KREATIV KOMPETENSIYANI BAHOLASHDA INGLIZ TILI KO'NIKMALARI MEZONLARI

459 Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJAR) ISSN: 2181-2020 LPTIENP International Scientific-Practice Conference on “Linguistics and Pedagogical Technologies: International Experience and National Practice” Denau, November 20, 2025 in-academy.uz/index.php/ejar KREATIV KOMPETENSIYANI BAHOLASHDA INGLIZ TILI KO‘NIKMALARI MEZONLARI Norqulov B.X. Denov tadbirkorlik va pedagogika institute o‘qituvchisi https://doi.org/10.5281/zenodo.17636623 Annotatsiya: Ushbu maqolada ingliz tili o‘qitish jarayonida kreativ kompetensiyani baholashning nazariy asoslari hamda asosiy mezonlari tahlil qilingan. Shuningdek, til ko‘nikmalarini aniqlashda ijodiy yondashuvning roli, zamonaviy baholash usullari va O‘zbekiston ta’lim tizimida qo‘llanish tajribalari yoritilgan. Kalit so‘zlar: kreativ kompetensiya, baholash mezonlari, ingliz tili, til ko‘nikmalari, ijodiy yondashuv. Abstract: This article explores the theoretical foundations and key criteria for assessing creative competence in English language teaching. It emphasizes the role of creativity in evaluating linguistic skills, discusses modern assessment methods such as formative evaluation and portfolios, and highlights their application in the context of Uzbekistan’s higher education system. Keywords: creative competence, assessment criteria, English language, language skills, innovative teaching. Аннотация: В статье рассматриваются теоретические основы и основные критерии оценки креативной компетенции при обучении английскому языку. Особое внимание уделено роли творческого подхода в оценке языковых навыков, современным методам оценки и их применению в системе высшего образования Узбекистана. Ключевые слова: креативная компетенция, критерии оценки, английский язык, языковые навыки, творческий подход. Kreativ kompetensiya zamonaviy ta’lim tizimining ajralmas tarkibiy qismi bo‘lib, shaxsning yangi g‘oyalarni yaratish, muammolarga noodatiy yondashish va mavjud bilimlardan ijodiy foydalanish qobiliyatini ifodalaydi. Ingliz tili o‘qitish jarayonida bu kompetensiya o‘quvchilarning til orqali innovatsion fikrlarni ifodalash, kommunikativ moslashuvchanlikni namoyon etish va o‘z fikrini tahliliy asoslash qobiliyatlarida namoyon bo‘ladi. Tadqiqotchi J. Guilford (1967) fikricha, kreativlik divergent fikrlash bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, u muammoning bir emas, balki bir nechta yechimlarini topish imkonini beradi. Shu jihatdan, ingliz tili o‘rganish jarayonida talabalarning so‘z boyligi, kontekstual fikrlashi, metaforik ifoda va stilistik moslashuvchanlikni rivojlantirish — kreativ kompetensiyaning markaziy omillaridan biridir. O‘zbekistonda ta’limni modernizatsiya qilish siyosati doirasida o‘qituvchilarning kasbiy kompetensiyalari orasida “kreativlik” alohida baholovchi mezon sifatida ko‘rilmoqda (O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 19-maydagi PQ–4708-son qarorida bu yo‘nalish alohida ko‘rsatib o‘tilgan). Shu sababli, bo‘lajak ingliz tili o‘qituvchilarining kreativ kompetensiyasini o‘lchash va baholash metodikasini ishlab chiqish bugungi kunda dolzarb ilmiy masalalardan biridir. Ingliz tili ko‘nikmalarini baholashda kreativlik mezonlari o‘quvchining tilni ijodiy va maqsadga muvofiq qo‘llay olish darajasini aniqlashga qaratilgan. Ular quyidagi asosiy yo‘nalishlarni o‘z ichiga oladi: Talabaning so‘z boyligi, sinonimik birliklardan foydalanish, grammatik konstruksiyalarni kontekstga mos tarzda o‘zgartirish va yangilik kiritish qobiliyati bu mezonning asosini tashkil etadi. Misol uchun, talaba “problem-solving” mavzusida so‘zlaganda, odatiy “find a solution” iborasi o‘rniga “devise an effective strategy” yoki “generate multiple solutions” kabi ijodiy variantlardan foydalansa, bu yuqori kreativlikni bildiradi. 460 Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJAR) ISSN: 2181-2020 LPTIENP International Scientific-Practice Conference on “Linguistics and Pedagogical Technologies: International Experience and National Practice” Denau, November 20, 2025 in-academy.uz/index.php/ejar Kreativ fikrlash natijasida yaratilgan yangi g‘oyalarni og‘zaki va yozma muloqotda ifodalash ko‘nikmasi. Bu mezon talabadan mustaqil fikr yuritish, yangi misollar keltirish, hazil, metafora yoki analogiyalar yordamida fikrni ta’sirchan yetkazishni talab qiladi.Madaniy tafovutlarni hisobga olgan holda to‘g‘ri nutqiy strategiyani tanlay bilish ham kreativ kompetensiyaning muhim belgisi hisoblanadi. Masalan, ingliz tilida “direct communication” qadrlansa, o‘zbek madaniyatida “indirect politeness” ustuvor bo‘lishi