FANLARNI O'QITISHDA SUN'IY INTELLEKTNING KIRIB KELAYOTGANLIGI

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “MODERN APPROACHES IN TEACHING EXACT AND NATURAL SCIENCES: CHALLENGES AND SOLUTIONS”, MAY 30, 2025 818 FANLARNI O‘QITISHDA SUN’IY INTELLEKTNING KIRIB KELAYOTGANLIGI 1Ismatova Umida Foziljon qizi, 2Shayqulov Hamza Shodievich, 3Rasulova Muxsina Roziqovna 1Samarqand Zarmed Universiteti Davolash ishi fakulteti 2-kurs talabasi 2Biologiya, fizika, informatika, mikrobiologiya va gistologiya kafedrasi katta o‘qituvchisi. (Ilmiy rahbar) 3PhD, klinik fanlar kafedrasi dotsenti (Ilmiy rahbar) Zarmed universiteti Samarqand kampusi. https://doi.org/10.5281/zenodo.17645572 Annotatsiya. Kelajakdagi vrachlar – tibbiyot oliy o‘quv yurti talabalarining sun’iy intellekt (bundan keyin – SI) texnologiyasiga bo‘lgan munosabatiga oid tadqiqotning dolzarbligi SI tizimlarining nafaqat ta’lim jarayoniga, balki klinik va diagnostik amaliyotga ham joriy etilishi bilan belgilanadi. Shaxsning axborot madaniyati mazmunini aks ettiruvchi axborot amaliyotlari va SI ta’rifini aniqlashdagi afzallik o‘rtasida bog‘liqlik mavjudligi haqidagi gipoteza tasdiqlandi. Maqsad tibbiyot oliy o‘quv yurti talabalarining axborot madaniyatining asosiy tarkibiy qismi sifatida turli xil axborot manbalaridan foydalanish amaliyotlari va ularning SIni tushunishi o‘rtasidagi bog‘liqlikni tavsiflashdan iborat. Tibbiyot universitetining birinchi ikkinchi va uchunchi kurs talabalari hamda professor o‘qituvchilari o‘rtasida o‘tkazilgan so‘rovnoma natijalari (n = 217) keltirilgan. Dolzarbligi. Sun’iy intellekt (SI) - bu odatda inson intellektini talab qiladigan vazifalarni bajarishga qodir axborotlarni qayta ishlovchi, texnik tahlil qiluvchi va matematik hisob – kitoblarga tayanib texnik xulosalar beruvchi zamonaviy mashinalardir. Zamonaviy ta’lim texnologiyalari har bir talabaning ehtiyojlariga moslashadigan shaxsiylashtirilgan ta’lim traektoriyalarini yaratish imkonini beradi [2]. SI talabalarning yutuqlarini, ularning kuchsiz tomonlarini tahlil qilishga yordam beradi va keyingi rivojlanish uchun individual topshiriqlar taklif qiladi. Bu yondashuv o‘zlashtirishning yaxshilanishiga yordam beradi, chunki talabalar aynan qiyin bo‘lgan sohalarda yordam oladilar va materialni samaraliroq egallashlari mumkin. SI, xususan mashina orqali o‘qitish texnologiyalari, tibbiy ma’lumotlarni, masalan, tasvirlarni (rentgen, MRT kabi), laboratoriya tekshiruvlari natijalarini va bemorlarning kasallik tarixini tahlil qilish uchun faol qo‘llanilmoqda. Talabalar katta hajmdagi ma’lumotlar bilan ishlashni, namunalarni aniqlashni va haqiqiy tibbiy vaziyatlar asosida prognoz qilishni o‘rganishlari mumkin. Bu tahliliy qobiliyatlarni rivojlantirishga va ma’lumotlarni aniqroq talqin qilishga yordam beradi, bu esa kelajakdagi vrachlar uchun muhim ko‘nikmadir [4]. Sun’iy intellekt texnologiyasi mutaxassislarga haqiqiy ssenariylarga yaxshiroq tayyorgarlik ko‘rishga yordam beradigan yanada real va qiziqarli o‘qitish jarayonini ta’minlashi mumkin. Masalan, tibbiyot talabalari haqiqiy bemorlarda amaliyot o‘tkazishdan oldin operatsiyalar va muolajalarni mashq qilish uchun sun’iy intellektga asoslangan simulyatorlardan foydalanishlari mumkin. Bu xatolar xavfini kamaytirishi va bemorlarning davolash natijalarini yaxshilashi mumkin. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “MODERN APPROACHES IN TEACHING EXACT AND NATURAL SCIENCES: CHALLENGES AND SOLUTIONS”, MAY 30, 2025 819 Sun’iy intellekt, shuningdek, individual ehtiyojlar va samaradorlik asosida o‘qitish jarayonini shaxsiylashtirishi mumkin. Simulyatsiya ma’lumotlarini tahlil qilish orqali sun’iy intellekt algoritmlari inson yaxshilanishga muhtoj bo‘lgan sohalarni aniqlashi va o‘qitish dasturini shunga mos ravishda sozlashi mumkin. Bu yanada samarali o‘qitishga, shuningdek, jalb qilish va motivatsiyaning yuqori darajasiga olib kelishi mumkin. Tadqiqotning maqsadi. Tibbiyot universiteti talabalarining simulyatsion o‘qitishda sun’iy intellektning (SI) afzalliklari va rivojlanish istiqbollariga nisbatan fikrlari haqidagi ma’lumotlarni to‘plash va o‘rganish. Vazifalar quyidagilarni o‘z ichiga oladi: 1. Talabalar va o‘qituvchilar o‘rtasida simulyatsion o‘qitishda SI haqidagi bilimlari, tushunchalari va baholari bo‘yicha so‘rov o‘tkazish. 2. Simulyatsion o‘qitishda SIning afzalliklari va istiqbollariga oid ilmiy maqolalar, tadqiqotlar va adabiyotlarni o‘rganish va tahlil qilish. 3. Talabalarning umumiy tendensiyalari, fikrlari va afzalliklarini aniqlash maqsadida ma’lumotlarni jamlash. Tadqiqotning materiallari va usullari. Tadqiqot Samarqand Zarmed universiteti, SamDTU, KIUT Samarqand kampusining 1, 2, 3-kurs talabalari va professor-o‘qituvchilari umumiy soni 217 kishini tashkil qildi. Ularning simulyatsion o‘qitishda SI haqidagi bilimlari, tushunchalari va baholari bo‘yicha bir nechta savollarni o‘z ichiga olgan so‘rovnoma ishlab chiqildi. Keyinchalik ushbu so‘rovnoma raqamlashtirildi va Google Forms platformasiga joylashtirildi va keyinchalik tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari. So‘rovnoma tahliliga ko‘ra: Siz SIning mavjudligi va ulardan foydalanish variantlari haqida bilasizmi? Ushbu savolnomamizga OO‘Yu professor-o‘qituvchilariga nisbatan talabalar SI haqida ko‘proq bilishi, undan foydalanyotganligi kuzatildi. O‘quv faoliyatini soddalashtirish uchun SIdan foydalanishga to‘g‘ri kelganmi? – “O‘quv faoliyatini soddalashtirish uchun SIdan foydalanishga to‘g‘ri kelganmi?” – savolnomasiga OO‘Yu talabalari SIdan foydalanayotganligi, professor-o‘qituvchilar nisbatan kamroq foydalanyotganligi kuzatildi. Vrachlar ishini optimallashtirish uchun sun’iy intellekt yordamida qanday yangi usullar ishlab chiqilishi mumkin? INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “MODERN APPROACHES IN TEACHING EXACT AND NATURAL SCIENCES: CHALLENGES AND SOLUTIONS”, MAY 30, 2025 820 