TESKARI SINF (FLIPPED CLASSROOM) MODELI YORDAMIDA YUQORI DARAAJA INGLIZ TILI GRAMMATIKASINI (MODAL VERBS VA CONDITIONALS) O'QITISH SAMARADORLIGI

436 Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJAR) ISSN: 2181-2020 LPTIENP International Scientific-Practice Conference on “Linguistics and Pedagogical Technologies: International Experience and National Practice” Denau, November 20, 2025 in-academy.uz/index.php/ejar TESKARI SINF (FLIPPED CLASSROOM) MODELI YORDAMIDA YUQORI DARAAJA INGLIZ TILI GRAMMATIKASINI (MODAL VERBS VA CONDITIONALS) O‘QITISH SAMARADORLIGI Feruz Xaknazarov DTPI 1-kurs magistranti f.f.f.d., (PhD) lmiy rahbar. M.M. Qayumova https://doi.org/10.5281/zenodo.17633567 Annotatsiya: Ushbu tadqiqot ishida yuqori darajadagi ingliz tili grammatikasini o‘qitishda teskari sinf (Flipped Classroom) modeli samaradorligi tahlil qilinadi. Ishda o‘quvchilarning Modal verbs va Conditionals mavzularini mustaqil o‘rganish jarayoni, darsdan oldin berilgan videodarslar va onlayn mashqlar orqali bilimlarni mustahkamlash, shuningdek, dars vaqtida kommunikativ faoliyat va amaliy mashqlar yordamida grammatikaning amalda qo‘llanilishi o‘rganiladi. Tadqiqot teskari sinf modelining an’anaviy dars usullariga nisbatan afzalliklari, o‘quvchilarning faolligi, mustaqil o‘rganish va kommunikativ ko‘nikmalarini rivojlantirishdagi rolini ko‘rsatadi. Kalit so‘zlar: teskari sinf, Modal verbs, Conditionals, kommunikativ yondashuv, ta’lim samaradorligi, mustaqil o‘rganish, interaktiv dars, o‘quvchi markazli ta’lim. KIRISH. So‘nggi yillarda ta’lim texnologiyalarining tez sur’atlarda rivojlanishi o‘quv jarayonini tubdan o‘zgartirmoqda. An’anaviy dars usullari bilan o‘qitishda o‘quvchilarning yuqori darajadagi grammatik mavzular — xususan, Modal verbs va Conditionals ni tushunish va amalda qo‘llashda qiyinchiliklar yuzaga keladi. Shu sababli, pedagogik amaliyotda innovatsion metodlar, xususan, teskari sinf (Flipped Classroom) modeli, katta ahamiyat kasb etadi. Teskari sinf modeli o‘quvchilarga nazariy bilimlarni darsdan oldin videodarslar, prezentatsiyalar va onlayn mashqlar orqali mustaqil o‘zlashtirish imkonini beradi, dars vaqtida esa asosiy e’tibor kommunikativ va amaliy mashqlarga, muhokamalarga hamda guruh ishlari orqali grammatikaning real hayotiy vaziyatlarda qo‘llanishiga qaratiladi. Ushbu yondashuv o‘quvchilarning faolligi, mustaqil o‘rganish ko‘nikmalari va kommunikativ kompetensiyasini sezilarli darajada oshiradi. Amaliy tajribalar ko‘rsatadiki, teskari sinf modeli o‘quvchilarning grammatik bilimlarini mustahkamlash bilan birga, uni amalda to‘g‘ri ishlatishga yordam beradi. Shu bilan birga, o‘qituvchi darsni interaktiv usulda olib boradi va o‘quvchilarning murakkab vazifalarga duch kelgan joylarini aniqlash orqali ularga qo‘llab-quvvatlash ko‘rsatadi. ASOSIY QISM Ta’lim sohasida so‘nggi yillarda innovatsion usullar va yondashuvlarning roli tobora ortib bormoqda. Shu kontekstda teskari sinf (Flipped Classroom) modeli yuqori darajadagi ingliz tili grammatikasini o‘qitishda samarali vosita sifatida e’tiborni tortadi. An’anaviy darslarda o‘quvchilar Modal verbs va Conditionals kabi murakkab grammatik mavzularni tushunishda qiyinchiliklarga duch keladilar, chunki ularni eslab qolish va amaliy nutqda to‘g‘ri qo‘llash yuqori darajada mustaqil fikrlash va tushunish talab qiladi. Teskari sinf modeli esa bu muammolarni yengish uchun o‘quvchiga markaziy rol beradi, nazariy bilimlarni darsdan oldin mustaqil o‘zlashtirish imkonini yaratadi. 