mumkin. Shuning uchun o‘quvchi bu tafovutni anglab, muloqot uslubini moslashi kerak. Bu mezon talabaning o‘z faoliyatini tahlil qila olish, xatolarini anglash va ularni tuzatish yo‘llarini mustaqil topish qobiliyatini ifodalaydi. O‘quv jarayonida reflektiv yozuvlar (“reflective journals”) yuritish, o‘z nutqiy faoliyatini baholash, shuningdek, o‘qituvchi fikriga tanqidiy yondashish refleksiv kompetensiyani shakllantiradi. Yozma nutqdagi kreativlikni baholashda matnning tuzilishi, leksik boylik, argumentatsiya izchilligi va obrazli ifodalarning qo‘llanilishi e’tiborga olinadi. Masalan, talaba “The role of technology in education” mavzusida inshoda shunchaki faktlarni sanab o‘tmasdan, yangi nuqtai nazar taklif qilsa yoki muammoni o‘ziga xos burchakdan tahlil qilsa, bu ijodiy yondashuv sifatida baholanadi. Formativ baholash talabaning o‘sishini kuzatish, xatolarini aniqlash va jarayon davomida yo‘lyo‘riq berishga qaratilgan. Bu yondashuvda baholash natija emas, balki o‘quv jarayonining bir qismi sifatida qaraladi. O‘qituvchi talabani kreativ fikrlashga undovchi savollar, rolli o‘yinlar, miniproyektlar orqali o‘rganish jarayonini faol qiladi. Portfolio – bu talabani baholashda uning individual yutuqlari, yozma ishlari, og‘zaki chiqishlari va ijodiy topshiriqlari to‘plamidan iborat hujjatdir. U o‘quvchining ijodiy rivojlanishini tizimli ravishda aks ettiradi. Shuningdek, o‘quvchi o‘z ishi ustidan refleksiya olib boradi, bu esa metakognitiv o‘sishni ta’minlaydi. Bu usulda talabalar real hayotiy vaziyatlarga asoslangan muammolarni hal qilish orqali tilni faol qo‘llaydilar. Bunday topshiriqlar ularni mustaqil fikrlashga, original yechimlar ishlab chiqishga va kommunikativ kreativlikni oshirishga undaydi. Reflektiv yozuvlar orqali talabalar o‘z o‘rganish jarayonini tahlil qiladi, muvaffaqiyatlari va xatolarini qayd etadi, shuningdek, kelgusida yaxshilash strategiyalarini ishlab chiqadi. Bu metod til o‘rganishda o‘zini anglash, tahlil qilish va o‘z ustida ishlash madaniyatini rivojlantiradi. Xalqaro miqyosda kreativ kompetensiyani baholash masalalari OECD Education 2030 Framework va UNESCO Global Competence Framework hujjatlarida keng yoritilgan. Ushbu manbalarda kreativlik 21-asr ko‘nikmalari ichida asosiy kompetensiyalardan biri sifatida e’tirof etilgan. O‘zbekistonda esa bu yondashuv “Chet tillarini o‘qitish sifatini oshirish konsepsiyasi” (2021) asosida amaliyotga tatbiq etilmoqda. Universitetlarda “Project-based learning”, “Creative writing”, “Reflective learning” kabi fanlar orqali bo‘lajak ingliz tili o‘qituvchilarining ijodiy va analitik kompetensiyalari rivojlantirilmoqda. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, aksariyat hollarda baholash jarayonida standartlashtirilgan testlar ijodiylik darajasini to‘liq aniqlay olmaydi. Chunki kreativ kompetensiya — bu reproduktiv emas, balki produktiv faoliyat natijasidir. Shuning uchun baholashda testlar bilan bir qatorda ochiq savollar, portfolio, reflektiv yozuvlar va ijodiy topshiriqlar birgalikda qo‘llanilishi zarur. Kreativ kompetensiyani baholashda ingliz tili ko‘nikmalari mezonlarini aniqlash — zamonaviy pedagogika va lingvodidaktika uchun strategik yo‘nalishdir. Bu jarayon o‘qituvchilarga talabalar ijodiy fikrlashini rivojlantirish, ularning kommunikativ salohiyatini oshirish va kelgusida innovatsion yondashuvlarni qo‘llash imkonini beradi. 461 Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJAR) ISSN: 2181-2020 LPTIENP International Scientific-Practice Conference on “Linguistics and Pedagogical Technologies: International Experience and National Practice” Denau, November 20, 2025 in-academy.uz/index.php/ejar References: 1. European Council. Common European Framework of Reference for Languages: Learning, Teaching, Assessment (CEFR). Cambridge University Press, 2020. 2. Richards, J. C., & Rodgers, T. S. Approaches and Methods in Language Teaching. Cambridge University Press, 2014. 3. Norqulov Bekzod Khurramovich (2024). FORMATION OF CREATIVE COMPETENCE IN STUDENTS BASED ON INNOVATIVE TECHNOLOGIES. Central Asian Journal of Education and Innovation, 3 (5-3), 207-212. doi: 10.5281/zenodo.11409813 4. Beggs, T. A. Creativity in Language Learning and Teaching: Perspectives and Practices. Routledge, 2021. 5. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. Chet tillarini o‘qitish sifatini oshirish konsepsiyasi. Toshkent, 2021. 6. Little, D., & Perclová, R. Developing Learner Autonomy in Language Learning. Council of Europe, 2019. 7. Alavi, S. M., & Kaivanpanah, S. Assessment for Learning in EFL Contexts: Promoting Creativity and Autonomy. Language Testing in Asia, 2020.