FORMS AND METHODS OF PEDAGOGICAL SUPPORT OF STUDENTS' INFORMATION SECURITY

ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-11 420 О‘QUVCHILARNING AXBOROT XAVFSIZLIGINI PEDAGOGIK QО‘LLABQUVVATLASHNING SHAKL VA USULLARI Sodiqov Hamid Maxmudovich Termiz iqtisodiyot va servis universiteti dotsenti Elektron pochta: hamid[email protected] ORCID: https://orsid.org/0009-0009-7917-7653 Annotatsiya: Ushbu maqolada о‘quvchilarning axborot xavfsizligini ta’minlashning ijtimoiy ahamiyati hamda bu faoliyatni amalga oshirishda pedagogik jihatdan qо‘llab-quvvatlashning shakl va usullarining tatbiqlari xususidagi ma’lumotlar keltirilgan. Kalit sо‘zlar: internet, profilaktik, ta’minot, tahdidlar, xavflar, pedagogik qо‘llab-quvvatlash, pedagogik yordam, hamrohlik qobiliyati, rag‘batlantirish, qiziqish, kuzatish, maslahat berish, xavfsiz makon, shaxsiy axborot xavfsizligi, xavfli axborot. Аннотация: В данной статье представлена информация о социальной значимости обеспечения информационной безопасности учащихся и применении форм и методов педагогической поддержки при осуществлении этой деятельности. Ключевые слова: Интернет, профилактика, обеспечение, угрозы, риски, педагогическая поддержка, педагогическая помощь, сопровождающие способности, поощрение, интерес, наблюдение, консультирование, безопасное пространство, безопасность личной информации, опасная информация. Abstract: This article provides information on the social significance of ensuring students' information security and the application of forms and methods of pedagogical support in carrying out this activity. Keywords: internet, preventive, provision, threats, risks, pedagogical support, pedagogical support, companion skills, encouragement, interest, observation, counseling, safe space, personal information security, hazardous information. Hozirgi kunda mamlakatimiz ta’lim tizimi maktab о‘quvchilarining axborot xavfsizligini ta’minlashga qaratilgan alohida tashkiliy-pedagogik chora-tadbirlarni tizimli amalga oshirmoqda. Bu faqat pedagogik hamjamiyat tomonidan ishlab chiqilishi va qabul qilinishi uchun shart bо‘lgan kengroq “о‘quvchilarni axborot xavfsizligini ta’minlashni pedagogik qо‘llab-quvvatlash” choratadbirlar majmui sifatida kо‘rib chiqilishi mumkin. Pedagogik qо‘llab-quvvatlash orqali biz tanlagan vaziyatni ongli ravishda mustaqil ravishda hal qilish uchun sharoit yaratish jarayonini (bola bilan birgalikda) tushunamiz. Shuningdek, u muammoli vaziyatda о‘smirning mustaqilligini о‘qituvchi tomonidan qiziqish bilan kuzatish, maslahat berish, shaxsiy ishtirok etish, rag‘batlantirishni о‘z ichiga oladi. Pedagogik qо‘llab-quvvatlash о‘qituvchining yaqin bо‘lish, о‘quvchiga ergashish, uni о‘qitishda individual taraqqiyotida hamrohlik qilish qobiliyatini anglatadi. Pedagogik qо‘llab-quvvatlash katta yoshdagi maktab о‘quvchilariga qо‘llaniladigan pedagogik qо‘llab-quvvatlash shakllaridan biri sifatida qaraladi va pedagogik qо‘llab-quvvatlash va pedagogik yordam turlarini tizimlashtirish taklif etiladi [1]. ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-11 421 “Pedagogik yordam” va “pedagogik qо‘llab-quvvatlash” tushunchalarining о‘zaro bog‘liqligini hisobga olib, biz V.A.Slastenin, I.A.Kolesnikova tomonidan tahrirlangan darslikda pedagogik qо‘llab-quvvatlash va pedagogik yordam pedagogik faoliyatning turli shakllari bо‘lib, ularni individuallikni rivojlantirishga qaratilganligi birlashtiradi deb ta’kidlangan. Mualliflar pedagogik yordam asta-sekin bolani ta’limda pedagogik qо‘llab-quvvatlashga aylanib bormoqda deb hisoblashadi va quyidagi ta’riflarni taklif qilishadi: pedagogik yordam – bu tanlangan vaziyatni ongli ravishda mustaqil hal qilish uchun sharoit yaratish jarayoni (bola bilan birgalikda). Pedagogik qо‘llab-quvvatlash – bu о‘qituvchining ishtirokini qо‘llab-quvvatlash bilan taqqoslaganda minimal iste’mol bilan muammoli vaziyatda о‘spirinning maksimal mustaqilligini rag‘batlantirish, qiziqish bilan kuzatish, maslahat berish, shaxsiy ishtirok etish jarayoni [2]. “Pedagogik qо‘llab-quvvatlash” va “pedagogik yordam” tushunchalarining mohiyatini taqqoslab, xulosa qilish mumkinki, pedagogik yordam birinchi navbatda о‘quvchining muayyan muammolarini bartaraf etish bilan bog‘liq bо‘lib, muammoli vaziyatda о‘qituvchilar tomonidan amalga oshiriladi. Pedagogik qо‘llab-quvvatlash qiyinchiliklarning oldini olishga qaratilgan doimiy (oldindan rejalashtirilgan) tadbirlarni о‘z ichiga oladi. Ta’lim muassasalarida psixologik amaliyotni tashkil etish ma’nosida qо‘llab-quvvatlash – bu о‘qituvchi-psixologning kasbiy faoliyatining bunday tizimini yaratishni anglatadi. Bu axborot ta’siri sharoitida, shu jumladan salbiy sharoitda bolaning muvaffaqiyatli о‘qishi va psixologik rivojlanishi uchun sharoit yaratishga qaratilgan. Ushbu sharoitlarni yaratishda quyidagi bosqichlarni ajratish mumkin: - maktab о‘quvchilarining ta’lim olishi va rivojlanishi uchun taqdim etilayotgan imkoniyatlar, ularning psixologik imkoniyatlari va rivojlanish darajasiga qо‘yiladigan talablar mavzusida о‘qituvchilar bilan maktabning axborot muhitini birgalikda tahlil qilish; - salbiy axborot ta’sirining psixologik mezonlarini aniqlash; - shaxsiy axborot xavfsizligini ta’minlash, ularni tizimga kiritish bо‘yicha muayyan chora-tadbirlar, ish shakllari va usullarini ishlab chiqish va amalga oshirish. Kо‘rib chiqilayotgan muammo kontekstida “maktab о‘quvchilarining axborot xavfsizligini psixologik-pedagogik qо‘llab-quvvatlash” atamasining quyidagi formulasi taklif etiladi – о‘quvchilarning psixikasi, ongi va jismoniy salomatligini himoya qilish holatiga erishishga qaratilgan shaxsga yо‘naltirilgan usullar, texnikalar va psixologik-pedagogik texnologiyalar tizimi xavfli axborot ta’siridan va umuman olganda, talabalar shaxsini yanada anglash va о‘zini о‘zi rivojlantirish uchun ma’lum darajadagi axborot xavfsizligini ta’minlashdir. Maktab о‘quvchilarining axborot xavfsizligini psixologik-pedagogik qо‘llab-quvvatlashning maqsadi – maktab о‘quvchilari uchun xavfsiz axborot makonini qurish, zamonaviy axborot jamiyati ehtiyojlariga javob beradigan shaxsiy xususiyatlarni