TURIZMDA PR: O'ZBEKISTON VA XORIJIY DAVLATLAR TAJRIBASINING QIYOSIY TAHLILI

ACTIVE RESEARCHER SCIENTIFIC JOURNAL activeresearcher.com Noyabr, 2025 volume 2 issue 10 48 DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17603032 TURIZMDA PR: O‘ZBEKISTON VA XORIJIY DAVLATLAR TAJRIBASINING QIYOSIY TAHLILI Boboxonova Feruza Muhiddinovna BuxDU o‘zbek tilshunosligi va jurnalistika kafedrasi o‘qituvchisi feruza23[email protected] Bomurodova Marjona Axborot xizmati va jamoatchilik yo‘nalishi, 3-kurs talabasi. ANNOTATSIYA Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida turizm sohasida PR (Public Relations — jamoatchilik bilan aloqalar) tizimining shakllanish jarayoni, mavjud muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari ilmiy tahlil qilinadi. Shuningdek, Turkiya, Fransiya, Birlashgan Arab Amirliklari (BAA) va Malayziya singari mamlakatlarning muvaffaqiyatli PR tajribalari o‘rganilib, O‘zbekiston uchun amaliy takliflar ishlab chiqilgan. Tahlil jarayonida raqamli marketing, brendlash, media kommunikatsiyalar, ijtimoiy tarmoqlar va xalqaro PR strategiyalarining o‘rni ko‘rsatib o‘tiladi. Kalit so‘zlar: Turizm, jamoatchilik bilan aloqalar, brendlash, imij, raqamli marketing, O‘zbekiston, xalqaro tajriba, Turkiya, Fransiya, BAA, Malayziya. Globallashuv jarayonida turizm iqtisodiyotning eng dinamik va strategik tarmoqlaridan biriga aylandi. Zamonaviy turizm endilikda nafaqat daromad manbai, balki davlat imijini shakllantiruvchi kuchli vosita sifatida qaralmoqda. Shu jarayonda PR (Public Relations) — jamoatchilik bilan aloqalar sohasi — turizmning muvaffaqiyatida hal qiluvchi rol o‘ynamoqda.Bugungi kunda dunyo miqyosida turizm ACTIVE RESEARCHER SCIENTIFIC JOURNAL activeresearcher.com Noyabr, 2025 volume 2 issue 10 49 PR strategiyalari turli shakllarda namoyon bo‘lmoqda: raqamli kommunikatsiyalar, ijtimoiy tarmoqdagi brend boshqaruvi, xalqaro media bilan hamkorlik, milliy brend yaratish, hamda turistlarda hissiy ishonch uyg‘otuvchi kontent siyosati. O‘zbekiston ham so‘nggi yillarda bu yo‘nalishda sezilarli qadamlar tashlamoqda. Xususan, “Visit Uzbekistan”, “Uzbekistan. Safe Travel Guaranteed”, “Silk Road Samarkand”, “Uzbekistan Airways” kampaniyalari orqali milliy turizm brendini yaratish yo‘lida faol PR ishlari amalga oshirilmoqda. Ammo mazkur sohada tizimlilik, yagona konsepsiya va xalqaro standartlarga mos kommunikatsiya uslublari hali to‘liq shakllanmagan. Turizmda PR tushunchasi va ahamiyati. PR — bu davlat yoki tashkilotning jamoatchilik bilan ijobiy munosabat o‘rnatish va uni uzoq muddatda saqlab qolish jarayonidir. Turizmda PRning vazifasi — mamlakat imijini yaratish, ishonch uyg‘otish, milliy qadriyatlarni zamonaviy usulda targ‘ib etishdir. Filipp Kotler (2018) ta’kidlaganidek, “Turizmda PR — bu reklama emas, balki ishonch orqali yaratilgan hissiy aloqa”. Shunday ekan, zamonaviy PR strategiyasi turistlar bilan hissiy bog‘liqlik yaratishga qaratilgan. O‘zbekiston PR tizimi so‘nggi yillarda davlat tashabbuslari bilan rivojlanmoqda, ammo PR faoliyatining samaradorligi raqamli marketing, media monitoring va brend kommunikatsiyalar bilan uyg‘unlashgan holda yanada kuchaytirilishi zarur. O‘zbekiston turizmida PR tizimining holati O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan 2022-yilda qabul qilingan “2022–2026-yillarda turizmni rivojlantirish strategiyasi”da 1 PR faoliyatiga alohida e’tibor qaratilgan. Hujjatda O‘zbekistonning xalqaro turizm bozorida ijobiy imijini shakllantirish uchun media, reklama va PR sohalarini birlashtirgan tizim yaratish zarurligi belgilangan. So‘nggi yillarda quyidagi PR tashabbuslari amalga oshirildi: “Visit Uzbekistan” 2 va “Uzbekistan.travel” portallari orqali mamlakat brendi targ‘ib 1 https://lex.uz/docs/-6212874 2 https://www.visituzbekistan.co/ ACTIVE RESEARCHER SCIENTIFIC JOURNAL activeresearcher.com Noyabr, 2025 volume 2 issue 10 50 etilmoqda.