IMPROVEMENT OF IMMUNOHEMATOLOGICAL CHARACTERISTICS AND PROPHYLAXIS OF COMORBID HEMORRHAGIC VASCULITIS AND NEPHROPATHY IN CHILDREN

ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-11 376 BOLALARDA GEMORRAGIK VASKULIT VA NEFROPATIYA KOMORBID KECHISHINING IMMUN-GEMATOLOGIK XUSUSIYATLARI VA PROFILAKTIKASINI TAKOMILLASHTIRISH Mamadaliyeva Hilolaxon Olimjon qizi Andijon davlat tibbiyot instituti Gospital pediatriya kafedrasi assistenti Annotatsiya. Bolalarda gemorragik vaskulit (Shenleyn–Genox purpurasi) va nefropatiya komorbid kechishi klinik jihatdan og‘irroq bo‘lib, immun va gematologik tizimlarning chuqur buzilishlari bilan kechadi. Tadqiqotda ushbu kasalliklarda immuno-gematologik ko‘rsatkichlar (IgA, IgG, IgM, CD4+/CD8+, komplement C3, qon elementlari) o‘rganildi. Natijalarda IgA darajasining oshishi, CD4+/CD8+ nisbati pasayishi va komplement tizimi faollashgani aniqlandi. Takomillashtirilgan profilaktika choralari (immunomodulyator terapiya va dispanser kuzatuvi) kasallik relapslarini kamaytirib, buyrak faoliyatini saqlashga yordam berdi. Kalit so‘zlar. gemorragik vaskulit, nefropatiya, bolalar, immun tizim, gematologiya, profilaktika, komorbidlik Аннотация. Коморбидное течение геморрагического васкулита (пурпура Шенлейна–Геноха) и нефропатии у детей характеризуется более тяжелым клиническим проявлением и выраженными нарушениями иммунной и гематологической систем. В исследовании изучены иммуногематологические показатели (IgA, IgG, IgM, соотношение CD4+/CD8+, компонент C3 комплемента, клеточные элементы крови). Выявлено повышение уровня IgA, активация комплемента и снижение CD4+/CD8+ соотношения. Разработанные профилактические меры, включающие иммуномодулирующую терапию и диспансерное наблюдение, способствовали снижению частоты рецидивов и улучшению функции почек. Ключевые слова: геморрагический васкулит, нефропатия, дети, иммунная система, гематология, профилактика, коморбидность Abstract. The comorbid course of hemorrhagic vasculitis (Henoch–Schönlein purpura) and nephropathy in children is associated with more severe clinical manifestations and profound immunehematological disturbances. The study investigated immune and hematological parameters (IgA, IgG, IgM, CD4+/CD8+ ratio, complement C3, and blood indices). Results revealed elevated IgA levels, activation of the complement system, and a reduced CD4+/CD8+ ratio. The improved preventive program — including immunomodulatory therapy and long-term follow-up — reduced relapse frequency and preserved renal function in affected children. Keywords: hemorrhagic vasculitis, nephropathy, children, immune system, hematology, prevention, comorbidity Bolalarda gemorragik vaskulit — kichik tomirlarning immun-kompleks vositasida zararlanishi bilan kechuvchi tizimli kasallik bo‘lib, u asosan maktab yoshidagi bolalarda uchraydi. Kasallikning buyrak zararlanishi (nefropatiya) bilan birgalikda kechishi — ya’ni komorbid holat — og‘ir klinik kechish, uzoq davom etuvchi surunkali jarayon va buyrak yetishmovchiligi rivojlanish xavfi bilan tavsiflanadi. So‘nggi yillarda bu patologiyaning uchrash chastotasi ortib, ularning immun-patogenetik mexanizmlarini chuqur o‘rganish zarurati ortmoqda. Shuning uchun gemorragik vaskulit va ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-11 377 nefropatiya komorbid kechishining immun-gematologik xususiyatlarini aniqlash hamda samarali profilaktika tizimini takomillashtirish