shakllantirish asosida о‘quvchilar shaxsini rivojlantirish, shaxsiy ta’lim trayektoriyasini qurish va axborot xavfsizligi masalalarini bilish, barqaror motivatsiyani shakllantirish uchun ijtimoiy-pedagogik va psixologik sharoitlar tizimini yaratishdir. Maktab sharoitida о‘quvchilarning axborot xavfsizligini psixologik-pedagogik qо‘llab-quvvatlash tuzilmasi uchta komponentni о‘z ichiga oladi: - tashkiliy-pedagogik (ta’limning an’anaviy va innovatsion usullari va shakllarining maqbul kombinatsiyasini ta’minlash, о‘quvchi va о‘qituvchining о‘zaro aloqasini kuchaytirish, faol, mustaqil ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-11 422 ravishda о‘quvchi shaxsini anglaydigan, shaxsiy ma’lumot uchun xavfsiz makonni tashkil etishga qodir bо‘lgan shaxsni о‘qitish va tarbiyalashga qaratilgan); - mazmunli (shartsiz axborot xavfsizligiga asoslangan о‘quv va kognitiv faoliyatda maktab о‘quvchilarining ijodiy namoyon bо‘lishi va о‘zini о‘zi anglashini ta’minlaydigan о‘quv materiallari, ijodiy vazifalarni ishlab chiqish; axborot xavfsizligi masalalarida ularning tashabbusi va faolligini oshirish maqsadida maktab о‘quvchilari bilan ishlashning ijodiy shakllari ulushini kо‘paytirishni jalb qilishga qaratilgan); - texnologik (maktab о‘qituvchilarining e’tiborini shaxsga yо‘naltirilgan yondashuv qoidalarini qо‘llash asosida о‘quv jarayonini tashkil etish va о‘tkazishda о‘quvchining shaxsiy axborot xavfsizligiga qaratish). О‘quvchi hayot jarayonida axborot ta’sirining salbiy oqibatlari bilan bog‘liq muammoga duch keladi va muammoli vaziyatlarni hal qilish, kerakli ma’lumotlarni topish, nizolarni hal qilish, uni xavfsiz hal qilish va о‘ta og‘ir holatlarda uning о‘zi qila oladigan odam borligini bilish kо‘nikmalaridan foydalanadi. E.I. Kazakovaning tadqiqotlari asosida biz maktab о‘quvchilarining axborot xavfsizligini psixologikpedagogik qо‘llab-quvvatlash jarayoni quyidagi tamoyillar asosida amalga oshirilishi kerakligini aniqladik: - qо‘llab-quvvatlash maslahatining tavsiya tabiati; - qо‘llab-quvvatlash manfaatlarining ustuvorligi; - qо‘llab-quvvatlashning izchilligi va uzluksizligi; - obyektlararo qо‘llab-quvvatlash; - individual-shaxsiy yondashuv. Shu bilan birga, о‘quvchi shaxsining axborot xavfsizligini psixologik-pedagogik qо‘llab-quvvatlash jarayonida о‘qituvchining roli о‘quvchiga о‘z savollariga javob bera oladigan shaxs (о‘qituvchi, psixolog) mavjudligiga ishonch tuyg‘usining psixologik asoslarini berishdir. E.A.Aleksandrova tomonidan umumiy pedagogik qо‘llab-quvvatlash tasnifi asosida biz о‘quvchi shaxsining axborot xavfsizligini psixologik-pedagogik qо‘llab-quvvatlash turlarini quyidagi mezonlarga muvofiq tasniflashni taklif qilamiz (1-rasm): - о‘qituvchi va о‘quvchi о‘rtasidagi о‘zaro aloqa darajasiga kо‘ra; - pedagogik qо‘llab-quvvatlashni amalga oshirish vaqtiga kо‘ra; - pedagogik qо‘llab-quvvatlashni amalga oshirish muddatiga kо‘ra [3]. О‘zaro aloqa darajasi bо‘yicha: Amalga oshirish vaqti bо‘yicha: Amalga oshirish muddati bо‘yicha: - bevosita qо‘llab-quvvatlash; - bilvosita qо‘llab-quvvatlash - profilaktika; - о‘z vaqtida; - ogohlantirish natijasi. - impulsli; - uzaytirilgan; - diskret. ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-11 423 1-rasm. O‘quvchilarining axborot xavfsizligini psixologik-pedagogik qо‘llab-quvvatlash turlari Maktab о‘quvchilarining axborot xavfsizligini bevosita pedagogik qо‘llab-quvvatlash о‘qituvchi tomonidan о‘quvchi bilan suhbat davomida amalga oshiriladi. Ushbu kichik turning о‘ziga xos xususiyati о‘qituvchining nutqida subtekstni о‘z ichiga olgan iboralarning yо‘qligi va uning butun sinfga emas, balki ma’lum bir bolaga murojaat qilishidir. Bunday qо‘llab-quvvatlashning maqsadi о‘quvchining axborot xavfsizligini buzish holatidan chiqish yо‘llarini birgalikda samarali izlashdir. Masalan, о‘quvchining о‘qituvchiga internetda istalmagan tanishish bilan bog‘liq vaziyatni hal qilishga yordam berish iltimosi bilan murojaat qilishi. Bilvosita qо‘llab-quvvatlash о‘qituvchi tomonidan internetdagi salbiy kо‘rinishlarga qarshi kurashish misollarini namoyish etish orqali taqdim etiladi. Ushbu usul о‘quvchini axloqiylashtirish bilan xafa qilmasdan va о‘z fikrini bildirmasdan muammoni mustaqil ravishda hal qilishga undashi mumkin. Ushbu tur bir guruh о‘quvchilarga murojaat qilish bilan tavsiflanadi. Bunday holda, avvalgisidan farqli о‘laroq, о‘qituvchining roli kam bо‘lmaydi, lekin kamroq seziladi va maqsad bolani axborot xavfsizligi muammosini о‘zi hal qilishga undashdir. Profilaktik qо‘llab-quvvatlash bilan maktab о‘quvchilari о‘qituvchidan “mulohaza yuritish uchun ma’lumotlar” tо‘plamini, muammoning о‘zi paydo bо‘lishidan oldin kuzatish uchun axborot sababini biladilar va muammoli vaziyat yuzaga kelgan paytda, о‘quvchi uni mavjud usul va texnikalar tо‘plami asosida muvaffaqiyatli hal qiladi. Profilaktik qо‘llab-quvvatlash kо‘p jihatdan bilvosita о‘xshash bо‘lib, muammoli vaziyatni kо‘rib chiqishda о‘quvchi undagi rolini “yо‘qotadi” va uni muhokama qilmaydi. Profilaktik qо‘llab-quvvatlashning maqsadi – bu maktab о‘quvchilari о‘rtasida individual xulq-atvor strategiyasini ishlab chiqishga hissa qо‘shadigan axborot xavfi va shaxs uchun tahdidlarning oriyentatsiya-rolli muammoli vaziyatlarini ishlab chiqarishdir. О‘qituvchining roli о‘quvchilarga о‘zlari uchun axborotni rivojlantirish sohasini aniqlashga yordam berish va axborot madaniyatiga qiziqishni uyg‘otishni qо‘llab-quvvatlash uchun ularning qiziqishlari va hayotiy faoliyati yо‘nalishi bilan bog‘liq og‘zaki va og‘zaki bо‘lmagan ma’lumotlarni yetarli darajada idrok etishlari uchun sharoit yaratishdir. Shunday qilib, zamonaviy pedagogik amaliyotda maktab о‘quvchilarining axborot xavfsizligini psixologik-pedagogik qо‘llab-quvvatlash, birinchi navbatda, axborot ta’sirida, shu jumladan salbiy holatlarda bolaning muvaffaqiyatli о‘qishi va psixologik rivojlanishi uchun ijtimoiy-psixologik sharoitlarni yaratishga qaratilgan о‘qituvchilar va psixologlarning kasbiy faoliyati tizimi sifatida qaraladi. Maslahat – bu о‘quvchilarga, ularning ota-onalariga (qonuniy vakillariga), professor-о‘qituvchilarga