SHAXSIY O'SISHDA HISSIY INTELLEKTNING ROLI

PROBLEMS AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH Volume 02, Issue 10, 2025 54 PROBLEMS AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH universalconference.us SHAXSIY O‘SISHDA HISSIY INTELLEKTNING ROLI Nabiyeva Madina Buxoro xalqaro universiteti, psixologiya kafedrasi o‘qituvchisi Kalit so‘zlar: hissiy intellekt, shaxsiy o‘sish, empatiya, psixologik barqarorlik, stressni boshqarish, refleksiya, art-terapiya, o‘zini anglash, hissiy savodxonlik. KIRISH Zamonaviy psixologiya so‘nggi yillarda shaxsning muvaffaqiyatli hayoti faqat aqliy salohiyat bilan emas, balki hissiy intellekt darajasi bilan ham belgilanadi degan g‘oyani ilgari surmoqda. R. Goulman, P. Salovey va J. Mayerlarning tadqiqotlarida hissiy intellekt insonning o‘z his-tuyg‘ularini anglash, ularni boshqarish, boshqalar hissiyotlarini tushunish va ijobiy ijtimoiy munosabatlarni shakllantirish qobiliyati sifatida izohlanadi. Hissiy intellekt (EI) o‘smirlik davridan boshlab shaxsiy o‘sish va ijtimoiy moslashuv jarayonida hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Ayniqsa, raqamli makonning kengayishi, virtual muloqotning kuchayishi o‘smirlarning hissiy savodxonligi va emotsional barqarorligini rivojlantirish zaruratini kuchaytirmoqda. Tadqiqotning maqsadi va vazifalari Ushbu tezisning maqsadi — shaxsiy o‘sishda hissiy intellektning ahamiyatini psixologik nuqtai nazardan asoslash, uni rivojlantirish mexanizmlarini aniqlash hamda ta’lim jarayonida hissiy savodxonlikni oshirish yo‘llarini ko‘rsatishdan iborat. Vazifalar quyidagilardan iborat: Hissiy intellekt tushunchasining mazmunini tahlil qilish; O‘smirlik davrida hissiy intellekt shakllanishining psixologik omillarini o‘rganish; Hissiy barqarorlikni rivojlantirishda amaliy mashg‘ulotlarning o‘rnini aniqlash. Tadqiqot metodlari Ishda tahlil, kuzatuv, so‘rovnoma va psixologik suhbat metodlaridan foydalanildi. Shuningdek, D. Goulmanning “Emotional Intelligence” modeli asosida o‘smirlarning hissiy o‘zini anglash va boshqarish ko‘nikmalari baholandi. Tadqiqotda 40 nafar 15– 17 yoshli o‘quvchi ishtirok etdi. Natijalar Tahlillar shuni ko‘rsatdiki, hissiy intellekti rivojlangan o‘smirlar stress holatlarini yengilroq kechiradi, jamoada faolroq bo‘ladi va o‘z fikrini erkin ifoda eta oladi. Ularda o‘z-o‘zini baholash barqaror, ijtimoiy moslashuv darajasi esa yuqori bo‘ladi. PROBLEMS AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH Volume 02, Issue 10, 2025 55 PROBLEMS AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH universalconference.us Shuningdek, hissiy intellekt past bo‘lgan o‘smirlarda quyidagi belgilar kuzatildi: His-tuyg‘ularni ifoda etishda qiyinchilik; Tez asabiylashish va impulsiv xatti-harakatlar; Boshqalar fikrini qabul qilishda muammolar. Amaliy mashg‘ulotlar (refleksiya kundaliklari, art-terapiya, rolli o‘yinlar) yordamida o‘tkazilgan 3 haftalik treningdan so‘ng ishtirokchilarning 68 foizida emotsional o‘zini anglash va boshqarish ko‘rsatkichlari yaxshilangan. Xulosa Hissiy intellekt shaxsning barqaror psixologik rivojlanishida asosiy omillardan biridir. U stressga qarshi tura olish, ijtimoiy moslashuv, muloqot madaniyati va ijobiy fikrlashni shakllantiradi. Ta’lim jarayonida hissiy intellektni rivojlantirish uchun quyidagilar muhimdir: 1. O‘quvchilarda o‘z his-tuyg‘ularini tanish va tahlil qilish odatini shakllantirish. 2. Empatiya va ijobiy muloqot mashg‘ulotlarini o‘tkazish. 3. Art-terapiya, musiqiy va ijodiy faoliyat orqali o‘zini ifoda etish imkoniyatini kengaytirish. 4. Psixolog va pedagoglar hamkorligida hissiy savodxonlik dasturlarini joriy etish. Shunday qilib, hissiy intellektni rivojlantirish o‘smir va yoshlarda sog‘lom psixologik muhit, shaxsiy o‘sish hamda ijtimoiy muvaffaqiyatning poydevorini yaratadi.