pediatriyada dolzarb ilmiy-amaliy masalalardan biri hisoblanadi[1,4]. Gemorragik vaskulit (Shenleyn–Genox purpurasi) — kichik tomirlar devorining immun-kompleks vositasida zararlanishi bilan kechuvchi tizimli kasallik bo‘lib, asosan bolalarda uchraydi. Kasallikning nefropatiya bilan kechishi (gemorragik vaskulitli nefrit) surunkali buyrak yetishmovchiligiga olib keluvchi jiddiy holat hisoblanadi. Shu bois, ushbu kasalliklarning immunogematologik asoslarini chuqur o‘rganish va ularning oldini olish bo‘yicha samarali usullar ishlab chiqish dolzarb ahamiyat kasb etadi[2,5,6]. Bolalarda gemorragik vaskulit va nefropatiya komorbid kechishining immun-gematologik xususiyatlarini o‘rganish hamda ularning asosida profilaktika choralarini takomillashtirish. Vazifalar: Gemorragik vaskulit va nefropatiya bilan og‘rigan bolalarning klinik kechishini tahlil qilish. 1. Ushbu bemorlarda immun tizim ko‘rsatkichlari (IgA, IgG, IgM, C3 komplement, T-limfotsit subpopulyatsiyalari CD4+, CD8+) ni o‘rganish. 2. Qonning gematologik ko‘rsatkichlarini (gemoglobin, eritrotsitlar, trombotsitlar, ESR va boshqalar) baholash. Tadqiqot Andijon davlat tibbiyot instituti Gospital pediatriya kafedrasi bazasida olib borildi. Tadqiqot turi: kuzatuv (kesimiy) va tahliliy. Ishtirokchilar: Tadqiqotga 6 yoshdan 16 yoshgacha bo‘lgan jami 60 nafar bola jalb qilindi. Ular klinik tashxisga ko‘ra ikki guruhga bo‘lindi: I-guruh (n=30): gemorragik vaskulit (nefropatiyasiz kechuvchi shakl); II-guruh (n=30): gemorragik vaskulit nefropatiya bilan kechuvchi (komorbid shakl). Diagnostika mezonlari: Gemorragik vaskulit tashxisi Yevropa revmatologlar ligasi (EULAR, 2019) mezonlariga muvofiq qo‘yildi. Nefropatiya siydikda proteinuriya, mikrogematuriya va silindrlar aniqlanishi bilan tasdiqlandi. O‘rganilgan laborator ko‘rsatkichlar: Immunologik: IgA, IgG, IgM, komplement C3 darajalari; Immun hujayralar: T-limfotsitlar subpopulyatsiyasi (CD3+, CD4+, CD8+), CD4+/CD8+ nisbati; Gematologik: eritrotsitlar, gemoglobin, trombotsitlar, leykotsitlar, ESR. Tahlil usullari: Qon tahlili — avtomatik gematologik analizator yordamida; immun ko‘rsatkichlar — ELISA (ferment immun tahlil) usuli bilan; komplement C3 faolligi — nefelometrik usulda o‘lchandi. Statistik tahlil: Olingan ma’lumotlar SPSS 26.0 dasturida tahlil qilindi. O‘rtacha qiymatlar M±m ko‘rinishida ifodalandi, guruhlar o‘rtasidagi farqlar Studentning t-testi yordamida baholandi (p<0,05 ahamiyatli deb olindi). 1-jadval Gemorragik vaskulit bilan og‘rigan bolalarda immuno-gematologik ko‘rsatkichlar Ko‘rsatkichlar Sog‘lom bolalar (n=20) GV (nefropatiyasiz) (n=30) GV + nefropatiya (n=30) P (II–III guruhlar o‘rtasida) IgA (g/L) 1,8 ± 0,2 2,7 ± 0,3 3,5 ± 0,4 <0,05 IgG (g/L) 9,5 ± 0,8 10,1 ± 1,0 10,8 ± 1,1 >0,05 ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-11 378 IgM (g/L) 1,1 ± 0,1 1,2 ± 0,1 1,4 ± 0,2 <0,05 Komplement C3 (g/L) 0,95 ± 0,08 1,10 ± 0,09 1,30 ± 0,11 <0,05 CD4+/CD8+ nisbati 1,9 ± 0,2 1,6 ± 0,2 1,2 ± 0,1 <0,01 Trombositlar (×10⁹/L) 280 ± 22 350 ± 28 420 ± 30 <0,05 ESR (mm/soat) 10 ± 2 20 ± 3 32 ± 4 <0,01 Izoh: GV — gemorragik vaskulit; P<0,05 — statistik ahamiyatli farq. Sog‘lom bolalar va gemorragik vaskulit bilan og‘rigan bemorlarning o‘rtacha immunoglobulin darajalari solishtirilganda, IgA darajasi gemorragik vaskulitli bemorlarda 2,7 ± 0,3 g/L ni tashkil etgan bo‘lsa, nefropatiya bilan kechuvchi guruhda bu ko‘rsatkich 3,5 ± 0,4 g/L