va о‘quv jarayonining boshqa ishtirokchilariga о‘quvchi shaxsining axborot xavfsizligi masalalarida yordam kо‘rsatishdir. Maqsad – о‘quv jarayoni ishtirokchilarining о‘zaro munosabatlarini optimallashtirish va ularga xavfsiz ta’lim makonini loyihalashda psixologik yordam kо‘rsatish. Shuni yodda tutish kerakki, biz patologik kasalliklarga ega bо‘lmagan, ya’ni tibbiy va biologik meyorda bо‘lgan, ammo har qanday psixologik qiyinchiliklarga duch kelgan о‘quv jarayonining ishtirokchilariga yordam berish haqida gapiramiz. Bu kompyuter о‘yinlariga bо‘lgan ishtiyoq, internetga qaramlik, noqonuniy kontentga ega saytlarga qiziqish va boshqalar kabi muammolar bо‘lishi mumkin. Axborot xavfsizligi masalalari bо‘yicha psixologik maslahat usullari quyidagilarni о‘z ichiga olishi kerak: munozara usullari; о‘yin usullari (didaktik va ijodiy о‘yinlar, shu jumladan biznes, rol ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-11 424 о‘ynash); nozik mashg‘ulotlar; suhbatlar. Maktab о‘quvchilari bilan ishlash ham individual, ham guruh shaklida amalga oshirilishi mumkin. О‘quvchilarga axborot xavfsizligi asoslarini о‘rgatish uchun axborot tahdidlarining odatiy holatlarini kо‘rib chiqish kerak. О‘quvchi qat’iyatlilik, his-tuyg‘ularni cheklash, diqqatni jamlash va e’tiborni talab qiladigan samarali aqliy faoliyat asoslarini endigina tushuna boshlaydi, shuning uchun darslarni bolalarning yosh xususiyatlarini hisobga olgan holda, ijtimoiy-psixologik rollarni о‘ynash bilan о‘yin tarzida qurish tavsiya etiladi. Natijada axborot tahdidining muayyan holatida ma’lum bir xattiharakatlar algoritmi shakllanadi. Avvalo, bola taklif etilayotgan ma’lumotlarga obyektiv baho bera olishi, uning haqiqati va ishonchliligiga ishonch hosil qilishi, sо‘ngra olingan natijaga muvofiq, uning hayotini saqlab qolishga yordam beradigan yagona tо‘g‘ri qarorni qabul qilishi kerak. Ma’lumotni tahlil qilish uchun u kimdan kelganini va о‘sha paytda ma’lumot manbai yonida kim bо‘lganligini bilish muhimdir. О‘qituvchining vazifasi rollarni belgilash va simulyatsiya qilingan vaziyatning rivojlanishini boshqarishdir. Munozaralar va suhbatlarga misol sifatida biz 5-7-sinf о‘quvchilari uchun darslarning mavzulari va siklini keltirishimiz mumkin. Zamonaviy о‘smirlarning telefon va gadjetlarga qaramligini, shuningdek, maktab о‘quvchilari bilan suhbatlar materiallarini tahlil qilish va muhokama qilish. Ota-onalar bilan ishlashda individual tadbirlar emas, balki о‘quvchi shaxsining axborot xavfsizligi sohasidagi kompetensiyalarini oshirishga qaratilgan yaxlit tizimli ish samarali bо‘ladi. Bunday ish ota-onalarni maktab yig‘ilishlarida xabardor qilish, axborot ta’sirining xavfi tahlil qilinadigan va amaliy tavsiyalar beriladigan uslubiy tavsiyalarni ishlab chiqish orqali amalga oshirilishi kerak [4]. Ota-onalar bilan ishlash tajribali о‘qituvchi yoki psixolog tomonidan amalga oshiriladi va psixologik tayyorgarlik kabi usul bilan amalga oshiriladi, uning davomida bolaning shaxsiyatining xavfsiz holati muammolari bilan bog‘liq amaliy vaziyatlar