TALABALARNING MUSTAQIL TA'LIMINI TASHKIL ETISH USULLARI

INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 8 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | November, 2025 96 DOI: https://10.5281/zenodo.17650908 TALABALARNING MUSTAQIL TA’LIMINI TASHKIL ETISH USULLARI Kurbanov Mirzaahmad Oʻzbekiston Milliy universiteti professori E-mail: [email protected] Ibadullayev Samandarbek Baxtiyor o‘g‘li Oʻzbekiston Milliy Universiteti 1-kurs Magistranti E-mail: [email protected] ANNOTATSIYA Ushbu maqolada talabalarning mustaqil ta’lim faoliyatini samarali tashkil etish usullari va ularning o‘quv jarayonidagi ahamiyati yoritilgan. Mustaqil ta’lim talabalarning o‘z bilimlarini mustaqil ravishda egallash, ijodiy fikrlash va tahliliy yondashuvni shakllantirishga xizmat qiladi. Maqolada mustaqil ta’limni tashkil etishda motivatsiya, vaqtni boshqarish, metodik ko‘rsatmalar va texnologik vositalardan foydalanishning o‘rni tahlil qilingan. Shuningdek, mustaqil o‘rganish samaradorligini oshirish uchun muammoli o‘qitish, loyihaviy ishlar va elektron ta’lim platformalaridan foydalanish bo‘yicha takliflar keltirilgan. Tadqiqot natijalari talabalarda mustaqil o‘qish malakasini rivojlantirish, o‘z-o‘zini nazorat qilish va bilimni amaliyot bilan bog‘lash imkoniyatini kengaytiradi. Kalit so‘zlar: Mustaqil ta’lim, talaba faoliyati, o‘qitish usullari, ta’lim jarayoni, motivatsiya, masofaviy ta’lim, axborot texnologiyalari, o‘zini nazorat qilish, ijodiy fikrlash, ta’lim samaradorligi. “METHODS OF ORGANIZING STUDENTS’ INDEPENDENT LEARNING” Kurbanov Mirzaahmad Professor, National University of Uzbekistan E-mail: kurbanov1[email protected] Ibadullayev Samandarbek 1st-year Masterʼs Student, National University of Uzbekistan E-mail: [email protected] INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 8 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | November, 2025 97 ABSTRACT This article highlights the effective methods of organizing students’ independent learning activities and their importance in the educational process. Independent learning helps students to acquire knowledge autonomously, develop creative thinking, and build analytical approaches. The article analyzes the role of motivation, time management, methodological guidance, and the use of technological tools in organizing independent learning. In addition, it provides suggestions for enhancing learning efficiency through problem-based teaching, project-based activities, and the use of electronic learning platforms. The research results contribute to developing students’ independent study skills, self-assessment abilities, and the integration of knowledge with practice. Keywords: Independent learning, student activity, teaching methods, educational process, motivation, distance education, information technologies, self-assessment, creative thinking, learning efficiency. KIRISH (ВВЕДЕНИЕ / INTRODUCTION) Mustaqil ta’lim — bu talabaning o‘z bilim, ko‘nikma va malakalarini mustaqil ravishda egallash jarayonidir. U ta’lim jarayonining ajralmas qismi bo‘lib, shaxsiy faollik va mas’uliyatga asoslanadi. Mustaqil ta’lim orqali talaba o‘z bilimlarini mustahkamlab, yangi ma’lumotlarni izlashni o‘rganadi. Zamonaviy ta’limda mustaqil o‘rganish har bir talabaning o‘z ustida ishlash madaniyatini shakllantiradi. Bu jarayon shaxsni ijodiy fikrlashga, mustaqil qaror qabul qilishga va muammolarni hal etishga o‘rgatadi. Har bir talaba mustaqil ta’lim orqali o‘z qobiliyatini to‘liq namoyon etish imkoniyatiga ega bo‘ladi. U o‘z bilimini faqat tayyor shaklda emas, balki izlanish orqali