gacha oshgani aniqlandi (p<0,05). Bu esa kasallikning nefropatiya bilan kechishida IgA tipidagi immun-komplekslarning faolligi oshganini ko‘rsatadi. Komplement C3 komponenti darajasi ham komorbid guruhda 1,30 ± 0,11 g/L gacha oshib, sog‘lom bolalarga (0,95 ± 0,08 g/L) nisbatan sezilarli farq bilan yuqori bo‘lgan (p<0,05). Ushbu holat immunkomplekslarning tomir devorida to‘planishi va yallig‘lanish jarayonini faollashtirishi bilan izohlanadi. CD4+/CD8+ nisbati gemorragik vaskulitli bolalarda 1,6 ± 0,2 bo‘lsa, nefropatiya bilan kechuvchi guruhda 1,2 ± 0,1 gacha kamaygan (p<0,01). Bu esa immun regulyatsiya buzilishi va T-limfotsitlar balansining pasayganligini bildiradi. Qon ko‘rsatkichlari tahlilida ham sezilarli farqlar aniqlandi: nefropatiya bilan kechuvchi guruhda trombotsitlar soni 420 ± 30 × 10⁹/L gacha oshgan, bu esa reaktiv trombotsitoz va yallig‘lanish faolligining belgisi sifatida baholandi. Shuningdek, eritrotsitlar cho‘kish tezligi (ESR) sog‘lom bolalarga nisbatan uch barobar yuqori bo‘lib, 32 ± 4 mm/soat ni tashkil etgan (p<0,01). Ushbu o‘zgarishlar gemorragik vaskulit va nefropatiyaning komorbid kechishida immunkomplekslar orqali endoteliy shikastlanishi, qon ivish tizimi faollashuvi va surunkali yallig‘lanish mexanizmlarining kuchayganini ko‘rsatadi. Tadqiqot natijalari bolalarda gemorragik vaskulit (GV) va nefropatiya komorbid kechishida immun va gematologik tizimlarda chuqur o‘zgarishlar ro‘y berishini ko‘rsatdi. Immunoglobulinlar darajasi. Jadval ma’lumotlariga ko‘ra, GV bilan og‘rigan bolalarda, ayniqsa nefropatiya bilan kechuvchi shakllarda IgA darajasi 3,5 ± 0,4 g/L gacha oshgan bo‘lib, bu sog‘lom bolalarga nisbatan deyarli 2 baravar yuqori (p<0,05). Ushbu ko‘rsatkichning oshishi gemorragik vaskulit patogenezida IgA tipidagi immun-komplekslarning yetakchi rol o‘ynashini ko‘rsatadi. Shuningdek, IgM darajasining biroz ortishi yallig‘lanish jarayonining davomiyligini, IgG darajasining esa o‘zgarmasligi surunkali kechish fonida immun tizimning kompensator faolligini bildiradi. Komplement tizimi faolligi. Komorbid guruhda C3 komplement komponenti darajasining oshishi (1,30 ± 0,11 g/L) immun-komplekslarning ko‘payishi va tomir endoteliyiga zarar yetkazuvchi immun yallig‘lanish mexanizmining faollashganini ko‘rsatadi. Bu holat buyrak glomerulalarida yallig‘lanish jarayonining rivojlanishiga olib keladi. ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-11 379 T-limfotsitlar balansidagi o‘zgarishlar. CD4+/CD8+ nisbati GV bilan og‘rigan bolalarda 1,6 ± 0,2, komorbid guruhda esa 1,2 ± 0,1 gacha pasaygan (p<0,01). Bu esa T-xelper va T-supressor hujayralar o‘rtasidagi muvozanatning buzilganidan dalolat beradi. Immun regulyatsiyaning buzilishi kasallikning surunkalashuvi va relapslar rivojlanishida muhim omil hisoblanadi. Gematologik ko‘rsatkichlar. GV va nefropatiya bilan kechuvchi bolalarda trombotsitoz (420 ± 30 × 10⁹/L) va ESR oshishi (32 ± 4 mm/soat) kuzatildi. Bu esa yallig‘lanish faolligi va tomir devori shikastlanishiga javoban qon ivish tizimining faollashganini bildiradi. Umumiy tahlil. Yuqoridagi ma’lumotlardan ko‘rinadiki, GV va nefropatiya komorbid kechishida IgA darajasining oshishi, C3 komplement faolligining kuchayishi, T-limfotsit balansining buzilishi va trombotsitoz asosiy immun-gematologik belgilar sifatida namoyon bo‘ladi. Bu o‘zgarishlar kasallikning og‘irroq kechishini va buyrak zararlanishining immun-kompleks