BOSHLANG'ICH TA'LIMDAGI INTEGRATSION STEAM YONDASHUVNING VUJUDGA KELISHI

Avgust, 2025-Yil 95 BOSHLANG‘ICH TA’LIMDAGI INTEGRATSION STEAM YONDASHUVNING VUJUDGA KELISHI Qudratova Shaxnoza Baxtiyor qizi Toshkent amaliy fanlar universiteti katta o‘qituvchisi Abdusalomova Mohistora Bahodirovna Toshkent amaliy fanlar universitetining Boshlang‘ich ta’lim yo‘nalishining talabasi https://doi.org/10.5281/zenodo.17615862 Annotatsiya: Ushbu tezisda o‘quv materialining maxsus kombinatsiyasi, o‘quv faoliyatini tashkil etish usuli, o‘quv materialini turli xil pozitsiyalardan tahlil qilish, asosiy narsani ajratib olish, ma’lum bo‘lganlar bilan yangi aspektda operatsiyalarni bajarish, o‘quv muammolarini hal qilishni o‘z ichiga oladi. Integratsiya ayrim bo‘laklarning yoki elementlarning bir–biriga qo‘shilishi, bir butunga aylanishi, yaxlitlanishidir Tayanch iboralar: Konsepsiya, yondashuv, integratsiya, ta’lim, model, birlashtirish, fanlararo bog‘liqlik, o‘quv kurslari, sinxronlashtirish, chegaradosh fanlar, asosiy fanlar, fan evolyutsiyasi, aniqlik, ko‘lam, ixchamlik. Integrativ ta’limni yo‘lga qo‘yishdan oldin, uning tasnifi – integrativ ta’limning sinflarga bo‘linishi (klassifikatsiya) borasida ma’lum tushuncha hosil qilish lozim bo‘ladi. Pedagogika fanlari doktori, professor R.A.Mavlonovada bu tasnif quyidagicha ifoda etiladi: – chegaradosh fanlar asosida tuzilgan kurslar; – asosiy fanlar asosida tuzilgan kurslar; – umumiy ilmiy tushunchalar, qonuniyatlar, nazariyalar asosidagi kurslar; – fan evolyutsiyasi bilan bog‘liq muammolarni, tabiatni ilmiy nuqtai nazardan o‘rganish uslublari, olamning ilmiy ko‘rinishini o‘rganish asosidagi kurslar; – kompleks obektlar asosida; – turli muammolar asosida; – faoliyat asosida . Boshlang‘ich ta’limdagi integratsiya o‘z atrofida: o‘qish, matematika, tabiatshunoslik, rasm, mehnat singari o‘quv fanlari hamda ingliz tilini jamlaydi. O‘z darsini integratsiyalashgan usulda tashkil etayotgan o‘qituvchi boshlang‘ich sinf o‘quvchisining yoshi, aqliy rivojlanish darajasi va albatta qiziqishlari doirasiga mos tarzda vosita va usullar tanlaydi. Integratsion dars loyihasining tematikasi o‘quv dasturining qaysidir masalasiga tegishli bo‘lishi mumkin, bunda alohida qaralgan iqtidorli o‘quvchilar va umuman, sinf o‘quvchilaridagi mazkur mavzu yuzasidan o‘zlashtirish darajasini belgilovchi bilimni chuqurlashtirib o‘rganish jarayonini differensiallashtirish maqsad qilib olinadi. D.Zverev va V.Maksimovalar pedagogikadagi integratsiyani uzluksiz bog‘langan, birlashgan, yaxlitlikni yaratish jarayoni va natijasi deb hisoblaydilar. O‘qitishda u turli o‘quv predmetlarining bir sintezlangan kurs (mavzu, bo‘lim, dastur) elementlarini birlashtirish, turli fanlarning ilmiy tushunchalari va usullarini umumiy ilmiy tushunchalar va bilish usullariga birlashtirish, fan asoslarini komplekslashtirish va umumlashtirish orqali amalga oshiriladi. V. S. Kukushkin “Integratsiya – bu bir yoki bir nechta turli fanlar bo‘yicha bir–biridan farq qiluvchi bilimlarning Avgust, 2025-Yil 96 yaxlitlik xususiyatiga ega bo‘lgan tizimga birlashishi jarayoni” deb hisoblaydi. Talabalarga zamonaviy hayotda juda