kо‘rib chiqiladi. О‘qituvchilar bilan ishlash ijtimoiy-psixologik tayyorgarlik yordamida amalga oshiriladi, uning davomida shaxsning xavfsiz holati muammolari bilan bog‘liq amaliy vaziyatlar kо‘rib chiqiladi. Treninglar sizga axborot xavfsizligi kо‘nikmalarini faollashtirish, tо‘g‘irlash, xulq-atvor repertuarini kengaytirish, pedagogik hamjamiyatning samarali о‘zaro ta’sirini izlash bо‘yicha kо‘rsatmalar berish imkonini beradi. О‘qituvchining maktab о‘quvchilarining axborot xavfsizligi muammolarini hal qilishga tayyorlik darajasini oshirishning muhim elementi – bu ma’lum bir axborot xavfsizligi tizimini qurish bilan bog‘liq real vaziyatlarni modellashtirish vazifalari tizimini kо‘rib chiqishga asoslangan qо‘shimcha ta’lim tizimida malaka oshirishdir [5]. Axborot xavfsizligining psixologik tarkibiy qismini diagnostika qilishning maqsadi bolalarning axborot makonidagi salbiy kо‘rinishlarga nisbatan aqliy barqarorligi darajasi tо‘g‘risida ma’lumot olish, о‘quv jarayoni ishtirokchilarining shaxsiy psixologik xususiyatlari va axborot xavfsizligi sohasidagi muammolarni aniqlashdir. О‘quvchi shaxsining axborot xavfsizligi muammolari bо‘yicha psixologik konsultatsiya natijasi maslahatlashilayotgan shaxsning psixologik holati bilan bog‘liq axborot xavfsizligi muammolarini hal qilish bо‘lishi kerak. Psixologdan yordam sо‘raganda, inson, birinchi navbatda, malakali maslahat, harakat, tushunish va qо‘llab-quvvatlash bо‘yicha tavsiyalar olishni kutadi. О‘smirlar va bolalarning axborot xavfsizligi muammolarini psixologik diagnostika qilishning mavjud usullari orasida eng kо‘p qо‘llaniladiganlarini ajratish mumkin – bilvosita yoki tо‘g‘ridan-tо‘g‘ri ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-11 425 kuzatish, obyektiv, sо‘rovnoma, eksperimental. Ushbu usullarning barchasi bitta yakuniy maqsadga ega, ya’ni о‘quvchi shaxsining axborot xavfsizligi muammolari bilan bog‘liq holda respondentning psixologik holatining qaysi jihatlariga e’tibor berish kerakligini tushunish. Usullardan qaysi birini oqilona qо‘llash kerak, psixolog har bir alohida holatda, vazifalar va tadqiqot obyektiga qarab qaror qiladi. Bolalarning har qanday psixodiagnostik tekshiruvi bir necha bosqichlarni о‘z ichiga oladi. Avvalo, bu ma’lumotlarni yig‘ish, olingan ma’lumotlarni tahlil qilish va talqin qilish, shuningdek, psixologik tashxis va prognozni tayyorlash. Tuzatish ishlarida psixolog о‘quvchining shaxsiy axborot makonini shakllantirishda duch keladigan muammolarning mohiyatini aniqlashga, bolaning qiyinchiliklari va potensial xavflarini kо‘rishga, shuningdek, bola bunday sharoitlarni yaratish imkoniyatlarini aniqlashga intiladi. Axborot ta’sirining mumkin bо‘lgan salbiy oqibatlarining psixologik-pedagogik profilaktikasi shaxsning axborot xavfsizligi bilan bog‘liq о‘quv jarayoni ishtirokchilarining rivojlanishi va о‘zaro munosabatlarida bir qator mumkin bо‘lgan muammolarga ega. Ushbu turdagi ishlarda mutaxassislar, о‘qituvchilar va ota-onalar birgalikda ishtirok etishlari kerak. Axborot ta’sirining mumkin bо‘lgan salbiy