o‘zlashtiradi. Bu esa talabani passiv tinglovchidan faol ishtirokchiga aylantiradi. Mustaqil ta’limning asosiy maqsadi — talabaning bilim olish jarayonida faolligini oshirishdir. Talaba o‘qituvchining bevosita yordamisiz o‘qish, o‘rganish va tahlil qilishni o‘rganadi. Ta’limda mustaqillik darajasi yuqori bo‘lgan talaba har qanday vaziyatda o‘z bilimini qo‘llay oladi. U vaqtni to‘g‘ri taqsimlash, maqsad qo‘yish va unga erishish yo‘llarini o‘zi belgilaydi. Bu jarayon talabalarda o‘z-o‘zini baholash, nazorat qilish va mas’uliyatni his qilishni rivojlantiradi. Mustaqil ta’limning mohiyati — o‘quvchining o‘zi uchun bilim manbaiga aylanishidadir. U o‘z o‘qish faoliyatini boshqarishni o‘rganadi va bu ko‘nikma keyingi hayotda juda foydali bo‘ladi. Mustaqil ta’limning ahamiyati shundaki, u talabalarning tafakkurini chuqurlashtiradi. Talaba faqat tayyor bilimni emas, balki bilimni izlash jarayonini ham o‘zlashtiradi. Bu esa uni tahliliy, ijodiy va mantiqiy fikrlashga o‘rgatadi. Shuningdek, mustaqil ta’lim shaxsda o‘z fikrini asoslab berish ko‘nikmasini shakllantiradi. U har bir mavzuga nisbatan tanqidiy qarashni o‘rganadi.Zamonaviy dunyoda axborot oqimi INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 8 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | November, 2025 98 nihoyatda kuchaygan. Bunday sharoitda talabalar kerakli ma’lumotni tanlay olishni o‘rganishlari zarur. Mustaqil ta’lim bu jarayonda eng muhim vosita hisoblanadi. U talabalarni axborotni tahlil qilish, saralash va undan samarali foydalanishga o‘rgatadi. Bu orqali talaba o‘z bilimini doimiy ravishda yangilab boradi.Mustaqil ta’lim o‘zo‘zini rivojlantirish madaniyatini shakllantiradi. Talaba o‘z qiziqishlari asosida yangi yo‘nalishlarni o‘rganishga intiladi. Bu esa ta’lim jarayonini shaxsga yo‘naltirilgan tizimga aylantiradi. O‘qituvchi esa bu jarayonda yo‘lboshchi, maslahatchi va nazoratchi rolini bajaradi. Demak, mustaqil ta’limda markazda o‘qituvchi emas, balki talabaning o‘zi turadi. Mustaqil o‘rganish jarayonida talaba o‘zini sinovdan o‘tkazadi. U o‘z imkoniyatlarini baholaydi va kamchiliklarini bartaraf etish yo‘llarini izlaydi. Bunday jarayon shaxsiy rivojlanishning eng muhim bosqichidir. Har bir talaba o‘z bilimini mustaqil tarzda oshirgan sari, uning ishonchi ortadi. Bu ishonch esa kelajakdagi kasbiy muvaffaqiyatlarning poydevorini yaratadi.Mustaqil ta’limning ahamiyati, shuningdek, uni hayot davomida o‘qish tamoyiliga bog‘liqdir. Bugungi kunda bilimlar tez yangilanadi, shu sababli talaba doimo o‘rganishga tayyor bo‘lishi kerak. Mustaqil o‘qish odatini shakllantirgan shaxs har qanday sohada tez moslashadi. U yangi texnologiyalar, usullar va g‘oyalarni oson o‘zlashtira oladi. Demak, mustaqil ta’lim nafaqat talabalik davrida, balki butun umr uchun zarur ko‘nikmadir. Ta’lim tizimida mustaqil o‘rganishni qo‘llab-quvvatlash, uni baholash va rag‘batlantirish zarur.O‘qituvchilar bu jarayonni tashkil etishda metodik qo‘llanmalar va interaktiv usullardan foydalanishlari kerak. Elektron ta’lim platformalari, onlayn kurslar va raqamli resurslar mustaqil ta’limni qo‘llab-quvvatlaydi. Bunday yondashuv talabalarga o‘z o‘qish tezligini va yo‘nalishini mustaqil belgilash imkonini beradi. Natijada, har bir talaba o‘z imkoniyatlariga mos bilim oladi. ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA (ЛИТЕРАТУРА И МЕТОДОЛОГИЯ / METHODS) Talabalarning mustaqil ta’limini tashkil etish — zamonaviy ta’lim tizimining eng muhim vazifalaridan biridir. Bu jarayon talabaning bilim olishdagi faolligini oshirish, o‘z fikrini erkin ifoda etish va mustaqil o‘rganish qobiliyatini shakllantirishga qaratilgan. Mustaqil ta’limning shakllari turlicha bo‘lib, ular ta’lim maqsadi, sharoiti va talabalar ehtiyojiga ko‘ra tanlanadi. Ularning ichida individual, juftlikda, guruhli, masofaviy va aralash ta’lim shakllari eng ko‘p qo‘llaniladigan turlardir. Har bir shaklning o‘ziga xos afzalliklari va qo‘llash imkoniyatlari mavjud. Individual mustaqil ta’lim shakli talabani o‘z bilim darajasi va qiziqishlariga mos ravishda ishlashga yo‘naltiradi. Bunda talaba o‘qituvchi ko‘rsatmasi asosida mustaqil izlanadi, o‘rganadi va tahlil qiladi. U o‘z o‘qish jarayonini rejalashtirib, o‘zini baholash ko‘nikmasini rivojlantiradi. Bu shakl mustaqillik, mas’uliyat va o‘z-o‘zini nazorat qilish INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 8 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | November, 2025 99 malakalarini kuchaytiradi. Ayniqsa, ilmiy izlanish va mustaqil loyiha ishlari uchun bu yondashuv juda samaralidir. Juftlikda tashkil etilgan mustaqil ta’lim esa ikki talabani birgalikda o‘rganishga jalb etadi. Bu shakl fikr almashish, bahslashish va muammoli vaziyatlarni birgalikda hal etishga imkon beradi. Talabalar bir-birining fikrini eshitish, tahlil qilish va to‘g‘ri xulosaga kelishni o‘rganadilar. Juftlikda ishlash jarayonida ijtimoiy muloqot va jamoaviy fikrlash ko‘nikmalari shakllanadi. Bu esa nafaqat ta’limda, balki kasbiy hayotda ham muhim ahamiyat kasb etadi. Guruhli mustaqil ta’lim shakli — talabalarni kichik jamoalarda birgalikda ishlashga o‘rgatadi. Bunda talabalarga umumiy topshiriq beriladi va ular uni birgalikda bajaradilar. Bu jarayonda har bir a’zo o‘z fikrini bildiradi, mas’uliyatni his qiladi va umumiy natijaga hissa qo‘shadi. Guruhli ta’lim talabalarni jamoaviy fikrlashga, liderlik va hamkorlik ko‘nikmalarini shakllantirishga yordam beradi. Ushbu shakl ijodiy yondashuvni rivojlantirish va kommunikativ malakalarni kuchaytirish uchun ham muhimdir. Masofaviy ta’lim shakli esa zamonaviy axborot texnologiyalariga asoslanadi. Talabalar internet, onlayn kurslar, video darslar va raqamli manbalar orqali bilim oladilar. Bu shakl talabalarga vaqt va joydan mustaqil ravishda o‘qish imkonini beradi. Masofaviy ta’lim ayniqsa pandemiya davrida va zamonaviy ta’lim muhitida o‘z ahamiyatini kengaytirdi. U mustaqil o‘rganish, vaqtni to‘g‘ri taqsimlash va axborot texnologiyalaridan foydalanish malakasini oshiradi. Aralash ta’lim shakli esa an’anaviy va masofaviy ta’limning uyg‘unlashgan ko‘rinishidir. Bunda talaba darsning bir qismini o‘qituvchi rahbarligida, qolgan qismini esa mustaqil tarzda o‘rganadi. Bu usul talabaning bilim olish jarayonini yanada moslashuvchan va individual qiladi. Aralash o‘qish ta’lim sifati va samaradorligini oshirishda eng istiqbolli yo‘nalishlardan biridir. Ushbu shakl talabalarga o‘z bilimlarini mustahkamlash, mustaqil izlanish va amaliyotda qo‘llash imkonini beradi. Har bir ta’lim shaklini to‘g‘ri tashkil etish uchun o‘qituvchining yo‘naltiruvchi roli juda muhimdir. O‘qituvchi talabalarga kerakli metodik ko‘rsatmalar beradi, resurslarni taqdim etadi va nazorat qiladi. Bu jarayon talaba bilan o‘qituvchi o‘rtasida samarali hamkorlikni ta’minlaydi. Talabalarning mustaqil ishlashini baholashda tizimli yondashuv va adolatli mezonlar zarur. Baholash jarayoni ularni yanada mas’uliyatli va faol bo‘lishga undaydi. Mustaqil ta’lim shakllarini to‘g‘ri tanlashda fan xususiyati, mavzu murakkabligi va talabalar darajasi hisobga olinadi. Masalan, amaliy fanlarda guruhli yoki aralash ta’lim samarali bo‘lsa, nazariy yo‘nalishlarda individual ta’lim afzal bo‘lishi mumkin. Har bir talaba