Vrachlik amaliyoti natijalarini yaxshilash uchun sun’iy intellekt qanday ma’lumotlardan foydalanishi mumkin? Sun’iy intellekt bilan ishlaydigan kelajakdagi vrachlarda qanday asosiy sifatlar va ko‘nikmalar zarur bo‘ladi? Xulosalar Xulosa qilib aytganda, hozirgi yoshlar katta avlod vakillariga nisbatan SI haqida ko‘proq bilishi, undan foydalanyotganligi aniqlandi. Biz simulyatsion o‘qitishda sun’iy intellektning salohiyatini va uning afzalliklarini o‘rganish bilan bir qatorda, sun’iy intellekt shaxsiylashtirilgan qayta aloqa berish, real ssenariylar yaratish va xarajatlarni kamaytirish orqali o‘qitish dasturlarining samaradorligini qanday oshirishini rejelashtirishga imkon beruvchi birlamchi ma’lumotlarni oldik. Simulyatsion o‘qitishga sun’iy intellektni joriy etish bilan bog‘liq etik, yuridik va texnik masalalar kabi qiyinchiliklarga qaramay, biz sun’iy intellekt turli sohalarda mutaxassislarni tayyorlash usulini inqilob qilish salohiyatiga ega deb hisoblaymiz. To‘g‘ri yondashuv va puxta o‘ylanganlik bilan sun’iy intellekt yanada samarali va qiziqarli o‘qitish jarayonini ta’minlashi mumkin. Tibbiy ta’limda sun’iy intellekt tibbiyot oliy o‘quv yurtlari talabalari uchun yangi ufqlarni ochib, yuqori sifatli ta’lim vositalari va yondashuvlarini taklif etadi. Virtual trenajyorlar, INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “MODERN APPROACHES IN TEACHING EXACT AND NATURAL SCIENCES: CHALLENGES AND SOLUTIONS”, MAY 30, 2025 821 shaxsiylashtirilgan ta’lim, ma’lumotlarni tahlil qilish va bilimlarni baholashni avtomatlashtirish o‘qitish samaradorligini sezilarli darajada oshiradi va yuqori malakali mutaxassislarni tayyorlash imkonini beradi. Biroq, barcha afzalliklarga qaramay, tibbiy ta’limga SIni joriy etish bir qator muammolar bilan bog‘liq, masalan, etik va texnik muammolar, o‘qituvchilarni o‘qitish zarurati va sezilarli moliyaviy xarajatlar. ADABIYOTLAR 1. Trendы i prognozы razvitiya meditsinskix informatsionnыx sistem v Rossii / A.V. Gusev [i dr.] // Vrach i informatsionnыe texnologii. 2019. № 2. S. 38–49. 2. Iskusstvennыy intellekt v meditsine: sootnoshenie obыdennogo i professionalnogo ponimaniya / S.S. Strelnikov [i dr.] // Problemы sovremennogo obrazovaniya. 2022. № 6. S. 55–69. DOI: https://doi.org/10.31862/2218-8711-2022-6-55-69. Problemы sovremennogo obrazovaniya | № 6 | 2023 | http://www.pmedu.ru 247 INNOVATSIONNЫE TEXNOLOGII V OBRAZOVANII 3. Strelnikov S.S., Katkova A.L. Informatsionnaya kultura studenta: obщnost metodologicheskoy optiki pedagogicheskix issledovaniy // Perspektivы nauki. 2022. № 9. S. 91–94. 4. Goryunova L.N. Psixicheskaya regulyatsiya informatsionno-poiskovoy deyatelnosti // Vestn. S.-Peterburgskogo un-ta. Ser. 12: Psixologiya. Sotsiologiya. Pedagogika. 2008. № 4. S. 409–416. 5. Ivaщenko A.V., Karabuщenko N.B., Sungurova N.L. Lichnostno-tipologicheskie osobennosti studentov v setevom povedenii // Rossiyskiy psixologicheskiy jurnal. 2016. T. 13, № 2. S. 58–70.