“Silk Road Samarkand” xalqaro turistik majmuasi 2023-yilda 150 mingdan ortiq xorijiy sayyohni qabul qildi. “Uzbekistan Airways” aviakompaniyasi o‘z brendini “Fly to the Heart of the Silk Road” 1 shiori asosida yangiladi. Ijtimoiy tarmoqlarda (Instagram, TikTok, YouTube) O‘zbekiston turizmini targ‘ib qiluvchi blogerlar soni ortmoqda. Biroq, O‘zbekistonda PR ishlari hali ko‘p hollarda reklama kampaniyalari bilan cheklanmoqda. PR sohasida yagona milliy brend konsepsiyasi, raqamli monitoring tizimi va xalqaro PR hamkorlik tarmoqlari yetarlicha yo‘lga qo‘yilmagan. Xorijiy davlatlar tajribasi: tahlil va qiyoslash Turkiya tajribasi Turkiya “GoTürkiye” 2 brendi orqali yagona PR tizimini yaratdi. Kampaniyada madaniyat, gastronomiya, plyaj turizmi va sog‘lomlashtirish turizmi yagona konsepsiyada birlashtirilgan. PR kampaniyalari 20 tilda olib boriladi. Blogerlar, jurnalistlar va turoperatorlar uchun press-turlar muntazam o‘tkaziladi. Ijtimoiy tarmoqlarda “GoTürkiye” kontenti har yili 1 milliarddan ortiq ko‘rish to‘plagan (TTGA hisobotiga ko‘ra, 2024). Natijada 2023-yilda Turkiyaga 55 mln sayyoh tashrif buyurdi. Fransiya tajribasi: Fransiya “Rendez-vous en France” 3 strategiyasi orqali san’at, moda va gastronomiyani turizm brendi sifatida targ‘ib qilmoqda.PR faoliyati davlat, xususiy sektor va OAV hamkorligida olib boriladi. Cannes kinofestivali va Paris Fashion Week mamlakat imijining asosiy PR vositasidir. Natija: 2023-yilda Fransiya 89 mln sayyohni qabul qildi (UNWTO, 2024). BAA (Dubay) tajribasi: BAA o‘z PR siyosatini texnologiyaga asoslagan. “Visit Dubai” kampaniyasi orqali VR-sayohatlar, 3D reklama va mashhur shaxslar ishtirokidagi PR loyihalar yo‘lga qo‘yilgan.PR’da innovatsion imij ustuvor hisoblanadi. Natija: 2023-yilda Dubay 28 mln sayyohni qabul qildi (Dubai Tourism Report, 2024). 1 https://www.uzairways.com/en/press-center/news/uzbekistan-airways-joint-silk-road-highlights-tourda 2 https://goturkiye.com/ 3 https://olymp.msu.ru/archive/Lomonosov_2015/data/7033/uid2005_report.pdf ACTIVE RESEARCHER SCIENTIFIC JOURNAL activeresearcher.com Noyabr, 2025 volume 2 issue 10 51 Malayziya tajribasi: “Malaysia Truly Asia” kampaniyasi 25 yildan buyon o‘z brend barqarorligini saqlab kelmoqda. PR milliy madaniyat va diniy bag‘rikenglikni asosiy qadriyat sifatida ko‘rsatadi. Reklama va PR birgalikda olib boriladi. Natija: 2023-yilda Malayziya 26 mln sayyohni qabul qildi (Tourism Malaysia, 2024). Qiyosiy tahlil va natijalar Tahlil jarayonida O‘zbekiston, Turkiya, Fransiya, Birlashgan Arab Amirliklari (BAA) va Malayziya davlatlarining turizm sohasidagi PR strategiyalari o‘zaro solishtirildi. Har bir davlat o‘zining turistik brendini shakllantirishda turli yondashuvlarni qo‘llab, kommunikatsion siyosatini xalqaro miqyosda rivojlantirishga e’tibor qaratgan. O‘zbekistonning turizm sohasida milliy brend “Visit Uzbekistan” sifatida mavjud bo‘lsa-da, uning ta’siri va xalqaro miqyosdagi tanilganligi hali cheklangan. Turkiya esa “GoTürkiye” brendi orqali dunyo bo‘ylab keng tanilgan milliy imidj yaratgan. Fransiyada “Rendez-vous en France” 1 konsepsiyasi, BAAda “Visit Dubai”, Malayziyada esa “Truly Asia” brendlari turizm sohasida yuqori darajada faoliyat yuritmoqda. Ushbu brendlar nafaqat reklama materiali sifatida, balki mamlakat imidjining asosiy elementi sifatida qaraladi. PR kampaniyalari tili jihatidan ham sezilarli farq mavjud. O‘zbekistonning axborot materiallari hozircha 3-4 tilda, asosan ingliz, rus, o‘zbek va ba’zan turk tillarida tarqatiladi. Turkiya esa o‘z PR materiallarini 20 dan ortiq tilda e’lon qiladi, Fransiya 10 tildan ortiq, BAA 15 tildan ortiq, Malayziya esa 12 tilgacha bo‘lgan xalqaro auditoriyani qamrab oladi. Bu esa O‘zbekistonning xorijiy auditoriya bilan aloqasini kengaytirish zarurligini