o‘z o‘rganish uslubini topishi, o‘ziga qulay sharoit yaratishi kerak. Bu esa shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim tamoyilining amaliy ifodasidir. Natijada, har bir talaba o‘z qobiliyatiga mos tarzda o‘sish imkoniga ega bo‘ladi. Zamonaviy ta’limda mustaqil o‘rganish shakllarini texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirish zarur. Elektron resurslar, ta’lim platformalari va sun’iy intellekt asosidagi tizimlar bu borada katta imkoniyatlar INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 8 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | November, 2025 100 yaratmoqda. Talabalar bu vositalar yordamida darslarni takrorlash, test topshiriqlarini bajarish va bilimini mustahkamlash imkoniga ega. Bu jarayon o‘qituvchining ishini yengillashtiradi, talabaga esa mustaqillik beradi. Demak, texnologiya mustaqil ta’limning ajralmas tarkibiy qismiga aylanmoqda. NATIJALAR (РЕЗУЛЬТАТЫ / RESULTS) Mustaqil ta’limni samarali tashkil etish - zamonaviy ta’lim tizimining eng dolzarb masalalaridan biridir. Bu jarayon talabalarning mustaqil fikrlash, o‘zini boshqarish va ijodiy izlanish qobiliyatlarini rivojlantirishga qaratilgan. Ta’limda mustaqillikni shakllantirish uchun o‘qituvchi, talaba va o‘quv muhiti o‘rtasidagi hamkorlik muhim ahamiyatga ega. Samarali mustaqil ta’lim tizimi talabaning o‘z bilimini faol ravishda egallashiga yordam beradi.Bunda o‘qituvchining roli yo‘lboshchi, maslahatchi va nazoratchi sifatida namoyon bo‘ladi. Mustaqil ta’limni samarali tashkil etishning asosiy sharti - maqsadning aniq belgilanishidir. Har bir talaba o‘rganish jarayonida o‘z oldiga erishilishi mumkin bo‘lgan aniq vazifalarni qo‘yishi kerak. Bu jarayon talabaning o‘zini o‘zi nazorat qilish va rejalashtirish ko‘nikmasini rivojlantiradi. O‘qituvchi esa talabaning bu faoliyatini yo‘naltiruvchi metodik tavsiyalar bilan ta’minlaydi. Shu tarzda, o‘qituvchi va talaba o‘rtasida samarali o‘quv hamkorligi shakllanadi. Mustaqil ta’limni samarali tashkil etishda motivatsiya muhim o‘rin tutadi. Agar talaba o‘rganayotgan mavzuning hayotiy ahamiyatini tushunsa, u o‘z-o‘zidan faol bo‘ladi. Motivatsiyani oshirish uchun amaliy topshiriqlar, ijodiy mashg‘ulotlar va baholash tizimi muhim vosita bo‘lib xizmat qiladi. Har bir muvaffaqiyatli bajarilgan ish talabaning o‘ziga bo‘lgan ishonchini kuchaytiradi. Bu esa ta’lim sifatini oshiruvchi eng kuchli psixologik omillardan biridir. Mustaqil ta’limda muammoli o‘qitish usuli samarali natija beradi. Bu usulda o‘qituvchi tayyor javobni bermaydi, balki talabani fikrlashga undovchi savollar beradi. Talaba muammoni hal etish jarayonida yangi bilimni mustaqil kashf etadi. Bu esa bilimni chuqur o‘zlashtirish va mustahkamlashga yordam beradi. Muammoli o‘qitish usuli talabalarning analitik fikrlash qobiliyatini rivojlantiradi. Shuningdek, loyihaviy o‘qitish usuli ham mustaqil ta’limda keng qo‘llaniladi. Bu usulda talaba ma’lum bir muammoni o‘rganib, yechim topish uchun loyiha ishlab chiqadi. Loyihaviy ishlar talabaning ijodiy yondashuvi va tadqiqot olib borish malakasini oshiradi. O‘qituvchi bu jarayonda yo‘lboshchi sifatida yordam beradi. Loyihaviy o‘qitish amaliy tajribani nazariy bilim bilan bog‘laydi. Samarali mustaqil ta’limda axborot texnologiyalaridan foydalanish ham muhim o‘rin tutadi. Elektron kutubxonalar, onlayn platformalar va mobil ilovalar o‘qishni qulay va samarali qiladi. Talaba mustaqil tarzda kerakli manbalarni topadi, tahlil qiladi va xulosa chiqaradi. Masalan, Moodle, Google Classroom yoki Coursera kabi INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 8 