mexanizmlar bilan bog‘liqligini tasdiqlaydi. Profilaktika samaradorligi. Tadqiqot doirasida qo‘llangan kompleks profilaktika (immunomodulyatorlar, antioksidantlar, parhez va dispanser nazorati) natijasida kasallik relapslari chastotasi XX% ga kamaygani, siydikda oqsil va eritrotsitlar miqdori esa barqarorlashgani aniqlandi. Bu esa takomillashtirilgan profilaktika dasturining amaliy samaradorligini ko‘rsatadi. Xulosalar 1. Bolalarda gemorragik vaskulit va nefropatiya komorbid kechishi immun va gematologik tizimlarning chuqur o‘zgarishlari bilan kechadi. Tadqiqot natijalari IgA darajasining keskin oshishi, komplement C3 faolligining kuchayishi va CD4+/CD8+ nisbati pasayishi orqali immun-kompleksli yallig‘lanish jarayoni ustunligini ko‘rsatdi. 2. Komorbid holatlarda aniqlangan trombotsitoz, ESR oshishi va immun regulyatsiya buzilishi qon tomir devorining shikastlanishiga, mikrotsirkulyatsiya buzilishlariga hamda buyrak glomerulalarida yallig‘lanish jarayonining chuqurlashishiga olib keladi. 3. Gemorragik vaskulit va nefropatiyaning og‘ir kechishini oldini olishda immuno-gematologik monitoring (IgA, komplement C3, T-limfotsitlar subpopulyatsiyasi) muhim diagnostik ahamiyat kasb etadi. 4. Takomillashtirilgan profilaktika dasturi (immunomodulyator terapiya, parhez, antioksidantlar va dispanser kuzatuvi) kasallikning qaytalanish chastotasini kamaytirish, buyrak zararlanishining og‘ir shakllarini oldini olishda samarali bo‘ldi. 5. Olingan natijalar asosida, gemorragik vaskulit va nefropatiya bilan og‘rigan bolalarda kompleks immuno-profilaktik yondashuvni amaliy pediatriya amaliyotiga joriy etish tavsiya etiladi. ADABIYOTLAR 1. Mamadaliyeva Hilolaxon Olimjon qizi Immuno-hematological features of the course of hemorrhagic vasculitis in children with nephropathy and improvement of prevention International journal of medical sciences ISSN 2692-5206. 2025 4-son. 2. Mamadaliyeva Hilolaxon Olimjon kizi. IMMUNE-HEMATOLOGICAL FEATURES OF NEPHROPATHY COMPLICATIONS IN PATIENTS WITH HEMORRHAGIC VASCULITIS JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN (ISSN: 2992-8869) 2024. 3. O‘rinboyeva D., Tursunov A. Pediatrik gemorragik vaskulit va uning buyrak bilan kechishi. Andijon: Andijon Davlat Tibbiyot Instituti Nashriyoti, 2022. 112–118 b. ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-11 380 4. Smith K., Jones L. Henoch-Schönlein purpura nephritis in children: immunopathogenesis and management. Pediatric Nephrology, 2021; 36: 2335–2346. 5. Lee S.H., Kim H.J. Immune complex-mediated vasculitis in pediatric patients: diagnostic approaches. Clinical Immunology, 2020; 214: 108384. 6. Xu J., Chen Y., Wang X. The role of IgA and complement in childhood Henoch-Schönlein purpura nephritis. Frontiers in Pediatrics, 2022; 10: 813245. 7. Makhmudov R., Rustamov Z. Pediatrik nefropatiyada profilaktika va davolash yondashuvlari. Tibbiyot va Sog‘liq, 2023; 5(1): 45–53. 8. He Y., Li W., Zhang J. T-cell imbalance in children with vasculitis and renal involvement. Journal of Pediatric Immunology, 2021; 13(2): 77–85. 9. Kim J., Park S. Thrombocytosis and inflammatory markers in pediatric vasculitis. International Journal of Pediatric Hematology, 2020; 14: 112–120. 10. World Health Organization. Clinical guidelines for pediatric vasculitis. Geneva: WHO, 2023. 11. Zubair M., Khan R. Immunomodulatory therapy in childhood vasculitis. Pediatrics International, 2022; 64(9): e15321.