muhim bo‘lgan asosiy narsani ajratib ko‘rsatish, tahlil qilish va umumlashtirishni o‘rganishga yordam berish uchun turli xil bilimlarni yagona bir butunga birlashtirish juda zarur. Integratsiya – bu subektiv va obektiv, ichki va tashqi, obrazli va konseptual, intellektual va hissiy, ratsional va intuitiv, analitik va sintetik o‘rtasidagi uzluksiz o‘zaro ta’sir jarayoni, ya’ni ta’lim jarayonida dunyoni tushunishning ilmiy va badiiy usullarini uyg‘unlashtirish. Faoliyat yondashuvi: integratsiya–bu dunyoni yaxlit bilishni va insonning amaliy muammolarni hal qilishda tizimli fikrlash qobiliyatini ta’minlaydigan vosita; Matematikada integratsiya–bu differensiatsiyaga (bo‘linishga) teskari bo‘lgan yig‘ish (jamlash) harakati. Zamonaviy umumta’lim muassasalarida o‘qituvchilar darsda o‘qitiladigan materialni yaxshi o‘zlashtirishlari uchun o‘quvchiga ma’lumotni iloji boricha yaxlit tarzda o‘tkazishga qaratilgan ko‘plab o‘qitish usullarini qo‘llaydilar. Bizning axborot asrimiz o‘qituvchi o‘quvchilar uchun eng katta foyda keltiradigan darsni o‘tkazish uchun eng yangi axborot texnologiyalarini amalda qo‘llash uchun keng imkoniyatlari ochilmoqda. Ammo yangi usullar bilan bir qatorda, vaqt sinovidan o‘tgan va aslida samaradorligini isbotlagan allaqachon tanish bo‘lgan usullar ham integratsion holda qo‘llaniladi. Bugungi kunga qadar integratsion texnologiyaga oid ko‘plab ta’riflar mavjud. Turli manbalarda ushbu texnologiyaning turli xil xususiyatlari berilgan. Integratsiya texnologiyasidan foydalangan holda keyingi darslar va darsdan tashqari o‘qish darslarida modulli texnologiyalardan foydalanish yangi o‘qitish usullarining nazariy asoslarini to‘ldiradi va boyitadi. Darsning intellektual vazifalari bilan bir qatorda, fanlararo integratsiyadan foydalanib, biz murakkabroq vazifalarni hal qilishimiz mumkin: 1. Dunyoning uyg‘un birligi va undagi insonning o‘rni haqida tasavvurni shakllantirish; 2. Axloqiy fazilatlarni, narsa va hodisalarga axloqiy va estetik baho berishni shakllantirish; 3. Shaxsning ijodiy imkoniyatlarini, uning umumiy ijodiy salohiyatini rivojlantirish. Fanlararo integratsiya – boshqa fanni o‘rganishda bir o‘quv fanining qonunlari, nazariyalari, usullaridan foydalanishda namoyon bo‘ladi. Bu darajada amalga oshirilayotgan mazmunni tizimlashtirish o‘quvchilar ongida dunyoning yaxlit manzarasini shakllantirish kabi kognitiv natijaga olib keladi, bu esa, o‘z navbatida, bilimning sifat jihatidan yangi turining paydo bo‘lishiga olib keladi. Haqiqiy fanlararo aloqalar, masalan, tabiat jismlari tuzilishidagi ko‘plab simmetriya faktlari bilan tanishish jarayonida o‘rnatiladi. Ta’limga integratsion yondashuv deganda o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlarning maxsus turi tushunilishi kerak, bunda o‘qituvchi turli fanlar kurslaridan olingan bilimlarni umumlashtirish uchun o‘quvchining faoliyatini tashkil qiladi va boshqaradi, shu bilan birga bu kurslarning fanlararo aloqalari o‘z navbatida amalga oshiriladi. Ertami–kechmi, har qanday o‘qituvchida boshqa fanlar bilan fanlararo aloqalarni amalga oshirish zarurati tug‘iladi, chunki u aks holda o‘quvchilarda dunyoning har