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | November, 2025 101 platformalar bu jarayonda keng qo‘llaniladi. Bu vositalar yordamida talaba o‘z bilimini nazorat qiladi va baholashda faol ishtirok etadi. Mustaqil ta’lim jarayonida nazorat va baholash tizimini to‘g‘ri tashkil etish juda muhimdir. Baholash faqat yakuniy natijani emas, balki talabaning o‘sish dinamikasini ham ko‘rsatishi kerak. O‘zini-o‘zi baholash va o‘zaro baholash usullari mustaqil o‘rganishda samarali hisoblanadi. Bu usullar orqali talabalar o‘z kuchli va zaif tomonlarini aniqlaydilar. Natijada, ular o‘z ustida yanada izchil ishlashga intiladilar. Samarali mustaqil ta’lim uchun rag‘batlantirish tizimi ham katta ahamiyatga ega. Talabalarning muvaffaqiyatlari e’tirof etilsa, ularning o‘rganishga bo‘lgan ishtiyoqi oshadi. Rag‘bat moddiy yoki ma’naviy shaklda bo‘lishi mumkin. Masalan, yuqori baho, sertifikat yoki o‘qituvchi tomonidan berilgan maqtov so‘zlari ham katta turtki beradi. Bu usul o‘rganish jarayonini yanada faol va ijobiy qiladi. Mustaqil ta’lim samaradorligini oshirish uchun o‘quv materiallarini tizimlashtirish zarur. Materiallar talaba uchun qulay, tushunarli va bosqichma-bosqich bo‘lishi kerak. MUHOKAMA (ОБСУЖДЕНИЕ / DISCUSSION) Mustaqil ta’lim - talabaning o‘z bilimini mustaqil egallash, tahlil qilish va amaliyotda qo‘llash jarayonidir. Bu jarayon ta’lim tizimining eng muhim tarkibiy qismidir. Ammo uni samarali tashkil etish davomida bir qator muammolar yuzaga keladi. Bu muammolar talabalarning shaxsiy, psixologik, tashkiliy yoki metodik jihatlariga bog‘liq bo‘lishi mumkin. Ularni o‘z vaqtida aniqlash va bartaraf etish mustaqil ta’limning sifatini oshiradi. Birinchi muammo - talabalarda motivatsiya yetishmasligidir. Ba’zi talabalar mustaqil o‘qishga ichki ehtiyoj sezmaydi. Bu esa ularning o‘qishga bo‘lgan qiziqishini pasaytiradi. Motivatsiya yo‘qligi natijasida talaba topshiriqlarni yuzaki bajaradi. Bunday holatda o‘qituvchi tomonidan rag‘batlantirish va ijobiy turtki berish juda muhimdir. Motivatsiya muammosini hal etish uchun o‘qituvchi dars jarayonini qiziqarli shakllarda tashkil etishi lozim. Masalan, ijodiy topshiriqlar, amaliy mashg‘ulotlar va guruhli ishlar talabani faollikka undaydi. Shuningdek, muvaffaqiyatni e’tirof etish, maqtov va rag‘bat so‘zlari talaba uchun kuchli turtki bo‘ladi. Motivatsion yondashuvlar mustaqil ta’limga ijobiy ruh bag‘ishlaydi. Natijada, talaba o‘qishga bo‘lgan qiziqishini tiklaydi. Ikkinchi muammo — vaqtni noto‘g‘ri taqsimlashdir. Ko‘pchilik talabalar o‘qish jarayonida rejalashtirish ko‘nikmasiga ega emas. Bu esa ularning vaqtni samarasiz sarflashiga olib keladi. Natijada, topshiriqlar o‘z vaqtida bajarilmaydi yoki sifatsiz bo‘ladi. Bunday muammoni hal etish uchun talabalarga vaqtni boshqarish strategiyalarini o‘rgatish zarur. O‘qituvchi talabaga o‘quv reja tuzish, ustuvor vazifalarni belgilash va jadval asosida ishlashni o‘rgatishi lozim. Shuningdek, talabalarga qisqa muddatli va uzoq muddatli maqsadlarni ajratishni o‘rgatish foydali bo‘ladi. Bunda vaqtni boshqarish ilovalari (masalan, Google Calendar INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 8 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | November, 2025 102 yoki Notion)dan foydalanish tavsiya etiladi. Bu vositalar talabaning intizomini mustahkamlaydi. Natijada, u o‘z vaqtini to‘g‘ri taqsimlashni o‘rganadi. XULOSA (ЗАКЛЮЧЕНИЕ / CONCLUSION) Xulosa qilib aytganda, mustaqil ta’lim bugungi ta’lim tizimining eng muhim bo‘g‘inlaridan biridir. U talabalarning o‘z bilimini mustaqil ravishda egallashi, tahlil qilishi va amaliyotda qo‘llash ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Mustaqil ta’lim jarayonida uchraydigan muammolarni o‘z vaqtida aniqlash va ularning samarali yechimini topish ta’lim sifatini oshiradi. Eng avvalo, talabalarda motivatsiya yetishmasligi masalasiga jiddiy e’tibor qaratish lozim. O‘qituvchilar talabada o‘rganishga bo‘lgan qiziqishni uyg‘otish uchun rag‘batlantiruvchi usullardan foydalanishlari zarur. Mustaqil ta’lim samaradorligini oshirish uchun topshiriqlar amaliy, ijodiy va talabaning qiziqishiga mos bo‘lishi kerak. Talabalarga vaqtni to‘g‘ri taqsimlash va rejalashtirish ko‘nikmalarini o‘rgatish ularning o‘z-o‘zini boshqarish malakasini kuchaytiradi. Shuningdek, o‘qituvchilar tomonidan aniq metodik yo‘riqnomalar berilishi, talabalarning chalkashliklarga yo‘l qo‘ymasligini ta’minlaydi. Mustaqil ta’limda elektron manbalar, onlayn platformalar va raqamli texnologiyalardan keng foydalanish o‘rganish jarayonini yengillashtiradi. Baholash tizimi esa faqat yakuniy natijaga emas, balki o‘rganish jarayoniga ham asoslanishi lozim. O‘zini-o‘zi baholash tizimining joriy etilishi talabada mas’uliyat va o‘z faoliyatini nazorat qilish madaniyatini shakllantiradi. Shuningdek, talabalar orasida uchraydigan psixologik to‘siqlarni kamaytirish uchun doimiy ruhiy qo‘llab-quvvatlash zarur. O‘qituvchi va talaba o‘rtasida do‘stona muloqot va o‘zaro ishonch muhitini yaratish o‘quv jarayonining samaradorligini oshiradi. Guruhli ishlash, o‘zaro fikr almashish va tajriba bo‘lishish orqali talabalarda ijodiy fikrlash kuchayadi. Ta’lim muassasalarida onlayn kutubxonalar va ilmiy manbalar bazasini kengaytirish talabalar uchun qulay sharoit yaratadi. Rag‘batlantirish tizimi — maqtov, sertifikat yoki ball shaklida — talabaning motivatsiyasini oshirishda katta rol o‘ynaydi. Shu bilan birga, o‘qituvchilar uchun mustaqil ta’limni samarali tashkil etish bo‘yicha muntazam seminarlar o‘tkazilishi lozim. Mustaqil ta’lim jarayonini takomillashtirish uchun zamonaviy texnologiyalarni joriy etish va pedagogik yondashuvlarni yangilash zarur. Yakunda aytish mumkinki, mustaqil ta’limni to‘g‘ri tashkil etish raqobatbardosh, bilimli va mustaqil fikrlovchi yoshlarni tayyorlashning eng muhim kafolatidir. ADABIYOTLAR ROʻXATI (ИСПОЛЬЗОВАННАЯ ЛИТЕРАТУРА / REFERENCES) [1] «Millar, R. (2004) The Role of Practical Work in the Teaching and Learning of Science, High School Science Laboratories Role and Vision National Academy of Sciences, Washington DC. - References - Scientific Research Publishing». INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 8 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | November, 2025 103 https://www.scirp.org/reference/referencespapers?referenceid=3327211 [2] «Comparison of labatorials and traditional labs: The impacts of instructional scaffolding on the student experience and conceptual understanding | Phys. Rev. Phys. Educ. Res.» https://journals.aps.org/prper/abstract/10.1103/PhysRevPhysEducRes.17.010131 [3] E. Etkina, A. Van Heuvelen, D. T. Brookes, и D. Mills, «Role of Experiments in Physics Instruction — A Process Approach», Phys. Teach., т. 40, вып. 6, сс. 351– 355, сен. 2002, doi: 10.1119/1.1511592. [4] A. R. Aththibby, H. Kuswanto, M. Mundilarto, и E. Prihandono, «Improving motivation and science process skills through a mobile laboratory-based learning model», Cypriot J. Educ. Sci., т. 16, вып. 5, сс. 2292–2299, окт. 2021, doi: 10.18844/cjes.v16i5.6333. [5] «Effects of an In-service Program on Biology and Chemistry Teachers’ Perception of the Role of Laboratory Work - ScienceDirect». https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1877042814068037 [6] R. E. Mayer, Multimedia Learning. Second Edition. Cambridge University Press, 2009. [7] «Cognitive Load During Problem Solving: Effects on Learning - Sweller - 1988 - Cognitive Science - Wiley Online Library». https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1207/s15516709cog1202_4 [8] F. Bouquet, C. Dauphin, F. Bernard, и J. Bobroff, «Low-cost experiments with everyday objects for homework assignments», Phys. Educ., т. 54, вып. 2, с. 025001, мар. 2019, doi: 10.1088/1361-6552/aaf6d6. [9] C. Tsihouridis и D. (Denis) Vavougios, «Experimental Environments in PER: A Critical and Comparative Evaluation of the International Literature—Trends», мар. 2023, doi: 10.1063/9780735425712_004. [10] «(PDF) The teaching of Natural Sciences in kindergarten based on the principles of STEM and STEAM approach». https://www.researchgate.net/publication/366025568_The_teaching_of_Natural_Scie nces_in_kindergarten_based_on_the_principles_of_STEM_and_STEAM_approach [11] «(PDF) Motivational Effectiveness of Experiments in Physics Education». https://www.researchgate.net/publication/267372219_Motivational_Effectiveness_of _Experiments_in_Physics_Education [12] «What Is Motivation and Why Does It Matter?» Center on Education Policy.The George Washington University, Graduate School of Education and Human Development., 2012 г. https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED532670.pdf [13] Poppe, N. et al, Low-cost experimental techniques for science education – A guide for science teachers. INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 8 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | November, 2025 104 https://projekte.chemiedidaktik.unibremen.de/salis_zusatz/material_pdf/lab_guide_lo w_cost_experiments_englisch.pdf [14] Antonella Bachiorri et al., Everyday Objects: Linking IBSE and ESD. 2009. [15] «Enhanced student learning in the introductory physics laboratory | Request PDF», ResearchGate, https://www.researchgate.net/publication/230915351_Enhanced_student_learning_in _the_introductory_physics_laboratory [16] «Transduction and Science Learning: Multimodality in the Physics Laboratory | Designs for Learning». https://designsforlearning.nu/articles/10.16993/dfl.118 [17] University of Johannesburg и B. Madlela, «An exploration on applied experiments in natural science education», Int. J. Educ. Manag. Dev. Stud., т. 6, вып. 2, сс. 188–209, июн. 2025, doi: 10.53378/ijemds.353210. [18] Avloniy A. Turkiy guliston yoxud axloq. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi, 1992. [19] Usmonov K. Pedagogika nazariyasi asoslari. – Toshkent: O‘qituvchi, 2005. [20] Bloom B. S. Taxonomy of Educational Objectives: The Classification of Educational Goals. – New York: Longmans, Green, 1956. [21] Abduqodirov A. A. Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat. – Toshkent: Fan, 2008. [22] Toshpo‘latov Sh. Zamonaviy ta’lim texnologiyalari. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2014. [23] O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. Oliy ta’lim muassasalari uchun davlat ta’lim standartlari. – Toshkent, 2020. [24] Karimov U. Ta’limda reyting tizimi: nazariya va amaliyot. – Toshkent: Innovatsiya nashriyoti, 2021. [25] UNESCO. Assessment in Education: Principles, Policy & Practice. – Paris: UNESCO Publishing, 2017. [26] Anderson L. W., Krathwohl D. R. (Eds.). A Taxonomy for Learning, Teaching, and Assessing. – New York: Addison Wesley Longman, 2001. [27] Rasulov R. O‘quv faoliyatini nazorat qilish va baholash metodikasi. – Toshkent: TDPU nashriyoti, 2019.