so‘zlar: ankiloglossiya, bolalarda tish qatorlari anomaliyalari, tilning harakat funksiyasi. SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 12 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal Noyabr, 2025 109 Asosiy stomatologik kasalliklarning tarqalishini o‘rganish aholiga stomatologik yordam ko‘rsatishni rivojlantirish va takomillashtirish konsepsiyasining asosini tashkil etadi [9]. Jag‘-yuz sohasining keng tarqalgan anomaliyalari qatoriga ankiloglossiya kiradi va turli mutaxassislarning ma’lumotlariga ko‘ra, u bolalar aholisining 3 dan 22% gacha uchraydi [1]. Hozirgi vaqtda til yuganchasi birikish anomaliyasining 4 ta asosiy turi ajratilgan. Birinchi turga tilning klassik shakli ko‘rinishidagi "yurakcha." Ikkinchi turida rasm qayd etilgan, yuganchaning til uchiga yaqin joyda o‘rilishi hisobiga "ikkiga ajralgan til" hosil bo‘ladi. Yuganchaning uchinchi turida u yupqa membrana ko‘rinishida bo‘ladi. Yuganchaning to‘rtinchi turi tilning o‘rta qismi belbog‘ bilan harakatsizlantirilganligi bilan tavsiflanadi [2].Tadqiqotchilarning fikriga ko‘ra, ankilogloziya yuz-jag‘ sohasining anatomik va funksional buzilishlariga hissa qo‘shadi [5, 6]. Shu bilan birga, oldingi tishlarning kraudingi (to‘planishi) tufayli okklyuzion munosabatlar patologiyasi kuzatiladi [7].Ko‘pincha tilni oldingi tishlar orasiga qo‘yishning zararli odatlari shakllanadi va natijada vertikal kesuvchi disokklyuziya yuzaga keladi [4]. Tilning g‘ayritabiiy joylashuvi kesishgan okklyuziyaning shakllanishiga va pastki tish yoyining markaziy kuraklararo nuqtasining siljishiga olib kelishi qayd etilgan [11, 12].Ankiloglossiyada funksional buzilishlardan, odatda, yutishning infantil turi va tovush talaffuzining buzilishi keng tarqalgan [3, 8].Tilning qisqa yuganchasini plastika qilish turli yoshdagi bolalarni ortodontik davolashning asosiy bosqichidir. Shu munosabat bilan, tug‘ma patologiyasi bo‘lgan bolalarni kompleks davolashda zamonaviy jarrohlik davolash usullari taklif etilgan va ularning samaradorligi ko‘rsatilgan [10].Shu bilan birga, biz Andijon shahridagi bolalarda ankiloglossiyaning tarqalishi to‘g‘risida ma’lumotlarni uchratmadik, bu patologiyaning yoshi va klinik ko‘rinishining xususiyatlarini hisobga olgan holda, ushbu tadqiqotning dolzarbligi va maqsadini belgilab berdi. SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 12 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal Noyabr, 2025 110 ISHDAN MAQSAD Andijon shahridagi bolalarda yuz-jag‘ sohasining anatomo-fiziologik xususiyatlarini hisobga olgan holda turli yosh guruhlarida ankiloglossiyaning tarqalishini aniqlash. TADQIQOT METODIKASI 5 yoshdan 13 yoshgacha bo‘lgan 250 nafar bola tekshiruvdan o‘tkazildi va ular 3 guruhga bo‘lindi. Birinchi guruhga sut tishlari prikusli (5-6 yosh) bolalar kiritildi. Ikkinchi guruhni tishlar almashinuvi davridagi (6-12 yosh) bolalar tashkil etdi. 3-guruh bolalarida sut tishlarini doimiy tishlar bilan almashtirish yakunlandi (12 yoshdan katta). Tekshirilgan bolalarning umumiy sonidan 174 nafar ankilogloziyaning turli tiplari bo‘lgan shaxslar ajratib olindi, ular klinik ko‘rinishni hisobga olgan holda 4 ta kichik guruhga bo‘lindi. Tilning harakat funksiyasi 5 ta test yordamida baholandi, ular 4 ballik tizimda baholandi. Birinchi sinov mashq o‘tkazishdan iborat bo‘lib, bunda boladan chiqarilgan tilni burun uchiga ko‘tarish so‘ralgan. Ikkinchi mashq til uchi bilan tanglayni oldindan orqaga ("shiftni bo‘yaymiz") o‘tkazishdan iborat edi. Uchinchi sinamada bemordan til uchi bilan yuqori tishlarni sanashni so‘rashdi, shunda ular til yuzasiga tegadi. "Ot choptirish" deb nomlangan to‘rtinchi mashqni bola tili bilan taqillatgan holda bajargan. Beshinchi sinamada boladan tilini chiqarish va o‘ngga-chapga harakat qilish so‘raldi. Agar sinov o‘tkazilmagan bo‘lsa, natija 1 ball bilan baholandi. Sinama