437 Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJAR) ISSN: 2181-2020 LPTIENP International Scientific-Practice Conference on “Linguistics and Pedagogical Technologies: International Experience and National Practice” Denau, November 20, 2025 in-academy.uz/index.php/ejar Mustaqil o‘rganish jarayoni videodarslar, prezentatsiyalar va onlayn mashqlar orqali amalga oshiriladi. O‘quvchilar darsdan oldin nazariy bilimlarni o‘zlashtirgan holda keladi, shunda dars vaqtida e’tibor faqat amaliy mashqlar, muhokamalar va kommunikativ faoliyatlarga qaratiladi. Bu yondashuv o‘quvchi markazli ta’lim tamoyilini mustahkamlab, har bir o‘quvchining ehtiyojlari va qiyinchiliklarini aniqlash imkonini beradi. Shu tariqa, o‘quvchilar nafaqat grammatikani eslab qoladi, balki uni turli kontekstlarda to‘g‘ri va samarali qo‘llashni o‘rganadi. Dars jarayonida “kommunikativ yondashuv (Communicative Approach)”ning integratsiyasi muhim ahamiyatga ega. O‘quvchilar guruh ishlari, rolli o‘yinlar va muhokamalar orqali Modal verbs va Conditionalsni amaliyotda qo‘llashadi. Masalan, shartli gaplar (Conditionals) kundalik hayotiy vaziyatlarda, ijtimoiy interaktsiyalarda va muhokamalarda qo‘llanilishi orqali o‘quvchi ularning ma’nosini va ishlatilish qoidalarini chuqurroq tushunadi. Shu bilan birga, o‘quvchilar Modal verbsni turli kontekstlarda, xususan, iltimos ifodalash, ruxsat berish, majburiyat va ehtimollikni ifodalashda samarali ishlata olishadi. Interaktiv darsning yana bir jihati – o‘quvchilarning faolligini oshirishdir. Teskari sinf modeli dars vaqtini passiv tinglashdan faol ishtirokka aylantiradi. O‘quvchilar bir-birini to‘g‘rilash, o‘z fikrlarini bildirish va guruh vazifalarini bajarish orqali grammatika qoidalarini mustahkamlashadi. Shu bilan birga, o‘qituvchi individual va guruh ishlarini kuzatib, kerakli yordamni ta’minlaydi, o‘quvchilar bilan konstruktiv mulohazalar almashadi va ta’lim samaradorligini oshiradi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, teskari sinf modeli ta’lim samaradorligini oshiradi, chunki u o‘quvchilarning mustaqil o‘rganish ko‘nikmalarini rivojlantiradi va grammatika mavzularini real nutq kontekstida qo‘llash imkonini beradi. Shu tariqa, o‘quvchilar murakkab grammatik qoidalarni nafaqat nazariy jihatdan tushunadi, balki amaliyotda erkin qo‘llay oladi. Interaktiv darslar orqali ular o‘z bilimini tekshiradi, xatolarini aniqlaydi va ularni tuzatadi, bu esa o‘rganish jarayonini yanada samarali qiladi. Shuningdek, teskari sinf modeli o‘quvchilarda mustaqil fikrlash va mas’uliyat hissini kuchaytiradi. O‘quvchilar darsdan oldin bilimlarni mustaqil o‘zlashtirish jarayonida vaqtni boshqarishni o‘rganadi, savollar tayyorlaydi va dars davomida faol ishtirok etadi. Bu yondashuv 438 Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJAR) ISSN: 2181-2020 LPTIENP International Scientific-Practice Conference on “Linguistics and Pedagogical Technologies: International Experience and National Practice” Denau, November 20, 2025 in-academy.uz/index.php/ejar