tomonlama yagona ilmiy tasavvurini shakllantirish mumkin emasligini his qila boshlaydi. STEAM – ta’limida amaliy mashg‘ulotlar yordamida bolalarga ilmiy–texnik bilimlaridan real hayotda foydalanish namoyon qilinadi. Har bir darsda o‘quvchilar zamonaviy industriya modellarini ishlab chiqadi, quradi va modelni rivojlantiradi. Avgust, 2025-Yil 97 Tanqidiy tafakkur ko‘nikmalarini rivojlantirish va muammolarni yechish. STEAM – dasturi bolalar kundalik hayotlarida duch keladigan qiyinchiliklarni yengishda zarur bo‘ladigan tanqidiy tafakkur va muammolarni yechish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Faol kommunikatsiya va komandada ishlash. STEAM – dasturi faol kommunikatsiya va komandada ishlash bilan farqlanadi. Muloqot davrida o‘z fikrini bayon qilish va bahs–munozara olib borish uchun erkin muhit vujudga keltiriladi. Ular gapirishga va taqdimot qilishga o‘rganadilar. Bolalar doimo o‘qituvchi va sinfdoshlari bilan qatnashsalar, mashg‘ulotni yaxshi eslab qoladilar. STEAM yondoshuvi asosida umumta’lim maktablarida ta’lim sifatini oshirish mexanizmlari integratsion muhit tamoyillariga asoslagan mobil harakatli tezkor aloqa, hududiy yaxlitlikda hamda “maktab – labaratoriya” maydonchalarining imkoniyatlari aniqlangan. Ushbu usul ta’lim tizimining barcha turlarida amalga oshirilishi maqsadga muvofiq, chunki ta’lim sifatini oshirishda integratsion yondashuv tamoyillari yetakchilik qiladi. Ta’lim STEAM o‘quv, ilmiy va tarbiyaviy jarayonlarni takomillashtirishga qaratilgan va qisqa muddatda keng bilimlar tizimiga ega bo‘lishga hamda yaxlit tasavvurni shakllantirishga yordam beruvchi samarali usullardan biridir. ADABIYOTLAR RO‘YXATI 1. Qudratova, S., & To'rabekova, D. (2023). ROLAN THE FUTURE OF THE STEAM INCREASING PERSONAL TEACHER'S FORMAT.Modern science and Research,2(9), 40-44. 2. Qudratova, S. (2024). Increasing Problematic, which is one of the steam increasing in the foundation of the approach.Modern science and Research,3(1), 1-6. 3. Qudratova, S., & Hakimova, D. (From 2025). METHODOLOGY IN NATURAL SCIENCE WITH THE PRIMA TEA MUNCHING GRAD.International journal of artificial intelligence,1(1), 1420-1423. 4. Qudratova, S., & Tilovboyeva, S. (2024). GIVE STUDENTS A MODERN INTRODUCTION TO THE STUDY OF KNOWLEDGE IN PRIMARY EDUCATION.Modern science and Research,3(12), 378-382. 5. Qudratova, S., & Since Managed, D. (2024). MATHEMATICAL VIVID IMAGINATION THE FORMATION OF PRIMARY GRADE STUDENTS.Modern science and Research,3(12), 305-311. 6. Qudratova, S., & Tilovboyeva, S. (2024). THE ORGANIZATION OF THE USE SYSTEM FOR THAT CLASS INTERNATIONAL EXPERIENCE FOR STUDENTS.Nauka sovremennoy akademicheskie issledovaniya v,3(48), 160-164. 7. Qudratova, S. B., Atenov, J. D., & Normurodov, S. Z. (From 2025). START ‘CONSTIPATION IN THE GENERAL PRINCIPLES OF THE SCIENCE OF STEAM EDUCATION, TECHNOLOGY EDUCATION, SUBJECT AND TASKS.Inter education & global study, (2), 142-153. 8. Daughter, B. S. K., & Akramjanovich, K. A. (2024). STEAM TECHNOLOGY.Eurasian journal of academic research,4(7), 494-497. 9. Qudratov, T. B. (2021). International experiences in education.Vestnik master, (1-3 (112)), 66-67.