oqibatlarini psixoprofilaktik diagnostikasi quyidagi shakllarda amalga oshiriladi: - “psixologik axborot xavf guruhi” deb nomlangan maktab о‘quvchilarini aniqlash maqsadiga ega bо‘lgan va ular bilan keyingi psixokorrektiv ish zarurligi tо‘g‘risida xulosa chiqarishga imkon beradigan ekspert baholash usuli yordamida maktab о‘quvchilarini skrining-tekshirish; - bolaning shaxsiy axborot muhitidagi vaziyatni aniqlashtirish, shuningdek, uning “psixologik xavf” guruhidagi bolalar toifasiga kirishini belgilovchi omillarni aniqlash maqsadida о‘qituvchilar va otaonalarning og‘zaki va yozma sо‘rovi. Maktab о‘quvchilarining axborot xavfsizligi muammolarini psixologik-pedagogik tarbiyalash о‘qituvchilar va ota-onalarni maktab о‘quvchilariga axborot makonining asosiy tahdidlari va xavflari ta’sirining psixologik jihatlari, psixologik va pedagogik natijalarni ommalashtirish va tushuntirish, axborot xavfsizligi mavzusidagi tadqiqotlar, maktab о‘quvchilari uchun shaxsiy ma’lumotlar uchun xavfsiz makon yaratish shartlari bilan tanishtirishdan iborat. Maktab о‘quvchilarining axborot xavfsizligi professor-о‘qituvchilarining samaradorligi mezonlari о‘quvchilar va о‘qituvchilarni axborotni qayta ishlash va salbiy tarkibdan himoya qilish bilan bog‘liq turli xil tadbirlarga jalb qilish va bilim, kо‘nikma, munosabatlarni shakllantirish va shaxsan muhim fazilatlarni rivojlantirishga qaratilgan. Xulosa qilib shuni ta’kidlaymizki, о‘quvchi shaxsining axborot xavfsizligi, umuman ta’lim muhiti, ushbu masalalarni psixologik va pedagogik qо‘llab-quvvatlash muammosi, garchi muhim va ustuvor deb tan olingan bо‘lsa-da, baribir ham olimlardan, ham amaliy о‘qituvchilardan katta e’tibor talab qiladi. Yuqorida aytilganlarning barchasiga asoslanib, biz zamonaviy ta’lim amaliyoti ta’lim faoliyati subyektlarining о‘zini о‘zi anglashi va о‘zini о‘zi tushunishini ta’minlaydigan psixologik xavfsiz ta’lim muhitini yaratishi kerak degan xulosaga keldik. Bu ta’lim muassasalari birinchi navbatda maktab о‘quvchilarining axborot xavfsizligini psixologik va pedagogik qо‘llab-quvvatlash uchun sharoit yaratganda mumkin bо‘ladi. ADABIYOTLAR RO‘YXATI 1. Мудрик, А. В. Социальная педагогика: Учеб. для студ. пед. вузов / Под ред. В.А. Сластенина. - 3-е изд., испр. и доп. - М.: Издательский центр «Академия», 2000. - 200 с. ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-11 426 2. Педагогика : учеб. пособие для студентов педагогических учебных заведений / В.А. Сластенин [и др.]. - М.: Школа-Пресс, 1997. - 512 с. 3. Александрова, Е. А. Виды педагогической поддержки и сопровождения индивидуального образования /Е.А. Александрова [Электрон, ресурс] URL: http://isiksp.iTi/librarv/aleksandrova еа (дата обращения: 25.12.2013 г.) 4. Баева, И.А. Психологическая безопасность образовательной среды: учеб. пособие / Под ред. И. А. Баевой. - М., 2009. - 152 с. 5. Самоделова Л. А. Изучение основ информационной безопасности в системе дополнительного образования: автореф. дисс... канд. пед. наук: 13.00.02./ Самоделова Людмила Александровна. - М., 2002. - 27 с.