ularni nafaqat grammatikani o‘rganishga, balki tilni real hayotiy vaziyatlarda samarali qo‘llashga rag‘batlantiradi. Shunday qilib, teskari sinf, interaktiv dars, kommunikativ yondashuv va o‘quvchi markazli ta’limni uyg‘unlashtirgan holda amalga oshirilgan o‘qitish jarayoni yuqori darajadagi ingliz tili grammatikasini o‘qitishda samarali vosita sifatida namoyon bo‘ladi. Bu yondashuv murakkab grammatik mavzularni o‘rganishni osonlashtiradi, o‘quvchilarni mustaqil fikrlash va muloqot qilishga rag‘batlantiradi, ta’lim sifatini va o‘quvchilarning kommunikativ kompetensiyasini sezilarli darajada oshiradi. Shuni ta’kidlash lozimki, teskari sinf modeli an’anaviy ma’ruza usullariga qaraganda o‘quvchi markazli bo‘lib, murakkab grammatik mavzularni o‘rganishda yanada samarali hisoblanadi. Bu esa o‘z navbatida, o‘quvchilarning mustaqil fikrlash, muammolarni hal qilish va grammatikaning amaliy qo‘llanilishi ko‘nikmalarini rivojlantirishga xizmat qiladi. Xulosa Flipped Classroom modeli yuqori darajadagi ingliz tili grammatikasini, xususan, Modal verbs va Conditionals mavzularini o‘qitishda an’anaviy metodlarga nisbatan samaraliroq ekanligi aniqlanadi, chunki u o‘quvchilarga darsdan oldin nazariy bilimlarni mustaqil o‘zlashtirish imkonini beradi, dars vaqtida esa amaliy mashqlar, muhokamalar va guruh ishlari orqali grammatikani turli kontekstlarda qo‘llashga imkon yaratadi. Shu yondashuv o‘quvchilarda mustaqil fikrlash, mas’uliyat hissi va kommunikativ ko‘nikmalarni rivojlantiradi, o‘qituvchi esa darsni interaktiv va o‘quvchi markazli shaklda olib borib, individual va guruh ishlarini kuzatadi, o‘quvchilarning ehtiyojlarini aniqlab, zarur yordamni taqdim etadi. Bu pedagogik yondashuv murakkab grammatik mavzularni o‘rganishni yengillashtiradi, o‘quvchilarni amaliy mashqlar orqali bilimlarini mustahkamlashga va real nutq vaziyatlarida erkin qo‘llashga rag‘batlantiradi, shuningdek, teskari sinf, interaktiv dars, kommunikativ yondashuv va o‘quvchi markazli ta’limni uyg‘unlashtirish orqali ta’lim jarayoni yanada samarali va natijaga yo‘naltirilgan bo‘ladi. References: 1. Xudoyberdiyev, I., & Tursunov, A. Innovatsion ta’lim metodlari va zamonaviy pedagogik texnologiyalar. Toshkent: O‘zbekiston pedagogika instituti nashriyoti, 2021. 215–230 b. (Flipped Classroom modeli haqida 220–225-betlar) 2. Isroilova, M.J. O‘quvchi markazli ta’lim va interaktiv darslar. Toshkent: Fan va ta’lim nashriyoti, 2020. 145–160 b. (Teskari sinf va interaktiv darslar, 150–155-betlar) 3. Rashidov, B. Til o‘qitishda innovatsion metodlar: Teskari sinf modeli. Toshkent: O‘zbekiston milliy universiteti nashriyoti, 2019. 98–112 b. (Flipped Classroomning amaliy qo‘llanilishi, 100–105betlar) 4. Bergmann, J., & Sams, A. Flipped Learning: Maximizing Face-to-Face Time. Washington, DC: ISTE, 2012. 2–15 b. (Flipped Classroom nazariyasi va metodologiyasi, 5–10-betlar) 5. Bishop, J.L., & Verleger, M.A. The Flipped Classroom: A Survey of the Research. ASEE National Conference Proceedings, Atlanta, GA, 2013. 23–38 b. (Tadqiqotlar va amaliy natijalar, 25– 30-betlar) 6. Talbert, R. Flipped Learning: A Guide for Higher Education Faculty. Sterling, VA: Stylus Publishing, 2017. 45–62 b. (Flipped Classroomning amaliy tavsiyalari, 50–55-betlar)