ko‘rsatadi. Raqamli marketing darajasiga kelsak, O‘zbekiston bu borada hali boshlang‘ich bosqichda. Aksincha, Turkiya va Fransiya raqamli PR texnologiyalarini faol qo‘llaydi — ular ijtimoiy tarmoqlarda professional kontent ishlab chiqish, brend imidjini saqlash va onlayn reklama tarmog‘ini kengaytirishda katta tajribaga ega. BAA esa bu sohada eng ilg‘or davlatlardan biri bo‘lib, sun’iy intellekt va virtual turlarni PR vositasi sifatida 1 https://rendezvousenfrance.pro/ ACTIVE RESEARCHER SCIENTIFIC JOURNAL activeresearcher.com Noyabr, 2025 volume 2 issue 10 52 qo‘llamoqda. Malayziya esa o‘rta darajada raqamli PR usullarini rivojlantirgan, ammo baribir O‘zbekistondan oldinda turadi. Blogerlar bilan hamkorlik masalasida ham farqlar yaqqol seziladi. O‘zbekistonda bu jarayon endigina boshlanmoqda, asosan mahalliy kontent yaratuvchilar bilan cheklangan. Turkiya va Fransiyada esa blogerlar PR siyosatining ajralmas qismiga aylangan, ular turizmni targ‘ib qilishda asosiy kommunikator sifatida qatnashadi. BAA bu borada eng keng qamrovli tizimni yaratgan: xalqaro miqyosdagi mashhur blogerlar bilan uzoq muddatli hamkorlik o‘rnatilgan. Malayziya esa bu yo‘nalishda o‘rtacha darajada faoliyat yuritmoqda. PR byudjeti jihatidan ham tafovutlar mavjud. O‘zbekistonning PR uchun ajratilgan mablag‘i hozircha cheklangan. Turkiya va Fransiya bu sohada katta, BAA esa juda katta byudjet sarflaydi. Malayziya esa o‘rta miqdordagi mablag‘ bilan samarali natijalarga erishgan. Umuman olganda, tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekistonning asosiy ustunligi — boy madaniy merosi, tarixiy shaharlar va tabiiy go‘zalliklarga egaligida. Biroq PR tizimi hali markazlashtirilmagan va yagona strategiyaga ega emas. Xorijiy davlatlar esa uzoq muddatli, yagona konsepsiyali PR siyosatini yuritish orqali o‘z turizm sohasida barqaror o‘sishni ta’minlamoqda. Shu sababli, O‘zbekiston uchun ham turizmda yagona brend siyosatini shakllantirish, raqamli marketingni kuchaytirish va xalqaro kommunikatsiya tarmoqlarini kengaytirish muhim ahamiyatga ega. Taklif va tavsiyalar • Yagona milliy PR konsepsiyasini ishlab chiqish: “Uzbekistan – Heart of the Silk Road” kabi yagona shior asosida barcha reklama va PR kampaniyalar birlashtirilishi zarur. • Davlat darajasida PR markazini tashkil etish: turizm qo‘mitasi huzurida “Milliy PR agentligi” tashkil etilib, ichki va tashqi kommunikatsiyalarni muvofiqlashtiruvchi markaz sifatida ishlashi kerak. • Raqamli PR tizimini rivojlantirish: ijtimoiy tarmoqlarda “digital storytelling”, “influencer marketing” va “visual branding” texnologiyalarini keng qo‘llash. ACTIVE RESEARCHER SCIENTIFIC JOURNAL activeresearcher.com Noyabr, 2025 volume 2 issue 10 53 • Xalqaro hamkorlikni kuchaytirish: Turkiya, Fransiya, BAA kabi davlatlar bilan media almashuv dasturlari tashkil etish. • Kadrlar tayyorlash.: Oliy ta’limda “Turizmda PR va kommunikatsiya” yo‘nalishini joriy etish. Xulosa: O‘zbekiston turizm sohasida PR faoliyati rivojlanish bosqichida. Xorijiy davlatlar tajribasi shuni ko‘rsatadiki, muvaffaqiyatli PR strategiyasi — bu uzoq muddatli, yagona brend konsepsiyasi asosida qurilgan tizimdir. O‘zbekiston PR siyosatini milliy qadriyatlar, zamonaviy kommunikatsiyalar va raqamli marketing uyg‘unligida shakllantirsa, mamlakat qisqa fursatda xalqaro turizm brendiga aylanishi mumkin. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi: https://gov.uz/oz/uzbektourism 2. Türkiye Tourism Promotion and Development Agency: www.goturkiye.com 3. France Tourism Development Agency: www.france.fr 4. Dubai Tourism Authority (2024). Dubai Tourism Annual Report 2023. 5. Malaysia Tourism Promotion Board: www.malaysia.travel 6. Kotler, P. (2018). Marketing for Hospitality and Tourism. Pearson Education. 7. OECD Tourism Trends and Policies Report (2024). 8. UNWTO World Tourism Data (2024)