qoniqarli bajarilganda 2 ball qo‘yildi. Sinov kichik xatolar bilan bajarilganda natija 3 ball bilan baholandi, sifatli va to‘liq bajarilgan mashq uchun esa to‘rt ball qo‘yildi.Barcha tadqiqotlar Etika qo‘mitasi talablariga muvofiq ota-onalarning yozma roziligidan so‘ng o‘tkazildi.Tadqiqot natijalari mutaxassislar tavsiyalarini hisobga olgan holda shaxsiy kompyuterda umumiy qabul qilingan statistik tahlil usullari bilan qayta ishlandi. SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 12 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal Noyabr, 2025 111 1-jadval Tadqiqot guruhlaridagi bolalarda ankiloglossiyaning tarqalishi Tadqiqot guruhi Kichik guruhlardagi bemorlar soni 1-kichik guruh 2-kichik guruh 3-kichik guruh 4-kichik guruh abs. % abs. % abs. % abs. % 1. 24. 13,79 ± 0,37 28. 16,09 ± 0,40 11. 6,32 ± 0,25 2. 1,15 ± 0,11 2. 10. 5,74 ± 0,24 21. 12,07 ± 0,35 13. 7,47 ± 0,27 3. 1,72 ± 0,13 3. 17. 9,77 ± 0,31 19. 10,92 ± 0,33 18. 10,34 ± 0,32 8. 4,60 ± 0,21 Jami 51. 29,31 ± 0,54 68. 39,08 ± 0,62 42. 24,13 ± 0,49 13. 7,47 ± 0,27 Sut tishlarining prikus davrida ankiloglossiya 65 kishida aniqlandi, bu tekshirilganlarning umumiy sonining (2,60 ± 0,03) foizini yoki til yuganchasi anomaliyalari bo‘lgan bolalar sonining (37,36 ± 0,61) foizini tashkil etdi. Shu bilan birga, 24 kishida "yurakcha" ko‘rinishidagi ankiloglossiya uchradi, bu tekshirilganlarning umumiy sonidan (0,960 ± 0,019) % yoki ankiloglossiyaning turli xil variantlari bo‘lgan bolalar sonidan (13,79 ± 0,37) % ni tashkil etdi. Ankiloglossiyaning ikkinchi turi 28 kishida aniqlandi, (1,120±0,021) %. Ingichka membrana ko‘rinishidagi til yuganchasi sut tishlari prikusli 11 nafar bolada aniqlandi, ankiloglossiyaning to‘rtinchi turi esa ishonchli kam uchradi va faqat 2 holatda aniqlandi. Almashinuvchi tishlov davridagi ikkinchi guruhning 47 nafar bolalarida ankiloglossiya tipining barcha to‘rtta turi ham uchradi, bu tekshirilgan bolalar sonining (1,880 ± 0,027) % ni tashkil etdi. SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 12 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal Noyabr, 2025 112 Tekshirilgan bemorlarda ankiloglossiya klinik ko‘rinishining xususiyatlari 2rasmda keltirilgan.Xuddi birinchi guruhda bo‘lgani kabi, eng ko‘p bolalar ikkinchi turdagi ankiloglossiya bilan bo‘lgan. Ularning mutlaq soni 21 nafarni tashkil etdi, bu nisbiy ekvivalentda tekshirilgan bolalar sonining (0,840±0,018) foizini tashkil etdi. Barcha tekshirilgan bolalarda yuz-jag‘ sohasi qo‘shma patologiyasi (old tishlar joylashuvi anomaliyalari yumshoq to‘qimalar patologiyasi bilan birgalikda) aniqlandi. Shunga qaramay, tilning harakat funksiyasining buzilishi ankiloglossiya bilan bog‘liq edi. Yosh guruhidan qat’i nazar, harakatlarni cheklash darajasi bir xil bo‘lib, odatda ankiloglossiya turi bilan belgilandi. Shu munosabat bilan biz yosh bo‘yicha ma’lumotlarni birlashtirdik va funksional xususiyatlarni kichik guruhlar bo‘yicha balli baholashni hisobga olgan holda, ya’ni ankiloglossiya turini hisobga olgan holda ko‘rib chiqdik (1-jadval). a b v g Rasm. Ankiloglossiyaning anatomik xususiyatlari 1-tur (a), 2-tur (b), 3-tur (v), 4tur (g) SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 12 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal Noyabr, 2025 113 2-jadval Ankiloglossiyali bolalarda til harakatlarini o‘rganish natijalari Namuna raqami Ankiloglossiyali bolalarda til motorikasining o‘rtacha bali 1-turdagi 2-turdagi 3-turdagi 4-turdagi 1. 1,23 ± 0,12 2,41 ± 0,39 3,05 ± 0,57 1,29 ± 0,15 2. 1,44 ± 0,23 2,54 ± 0,41 3,11 ± 0,54 1,37 ± 0,18 3. 2,03 ± 0,34 2,62 ± 0,39 3,32 ± 0,28 1,55 ± 0,34 4. 1,29 ± 0,21 1,47 ± 0,32 2,98 ± 0,33 1,39 ± 0,09 5. 1,47 ± 0,32 2,08 ± 0,36 3,42 ± 0,34 1,44 ± 0,35 Ankiloglossiyali bolalar uchun til motorikasini aniqlaydigan deyarli barcha sinovlarni o‘tkazish qiyin bo‘ldi.Eng yaxshi ko‘rsatkichlar ankiloglossiyaning uchinchi turida bo‘lgan bolalarda kuzatildi, bunda bolalar taklif etilgan sinamalarni kichik xatoliklar bilan bajara olishdi. Shunday qilib, til yuganchasining birikish anomaliyalari uning motorikasini sezilarli darajada pasaytirdi, bu esa organning funksional xususiyatlarida o‘z aksini topdi. Ankiloglossiya turidan qat’i nazar, bemorlarga jarrohlik davolash, keyinchalik okklyuzion buzilishlarni ortodontik tuzatish va tish-jag‘ yoylari shaklini normallashtirish taklif qilindi. XULOSA O‘tkazilgan davolash natijalari shuni ko‘rsatdiki, ankiloglossiyaning tarqalishi Andijon shahrida tekshirilgan bolalarning umumiy sonining (6,960 ± 0,053) % ni tashkil qiladi. Bolalarning eng kam soni 4-tur ankiloglossiya bilan bo‘lgan, bunda tilning o‘rta qismi tortqi bilan harakatsizlantirildi. Shu bilan birga, til motorikasining buzilishi yaqqol namoyon bo‘ldi va bolalar taklif qilingan barcha sinovlarni deyarli bajara olmadilar. Fikrimizcha, ankiloglossiyaning deyarli barcha turlari kompleks jarrohlik va ortodontik davolashni talab qiladi. SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 12 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal Noyabr, 2025 114 ADABIYOTLAR RO‘YHATI 1. Averyanov S.V., Believskaya R.R., Garayeva K.L. va boshqalar. Tilning qisqa yuganchasi plastikasi ortodontik davolash bosqichi sifatida // Ilmiy munozara: zamonaviy dunyoda innovatsiyalar. - 2015. - No 11-2 (42). - S. 90-94. 2. Berxeeva D.S., Urazova R.Z., Ksembayev S.S. Sravnitelnaya otsenka effektivnosti frenuloplastiki u detey // Prakticheskaya meditsina. - 2009 - No 1 (33). - B. 75-76. 3. Domenyuk D.A., Korobkeev A.A., Vedeshina E.G. Individualizatsiya razmerov zubnix dug u detey v smennom prikus-u. - Stavropol: Izd-vo StGMU, 2016. - 163 b. 4. Domenyuk D.A., Vedeshina E.G. Sovremenniy podxod k vedeniyu istorii bolezni v klinike ortodontii. - Stavropol: Izd-vo StGMU, 2015. - 136 b. 5. Korobkeev A.A., Domenyuk D.A. Anatomicheskiye osobennosti vzaimozavisimosti osnovnix parametrov zubnix dug verxney i nijney chelyustey cheloveka [Elektronniy resurs] // Meditsinskiy vestnik Severnogo Kavkaza. - 2018. - T. 13, No 1. - S. 66-69. - URL: https://doi.org/10.14300/mnnc.2018.13019 6. Korobkeyev A.A., Domenyuk D.A. Variabelnost odontometricheskix pokazateley v aspekte polovogo dimorfizma [Elektronniy resurs] // Meditsinskiy vestnik Severnogo Kavkaza. - 2019. - T. 14, No 1-1. -B.103-107. - URL: https://doi/org/ 10.14300/mnnc.2019.14062 7. Krayushkin A.I. Normalnaya anatomiya golovi i shei: uchebnik dlya studentov stomatologicheskix fakultetov. - M., 2012. 8. Persin L.S. Osnovы proteticheskoy stomatologni detskogo vozrasta - M.: FGOU "VUNMS Roszdrava," 2008. - 192 b. 9. Shkarin V.V., Xalfin R.A. K voprosu standartizatsii okazaniya stomatologicheskoy pomoshi patsiyentam s defektami zubnix ryadov, oslojnennimi deformatsiyami // Problemi standartizatsii v zdravooxranenii. - 2017. - SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 12 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal Noyabr, 2025 115 No 7-8. - S. 55-60. 10. Shkarin V.V., Davыdov B.N., Domenyuk D.A. Neusnimayemыe arxivnыe ortodonticheskiye apparatы dlya lecheniya detey s vrojdennыmi patologiyami chelochnosti - evolyutsiya effektivnosti // Archiv EuroMedica. - 2018. - Vol. 8. no. 1. - S. 97-98. 11. Shkarin V.V., Ivanov S.Y., Dmitrienko S.V., Lepi-lin A.V., Domenyuk S.D. Morfologicheskiye osobennosti kraniofatsialnogo kompleksa u lis s razlichnimi tipami rosta litsevogo skeleta pri transversalnoy anomalii okklyuzii // Archiv EuroMedica. - 2019. - Vol. 9, No 2. - S. 5-16. 12. Shkarin V.V., Grinin V.M., Halfin R.A. Fiziologik okklyuziyali odamlarda kurak tishlar orasidagi markaziy nuqta joylashuvining o‘ziga xos xususiyatlari // Archiv EuroMedica. - 2019. -T. 9, No 2. - S. 165-167.